Endeks fonu nedir? Korelasyon şartı, BYF farkı ve vergisi

Kısa cevap: Endeks fonu, BIST 30 gibi SPK'nın uygun gördüğü bir endeksteki varlıkların tamamını ya da örnekleme yoluyla seçilen bir kısmını tutarak o endeksin getirisini izleyen ve unvanında "Endeks" ibaresi taşıyan yatırım fonudur. Fonun birim pay değeri ile endeks arasındaki korelasyon en az %90 olmalıdır. Endeks fonu TEFAS'ta günde bir hesaplanan fiyattan, BYF ise borsada anlık fiyattan alınıp satılır.

Endeks fonu, yönetici seçimine dayanan aktif fonların aksine bir endeksin bileşimini kopyalamayı hedefleyen pasif bir yatırım fonudur. Fonun başarısı endeksi yenmesiyle değil, endeksi ne kadar yakından izlediğiyle ölçülür. Türkiye'de bu fonların büyük kısmı Borsa İstanbul pay endekslerini izler ve TEFAS üzerinden alınıp satılır.

Aşağıda SPK kuralları, %90 korelasyon şartının neyi ölçtüğü, BYF farkı, takip farkı ve vergi Ekim 2026 itibarıyla anlatılıyor.

Endeks fonu nedir? SPK'daki tanımı ve portföy kuralları

Endeks fonunun çerçevesini SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1) çizer. Tebliğ'in 7. maddesine göre Kurul'un uygun gördüğü bir endeks kapsamındaki varlıkların tümünden ya da örnekleme yoluyla seçilen bir kısmından oluşan fonların unvanında "Endeks" ibaresi bulunması zorunludur. 23. madde yöneticiye fonu, getirisi baz alınan endeksin getirisinden önemli ölçüde sapmayacak şekilde yönetme yükümlülüğü verir.

Endeks fonu ayrı bir şemsiye fon türü değildir. Tebliğ'in 6. maddesindeki türlerden birine, çoğunlukla hisse senedi şemsiye fonuna bağlı olarak kurulur; fonun türü unvanın geri kalanından okunur. Ekim 2026 itibarıyla geçerli başlıca portföy kuralları şunlardır:

Endeksin yapısı: SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi'ne göre pay endeksi izleyen bir fonda hem endeks hem fon portföyü en az altı ihraççı payından oluşmalı, tek bir payın ağırlığı %30'u geçmemelidir. Borçlanma aracı endekslerinde tek aracın ağırlık sınırı %35'tir.
Yoğunlaşma sınırlarından muafiyet: Genel kurala göre bir fon, tek bir ihraççıya toplam değerinin en fazla %10'unu yatırabilir ve %5'i aşan pozisyonların toplamı %40'ı geçemez (md. 17). Endeks fonlarında bu sınırlar, varlık baz alınan endekse dahilse uygulanmaz (md. 23). Böylece fon, endekste ağırlığı yüksek bir payı aynı ağırlıkla tutabilir.

Borsa İstanbul'un Ekim 2026 tarihli pay endeksleri kural setine göre endeksler fiyat ve getiri versiyonlarıyla, TL, ABD doları ve euro cinsinden hesaplanır. BIST 30 ve BIST 100'ün, dönemsel güncellemelerde tek pay ağırlığını %10 veya %25 ile sınırlayan ağırlık sınırlamalı versiyonları da vardır. Fonun hangi versiyonu izlediği izahnamede yazar. Endekse pay seçiminin kuralları BIST 100 endeksi yazısında anlatılıyor.

%90 korelasyon şartı nasıl hesaplanır?

Tebliğ'in 23. maddesine göre endeks fonlarında baz alınan endeksin değeri ile fonun birim pay değeri arasındaki korelasyon katsayısı en az %90 olmalıdır. Hesap şu kurallara bağlıdır:

Formül: Tebliğ'in Ek-3'ündeki formül, fonun günlük birim pay değerlerini ve endeksin günlük değerlerini, dönem ortalamalarından sapmaları üzerinden karşılaştırır.
Dönem ve bildirim: Katsayı her ayın son günü, son üç aylık dönem için hesaplanır. %90'ın altına düşerse kurucu, alınacak tedbirlere ilişkin yönetim kurulu kararıyla birlikte durumu izleyen ayın ilk altı iş günü içinde SPK'ya bildirir.
Yaptırım: SPK fonun tasfiyesini ya da başka bir fona dönüştürülmesini isteyebilir; olağanüstü piyasa dönemlerini değerlendirme dışında tutabilir. Sürecin işleyişi fon tasfiyesi yazısında anlatılıyor.
Kamuya açıklama: Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esaslarına İlişkin Tebliğ'e (II-14.2) göre endeks fonlarının aylık portföy dağılım raporlarında son bir ve üç aylık korelasyon katsayıları yer alır. Rapor ilgili ayı izleyen altı iş günü içinde KAP'ta yayımlanır.

Korelasyon iki serinin birlikte hareket edip etmediğini ölçer, ne kadar hareket ettiklerini ölçmez. Formül getiriler yerine fiyat düzeylerini kullandığı için aynı yönde ilerleyen iki seride katsayı kolayca yüksek çıkar.

Örnek: Varsayımsal bir endeks beş gün boyunca 10.000, 10.200, 10.400, 10.600 ve 10.800 değerlerini alsın; fonun birim pay değeri aynı günlerde 1,00, 1,01, 1,02, 1,03 ve 1,04 TL olsun. İki seri de her gün sabit miktarda arttığı için korelasyon katsayısı 1'dir, yani alabileceği en yüksek değerdir. Oysa endeks %8, fon %4 kazanmıştır. Rakamlar varsayımsaldır.

Korelasyon şartı bu yüzden fonun endeksten koptuğu durumları yakalar, endeksin birkaç puan gerisinde kalan bir fonu ise ayırt etmez. Yatırımcı açısından daha bilgilendirici ölçü takip farkıdır: fonun bir dönemdeki getirisinden endeksin aynı dönemdeki getirisinin çıkarılmasıyla bulunur.

Endeks fonu ile BYF arasındaki fark nedir?

Endeks izleyen ikinci fon türü borsa yatırım fonudur (BYF). BYF'ler Borsa Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'ne (III-52.2) tabidir; bu Tebliğde hüküm bulunmayan konularda yatırım fonu düzenlemeleri uygulanır (md. 20). Ekim 2026 itibarıyla iki yapının başlıca farkları şöyledir:

Konu	Endeks fonu	BYF
Endeksi izleme şartı	Birim pay değeri ile endeks arasında en az %90 korelasyon	Temel yöntem: toplam değerin en az %80'i devamlı olarak endeks kapsamındaki varlıklarda. Tebliğ, %80'i aynı endeksi izleyen yabancı BYF'lerde tutarak ya da endekste bulunması zorunlu olmayan varlıklarla izlemeye de izin verir (md. 5)
Açıklanan izleme ölçüsü	Aylık portföy raporunda son bir ve üç aylık korelasyon	Her ayın ilk iş günü son bir yıllık takip farkı ve takip hatası
Alım satım yeri	TEFAS veya kurucu	Borsa İstanbul, seans boyunca
İşlem fiyatı	Talimattan sonraki ilk hesaplamada bulunacak fiyat (md. 14)	Emir anında piyasada oluşan fiyat
Gider sınırı	Yıllık toplam gider en fazla %2,19 (Ek-4)	Aynı sınır: III-52.2'nin 20. maddesi endeks ibareli fonların sınırını uygular
Alım satım maliyeti	İzahnamede yazanlar dışında dağıtıcı ücret alamaz; varsa giriş-çıkış komisyonu	Aracı kurum komisyonu ve alış-satış fiyat farkı

BYF gün içinde görülen fiyattan alınıp satılabilir, ancak her işlemde aracı kurum komisyonu ödenir. Endeks fonunda talimat ileri fiyatla gerçekleşir; SPK Rehberi'ne göre TEFAS'ta dağıtım kuruluşları, içtüzük ve izahnamede belirtilenler dışında alım satım için yatırımcıdan komisyon veya ücret alamaz. BYF'nin işleyişi, prim ve iskonto ile piyasa yapıcılık BYF nedir yazısında anlatılıyor.

Endeks fonunun getirisi endeksten neden sapar?

Giderler: Yönetim ücreti, saklama ve işlem giderleri fon varlığından düşülür; endeksin böyle bir gideri yoktur. Tebliğ'in Ek-4 tablosuna göre unvanında endeks ibaresi bulunan fonlarda toplam gider oranı günlük yüzbinde 6'yı, yıllık %2,19'u aşamaz; "diğer fonlar" için sınır yıllık %3,65'tir. Gerçekleşen oran 3, 6, 9 ve 12 aylık dönemlerin bitimini izleyen altı iş günü içinde KAP'ta ilan edilir (md. 33). Ayrıntılar fon yönetim ücreti ve toplam gider oranı yazısında.
Temettü: Borsa İstanbul'un kural setine göre fiyat endeksi ile getiri endeksi arasındaki tek fark nakit temettüdür. Getiri endeksi ödenen temettünün endeksteki paylara yeniden yatırıldığını varsayar, fiyat endeksi ise temettüyü portföyden çıkmış sayar. Fon, portföyündeki paylardan gelen temettüyü kendi varlığına ekler.
Nakit ve örnekleme: Fon, geri alım taleplerini karşılamak için bir miktar nakit veya ters repo tutar. Endeksin tamamı yerine bir örneklem alınmışsa portföy endeksten ayrışabilir.
Endeks değişiklikleri: Endeksin dönemsel güncellemelerinde fon pay alıp satar ve işlem maliyetine katlanır.

Değerleme farkı ise büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır: II-14.2 sayılı Tebliğ'in 9. maddesine göre endeks fonlarının portföyündeki endeks kapsamındaki varlıklar, endeksin hesaplanmasında kullanılan esaslara göre değerlenir.

Örnek: Varsayımsal bir BIST 30 endeks fonu bir yılda %31 kazansın. Aynı dönemde BIST 30 fiyat endeksi %30, temettüleri içeren getiri endeksi %33 yükselsin.

Fiyat endeksine göre takip farkı: 31 − 30 = +1 puan.
Getiri endeksine göre takip farkı: 31 − 33 = −2 puan.

Aynı fon, seçilen karşılaştırmaya göre endeksin önünde ya da gerisinde görünür. Getiri endeksine göre 2 puanlık fark çoğunlukla gider, nakit ve işlem maliyetlerinden kaynaklanır. Rakamlar varsayımsaldır.

TEFAS'taki endeks fonları hangi endeksleri izliyor?

Bir bankanın 10 Eylül 2026 tarihli Takasbank verilerine dayanan TEFAS fon listesinde unvanında "Endeksi" ibaresi ya da kısaltması geçen 19 fon yer alıyor; sayı listenin tarihine aittir ve yeni fon kuruldukça değişir. Tamamı pay endekslerini izliyor ve listede hisse senedi yoğun fon (HSYF) olarak işaretli. İzlenen endeksler şöyle dağılıyor:

Gösterge endeksler: 6 fon BIST 30'u, 1 fon BIST 100'ü izliyor.
Sektör endeksleri: BIST Banka (3 fon), BIST Teknoloji Ağırlık Sınırlamalı (2 fon) ve BIST GYO (1 fon).
Tema endeksleri: BIST Temettü 25, BIST Sürdürülebilirlik, bir iklim endeksi ve savunma sanayii şirketlerinden oluşan bir endeks (4 fon).
Şirket grubu endeksleri: Belirli bir şirket topluluğunun paylarından oluşan endeksler (2 fon).

Aynı listede bu fonların tamamında alış valörü T+1, satış valörü T+2'dir; kesim saati biri dışında 13.30'dur. Kesim saatinden önce verilen satış talimatının tutarı ikinci iş günü hesaba geçer. Listede katılım endeksi izleyen bir endeks fonu yok; Borsa İstanbul ise BIST Katılım 30, 50 ve 100 endekslerini hesaplıyor. Valörün işleyişi fon valörü yazısında anlatılıyor.

Listedeki "TÜFE'ye endeksli" ve "TLREF'e endeksli" fonlar ise endeks fonu değil, getirisi bu göstergelere bağlı tahvillere yatıran borçlanma araçları fonlarıdır. Bir fonun bir endeksi kopyalayıp kopyalamadığı, unvanındaki "Endeks" ibaresinden ve izahnamedeki yatırım stratejisinden anlaşılır.

Endeks fonunda stopaj oranı kaç?

Vergiyi fonun endeks fonu olması değil, bağlı olduğu fon türü belirler. GİB'in Şubat 2026 tarihli geçici 67. madde rehberine ve sonraki Cumhurbaşkanı kararlarına göre Ekim 2026 itibarıyla gerçek kişiler için oranlar şöyledir:

Hisse senedi yoğun endeks fonları: %0. Portföyünün devamlı olarak en az %80'i Borsa İstanbul paylarından oluşan ve unvanının sonunda "(Hisse Senedi Yoğun Fon)" ibaresi bulunan fonlar bu kapsamdadır; SPK Rehberi bu ibareye örnek olarak "BIST30 Endeksi Hisse Senedi Fonu (Hisse Senedi Yoğun Fon)" unvanını gösterir. 11107 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (27 Mart 2026 tarihli ve 33206 sayılı Resmî Gazete) %17,5 oranını yalnızca TEFAS'ta işlem görmeyen hisse senedi yoğun serbest fonların bu tarihten itibaren alınan paylarına getirdi; TEFAS'taki hisse senedi yoğun endeks fonlarında oran %0'dır. Tanım ve istisnalar hisse senedi yoğun fon yazısında.
Diğer endeks fonları: Borçlanma araçları veya kira sertifikası endeksi izleyen ya da hisse senedi yoğun fon şartını sağlamayan endeks fonlarında, 9 Temmuz 2025 ve sonrasında alınan paylar için oran %17,5'tir (8 Temmuz 2025 tarihli ve 10041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 9 Temmuz 2025 tarihli ve 32951 sayılı Resmî Gazete).

Örnek: 9 Temmuz 2025'ten sonra 100.000 TL'ye alınan endeks fonu payları 131.000 TL'ye satılsın; kazanç 31.000 TL'dir.

Fon hisse senedi yoğun fonsa stopaj kesilmez ve 31.000 TL'nin tamamı yatırımcıda kalır.
Fon %17,5 orana tabiyse stopaj 31.000 × 0,175 = 5.425 TL, net kazanç 25.575 TL olur.

Rakamlar varsayımsaldır.

Stopaj satışta kazanç üzerinden banka veya aracı kurum tarafından kesilir ve gerçek kişiler için nihai vergidir; fon kazancı beyannameye yazılmaz. Alış tarihine göre önceki dönemlerin oranları yatırım fonu stopaj oranları yazısında yer alıyor.

Endeks fonu incelenirken nelere bakılır?

İzlenen endeks ve versiyonu: Endeksin fiyat mı getiri versiyonu olduğu ve ağırlık sınırlaması içerip içermediği izahnameden ve karşılaştırma ölçütünden okunur. Takip farkı hangi versiyona göre hesaplandığına bağlıdır.
Takip farkı: TEFAS'taki fon fiyatları ve Borsa İstanbul'un endeks değerleriyle aynı dönem için hesaplanabilir.
Korelasyon katsayısı: KAP'taki aylık portföy dağılım raporunda yer alır; %90 eşiğine yaklaşan bir değer, fon ile endeks arasında belirgin bir ayrışma olduğunu gösterir.
Toplam gider oranı: Üç aylık dönemlerde KAP'ta açıklanan gerçekleşen oran, endeksi izlemenin yıllık maliyetini gösterir.
Valör ve kesim saati: Satış tutarının kaç iş gününde hesaba geçeceği fon sayfasında ve izahnamede yazar.

Aynı endeksi izleyen fonları yan yana koymanın adımları fon karşılaştırma yazısında anlatılıyor. Geçmiş takip performansı gelecekteki sonucu garanti etmez.

Fon getirisini fiyat açıklanmadan görün

Fiva, yatırım fonlarının günlük getirisini fiyatlar gün sonunda açıklanmadan önce model tabanlı olarak tahmin eder ve her tahminin geçmiş isabet oranını gösterir. Fonlar karşılaştırılabilir, kriterlere göre taranabilir; tahminler hatalı olabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.

Fiva'yı inceleyin Beta programına katılın

Sık sorulan sorular

Endeks fonu ile BYF aynı şey mi?

Hayır. İkisi de bir endeksi izler; endeks fonu TEFAS'ta günde bir hesaplanan fiyattan, BYF ise Borsa İstanbul'da seans boyunca anlık fiyattan alınıp satılır. Endeks fonunda en az %90 korelasyon şartı aranır; BYF'nin endeksi ne kadar izlediği ise takip farkı ve takip hatasıyla ölçülür ve her ay KAP'ta açıklanır.

Endeks fonu endeks getirisini birebir yakalar mı?

Yakalamaz. Yönetim ücreti ve diğer giderler, portföyde tutulan nakit, endeks değişikliklerinin işlem maliyeti ve temettünün işleniş biçimi fon getirisini endeksten ayırır; aradaki fark takip farkıyla ölçülür.

BIST 30 endeks fonunda stopaj var mı?

TEFAS'ta işlem gören ve unvanı Hisse Senedi Yoğun Fon ibaresiyle biten fonlarda Ekim 2026 itibarıyla gerçek kişiler için stopaj %0'dır. Bu şartı sağlamayan endeks fonlarında 9 Temmuz 2025 ve sonrasında alınan paylar için oran %17,5'tir.

Endeks fonunun korelasyonu %90'ın altına düşerse ne olur?

Kurucu durumu, alınacak tedbirlere ilişkin yönetim kurulu kararıyla birlikte izleyen ayın ilk altı iş günü içinde SPK'ya bildirir. SPK fonun tasfiyesini veya başka bir fona dönüştürülmesini isteyebilir.

Endeks fonlarında gider sınırı kaç?

Tebliğ'in Ek-4 tablosu unvanında endeks ibaresi bulunan fonlar için yıllık toplam gider sınırını %2,19 olarak belirler; diğer fonlar grubunda sınır %3,65'tir. Aynı sınır BYF'lere de uygulanır; fiili oran üç aylık dönemlerde KAP'ta açıklanır.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.