Tematik fon nedir? Teknoloji ve sürdürülebilirlik fonları

Kısa cevap: Tematik fon, teknoloji, sağlık, temiz enerji veya sürdürülebilirlik gibi belirli bir temaya bağlı şirketlere yatırım yapan fonlar için kullanılan piyasa adıdır; SPK mevzuatında ayrı bir fon türü değildir. Tema hisse senedi, yabancı hisse senedi, endeks, değişken veya fon sepeti fonu içinde uygulanır. Fon toplam değerinin en az %80'i devamlı olarak bir sektöre veya bölgeye yatırılıyorsa bu durum fonun unvanına yansıtılır.

"Tematik fon" ifadesi, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'nde (III-52.1) bir şemsiye fon türü olarak geçmez. Tema, fonun yatırım stratejisinin parçasıdır: bir hisse senedi fonu yalnızca teknoloji şirketlerine, bir yabancı hisse senedi fonu yurt dışındaki sağlık şirketlerine, bir fon sepeti fonu temiz enerji temalı borsa yatırım fonlarına yatırım yapabilir. Fonun hangi kurallara tabi olduğunu temadan çok bağlı olduğu şemsiye fon türü belirler.

Tematik bir fonu incelerken üç soru öne çıkar: fon hangi türde, tema portföyün ne kadarını oluşturuyor ve fon tek bir sektöre ne kadar yoğunlaşabiliyor.

Tematik fon SPK'da ayrı bir fon türü mü?

Hayır. Tebliğ'in 6. maddesi şemsiye fonları varlık grubuna göre sayar: hisse senedi, borçlanma araçları, kıymetli madenler, fon sepeti, para piyasası, katılım, değişken, serbest, garantili ve koruma amaçlı. SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi bunlara karma şemsiye fonu ekler. Tema bu türlerden birinin içinde, unvan ve strateji yoluyla tanımlanır. Rehber'in fon unvanına ilişkin esasları Ekim 2026 itibarıyla şöyledir:

%80 kuralı: Fon toplam değerinin en az %80'i devamlı olarak belirli bir varlık grubuna, sektöre veya coğrafi bölgeye yatırılıyorsa bu durum unvana yansıtılmalıdır. Rehber'in örneğinde gelişmekte olan ülkelerdeki teknoloji şirketlerinin paylarına yatırım yapan bir fon "Teknoloji Sektörü Yabancı Hisse Senedi Fonu" ya da "Gelişmekte Olan Ülkeler Yabancı Hisse Senedi Fonu" adını alabilir; zorunlu ibarelere ek olarak bu ikisinden yalnızca biri seçilir.
Tek ek ibare: Zorunlu ibarelerin yanında unvanda en fazla bir ibareye daha yer verilebilir; Kurul, yatırımcının daha doğru bilgilendirilmesi için istisna tanıyabilir.
Yasak ifadeler: Unvanda gelecek, performans, getiri, küresel, odak, global gibi yatırım stratejisini yansıtmayan öznel ifadeler kullanılamaz. Unvanında "yabancı" bulunmayan fonlar yabancı ülke, bölge veya kuruluş adı taşıyamaz.
Pazarlama adı: İzahnamede belirtilmesi ve Kurulca uygun görülmesi koşuluyla fon, reklam ve pazarlamada unvanından farklı bir ad kullanabilir. Bağlayıcı olan KAP'taki tam unvan ve izahnamedir.

Tebliğ'in 7. maddesi de unvanın yatırım stratejisine uygun olmasını ve yatırımcıyı yanıltmamasını şart koşar. Rehber'e göre bir portföy yönetim şirketi aynı türde en fazla iki fon ihraç edebilir; ancak "Bankacılık Sektörü Hisse Senedi Fonu" gibi unvanındaki ibareyle stratejisi ayrışan fonlar bu sayıma katılmaz. Aynı şirketin birden fazla tematik hisse fonu bulunabilmesinin dayanağı bu hükümdür.

Tema hangi fon türü içinde uygulanır?

Aynı tema farklı türlerde farklı portföy, gider ve vergi kurallarına tabi olur. Ekim 2026 itibarıyla tablo şöyledir:

Fon türü	Temanın portföydeki yeri	Azami toplam gider oranı	Stopaj (9 Temmuz 2025 ve sonrasında alınan paylar)
Hisse senedi fonu	En az %80 yerli ve/veya yabancı pay; tema strateji ve unvanla belirlenir	Yıllık %3,65	%80'i Borsa İstanbul paylarından oluşuyorsa (hisse senedi yoğun) %0, aksi hâlde %17,5
Yabancı hisse senedi fonu	En az %80 yabancı araç; unvanda "Yabancı" zorunlu	Yıllık %3,65	%17,5
Endeks fonu	Tematik bir endeksi izler; unvanda "Endeks", endeksle korelasyon en az %90	Yıllık %2,19	Fonun portföy yapısına göre
Değişken fon	Tema için asgari oran yok; izahnamedeki bantlara bağlı	Yıllık %3,65	%17,5
Fon sepeti fonu	Tematik fonlara veya BYF'lere en az %80	Yıllık %4,38	%17,5

Borsa İstanbul'daki teknoloji şirketlerine %80 ve üzeri yatırım yapan bir hisse senedi yoğun fon %0 stopaja tabiyken yurt dışı teknoloji şirketlerine yatırım yapan bir yabancı hisse senedi fonunda oran %17,5'tir. GİB'in geçici 67. madde rehberine göre portföyünün sürekli olarak en az %51'i Borsa İstanbul hisselerinden oluşan fonlarda bir yıldan uzun elde tutulan paylar ise stopaja tabi değildir. Tema değişken bir fon içinde uygulanıyorsa temaya ayrılan oran izahnamedeki bantlara göre değişebilir; ayrıntılar değişken fon yazısında. Yurt dışı temalarda kur etkisi ve valör yabancı hisse senedi fonu yazısında, borsada işlem gören tematik endeks fonları BYF nedir yazısında ele alınıyor. Borsa yatırım fonları ayrı bir tebliğe tabidir ve tablodaki gider sınırları onlara uygulanmaz.

Sektör fonlarında yoğunlaşma sınırları nasıl işler?

Tebliğ'in 17. maddesi her fon için üç temel yoğunlaşma sınırı koyar: tek bir ihraççıya en fazla %10; %5'i aşan ihraççıların toplamı en fazla %40; aynı gruba ait araçlar en fazla %20. Belirli bir sektördeki ihraççılara yatırım yapan fonlar için 23. madde bu kuralları gevşetir: tek ihraççı sınırı sektördeki şirketler için %20 olarak uygulanır, %40 ve grup sınırları uygulanmaz. Unvanında "Endeks" bulunan fonlarda ise varlıklar izlenen endekse dahilse 17. maddenin birinci fıkrasındaki sınırlar uygulanmaz; bu fonlarda birim pay değeri ile endeks arasındaki korelasyon en az %90 olmalıdır.

Örnek: İki varsayımsal hisse senedi fonu ele alınsın. Genel fon, %5'i aşan pozisyonlarının toplamı %40'ı geçemeyeceği için en büyük dört şirkete en fazla %10'ar, toplam %40 ayırabilir. Sektör fonu ise sektördeki dört şirkete %20'şer, toplam %80 ayırabilir.

Bu dört şirketin payları aynı gün %25 düşsün, portföyün geri kalanı değişmesin. Genel fonda kayıp 0,40 × %25 = %10, sektör fonunda 0,80 × %25 = %20 olur. Örnek, mevzuatın izin verdiği azami yoğunlaşmayı gösterir; fiili ağırlıklar aylık portföy dağılım raporlarından izlenir. Rakamlar varsayımsaldır.

Endeksler de kendi ağırlık sınırlarını taşır. Borsa İstanbul'un Ekim 2026 tarihli pay endeksleri kural setinde BIST Teknoloji Ağırlık Sınırlamalı Endeksi için sınırlama oranı %20, ağırlık eşiği %30'dur. SPK Rehberi de endeks fonlarının izlediği pay endeksinin en az altı paydan oluşmasını ve tek bir payın ağırlığının %30'u geçmemesini şart koşar. Böyle bir endeksi izleyen fonun tek şirkete ayırdığı pay, genel hisse fonlarının %10'luk sınırını aşabilir.

Sürdürülebilirlik ve ESG fonlarında hangi kriterler var?

Ekim 2026 itibarıyla incelenen SPK fon düzenlemelerinde (Tebliğ III-52.1 ve Rehber) sürdürülebilirlik, ESG (çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim) veya "yeşil" fon için ayrı bir fon türü ya da bu ifadeleri kullanan fonlara özel asgari portföy kriteri bulunmuyor. Bu ifadeler de unvanın stratejiye uygun olması ve yanıltıcı olmaması kuralına tabidir. Fonları okurken iki resmi çerçeve yol gösterir:

SPK Sorumlu Yönetim İlkeleri: SPK, 16 Şubat 2024 tarihli ve 11/155 sayılı kararla portföy yönetim şirketlerinin kurucusu olduğu menkul kıymet yatırım fonlarına yönelik beş ilke belirledi: yatırım yapılan şirketlerin izlenmesi, bu şirketlerle etkileşim, paydaşlarla iş birliği, oy haklarının kullanılması ve çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim faktörlerinin sorumlu yönetim politikasına dahil edilmesi. İlkeler "uy ya da açıkla" esasına dayanır: şirketler en geç 31 Aralık 2024 itibarıyla politikalarını ya da politika oluşturmama gerekçelerini kamuya açıklar, uygulamaya ilişkin raporları her hesap dönemini izleyen 60 gün içinde yayımlar.
BIST sürdürülebilirlik endeksleri: Borsa İstanbul'un Ekim 2026 tarihli kural setine göre değerlemeye gönüllü olarak katılan şirketlerin sürdürülebilirlik notunu London Stock Exchange Group (LSEG) belirler. LSEG Mart 2026'dan itibaren notları hem eski (0–100) hem yeni (0–5) metodolojiyle ilan ediyor; 15 Haziran 2026'dan beri geçiş dönemi boyunca iki ölçek birlikte kullanılıyor. BIST Sürdürülebilirlik Endeksi'ne girmek için notun eski ölçekte 50, yeni ölçekte 2,5 veya üzerinde, çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim ana başlık notlarının her birinin eski ölçekte 40, yeni ölçekte 2 veya üzerinde olması gerekir. BIST Sürdürülebilirlik 25 Endeksi'nde bu eşikler eski ölçekte 70 ve 60, yeni ölçekte 3,5 ve 3'tür; endeks Yıldız Pazar'daki şirketler arasından seçilen 25 paydan oluşur, sınırlama oranı %10, ağırlık eşiği %15'tir.

Avrupa Birliği'nde ise Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi'nin (ESMA) kılavuzu, adında ESG veya sürdürülebilirlik terimleri geçen fonların yatırımlarının en az %80'ini çevresel veya sosyal özellikleri ya da sürdürülebilir yatırım hedeflerini karşılamak için kullanmasını ister. Kılavuz 21 Kasım 2024'ten itibaren yeni fonlara uygulanıyor; mevcut fonlara 21 Mayıs 2025'e kadar geçiş süresi tanındı. Kural Türkiye'deki fonları bağlamaz; yurt dışı tematik fonlara yatırım yapan bir fonun portföyünde adında bu terimler geçen AB fonları varsa onlar bu ölçüte tabidir.

Tematik fonların riskleri nelerdir?

Yoğunlaşma: Tek bir sektör veya tema, piyasanın geri kalanından bağımsız ve sert hareket edebilir. VII-128.5 sayılı Tebliğ'e göre performans sunum raporları portföydeki payların sektörel dağılımını içerir; temanın kaç şirkete ve hangi alt sektörlere yayıldığı bu raporlardan ve aylık portföy dağılım raporlarından görülür.
Tema tanımının esnekliği: Teknoloji veya sürdürülebilirlik gibi kavramların hangi şirketleri kapsadığı fondan fona değişir. İzahnamedeki strateji ve karşılaştırma ölçütü temanın nasıl tanımlandığını gösterir.
Kısa geçmiş: Rehber'e göre beş yıllık geçmişi olmayan bir fonun risk değeri hesaplanırken eksik dönem karşılaştırma ölçütünün getirileriyle tamamlanır. Yeni bir tematik fonun risk değeri bu durumda büyük ölçüde ölçütün geçmişini yansıtır.
Kur ve zaman farkı: Yurt dışı temalarda TL getirisi döviz kuruna da bağlıdır; yabancı piyasaların tatilleri valörü uzatabilir.
Geçmiş getirinin okunması: Bir temanın güçlü geçmiş getirisi yüksek oynaklıkla birlikte gelmiş olabilir. Getiriyi riskle birlikte okumak için Sharpe oranı ve maksimum düşüş gibi ölçüler kullanılabilir.

Karşılaştırma ölçütü ve gider oranı nasıl okunur?

VII-128.5 sayılı Tebliğ'e göre karşılaştırma ölçütü fonun stratejisine ve yatırım yaptığı varlıklara uygun olmalıdır; tek bir endeks ya da endekslerin ağırlıklandırılmasıyla kurulabilir. Tematik bir fonda ölçüt, temanın nasıl tanımlandığının en açık göstergesidir. Borsa İstanbul'un sektör ve alt sektör endeksleri, BIST Teknoloji Ağırlık Sınırlamalı Endeksi ve BIST sürdürülebilirlik endeksleri yurt içi temalarda kullanılabilecek endekslere örnektir; yurt dışı temalarda yabancı endeksler kullanılır. Ölçütün bir kısmı geniş piyasa endeksinden oluşuyorsa fon kendini kısmen geniş piyasayla kıyaslıyor demektir.

Fonun getirisinden ölçütün getirisi çıkarılarak bulunan nispi getiri, sonucu temanın kendisinin mi yoksa yöneticinin seçimlerinin mi belirlediğini ayırmaya yardım eder: varsayımsal olarak tema endeksi %40 yükselirken %35 getiri sağlayan bir fonun nispi getirisi −5 puandır. Ölçütünde pay endeksi bulunan fonlar, SPK Rehberi gereği fiyat endekslerini değil pay getiri endekslerini kullanır.

Gider tarafında temanın kendisi bir üst sınır belirlemez; sınırı fon türü belirler. Ekim 2026 itibarıyla Tebliğ'in Ek-4 tablosuna göre azami toplam gider oranı unvanında endeks bulunan fonlarda yıllık %2,19, hisse senedi ve değişken gibi diğer fonlarda %3,65, fon sepeti fonlarında %4,38'dir. Fon sepeti şeklindeki tematik fonlarda alttaki fonların yönetim, giriş ve çıkış ücretleri de bu orana dahil edilir; ayrıntılar fon sepeti fonu yazısında. Diğer seçim ölçütleri yatırım fonu seçerken nelere bakılır yazısında ele alınıyor.

Fon getirisini fiyat açıklanmadan görün

Fiva, yatırım fonlarının günlük getirisini fiyatlar gün sonunda açıklanmadan önce model tabanlı olarak tahmin eder ve her tahminin geçmiş isabet oranını gösterir. Fonlar karşılaştırılabilir, kriterlere göre taranabilir; tahminler hatalı olabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.

Fiva'yı inceleyin Beta programına katılın

Sık sorulan sorular

Tematik fon ne demek?

Teknoloji, sağlık, temiz enerji veya sürdürülebilirlik gibi belirli bir temaya bağlı şirketlere yatırım yapan fonlar için kullanılan piyasa adıdır. SPK mevzuatında ayrı bir fon türü değildir; tema hisse senedi, endeks, değişken veya fon sepeti fonu gibi bir türün içinde uygulanır.

Tematik fonlar TEFAS'ta işlem görür mü?

SPK Rehberi'ndeki istisnalar dışında kalan fonların TEFAS'ta işlem görmesi zorunludur; tematik hisse senedi, değişken ve fon sepeti fonları bu istisnalar arasında değildir. Tematik borsa yatırım fonları ise Borsa İstanbul'da alınıp satılır.

Sürdürülebilirlik fonu ile ESG fonu aynı şey mi?

Ekim 2026 itibarıyla incelenen SPK fon düzenlemelerinde iki ifade için ayrı tanım veya asgari portföy kriteri yoktur. Fonun bu temayı nasıl uyguladığı izahnamedeki stratejiden ve karşılaştırma ölçütünden anlaşılır.

Tematik fonda stopaj ne kadar?

Oran temaya değil fon türüne ve portföy yapısına göre belirlenir. Ekim 2026 itibarıyla hisse senedi şemsiye fonuna bağlı hisse senedi yoğun fonlarda %0, yabancı hisse senedi, değişken ve fon sepeti fonlarında 9 Temmuz 2025 ve sonrasında alınan paylar için %17,5'tir. Portföyü sürekli olarak en az %51 Borsa İstanbul hissesinden oluşan fonlarda bir yıldan uzun elde tutulan paylar stopaja tabi değildir.

Bir sektör fonu tek bir şirkete en fazla ne kadar yatırım yapabilir?

Genel kural tek ihraççı için %10'dur. Belirli bir sektöre yatırım yapan fonlarda bu sınır sektördeki şirketler için %20 olarak uygulanır; endeks fonlarında ise endekse dahil varlıklar için bu sınır aranmaz.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.