Kısa cevap: BIST 100, Borsa İstanbul Pay Piyasası'nın temel endeksidir ve Yıldız Pazar'da işlem gören şirketler arasından seçilen 100 paydan oluşur. Her payın endeksteki ağırlığı, fiili dolaşımdaki (halka açık) kısmının piyasa değerine göre belirlenir. Ekim 2026 itibarıyla geçerli kural setine göre kapsam yılda dört kez gözden geçirilir; seçimde ortalama halka açık piyasa değeri ile işlem hacmi birlikte kullanılır.
Borsa endeksi, seçilmiş bir pay grubunun fiyat hareketini tek bir sayıda özetleyen göstergedir. BIST 100 (kodu XU100), “borsa bugün ne yaptı” sorusuna cevap olarak en sık kullanılan endekstir; Borsa İstanbul'un BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti'nde Pay Piyasası için temel endeks olarak tanımlanır. Hesaplama ve seçim kuralları bu kural setinde yer alır; Kasım 2026 itibarıyla geçerli sürüm 28 Ekim 2026'da yürürlüğe girmiştir.
Hangi payların hangi ağırlıkla ve neden endekste olduğu bilindiğinde endeks hareketleri, endeks fonlarının portföyleri ve dönemsel değişikliklerin etkisi daha kolay okunur.
BIST 100 endeksi neyi ölçer?
Kural setine göre BIST 100, Yıldız Pazar'da işlem gören şirketler arasından seçilen 100 paydan oluşur ve BIST 50 ile BIST 30 endekslerindeki payları da kapsar. Endeks, bu 100 payın fiili dolaşımdaki kısımlarının toplam piyasa değerindeki değişimi ölçer: büyük ve halka açık kısmı geniş şirketlerin fiyat hareketi endeksi daha çok, küçük şirketlerinki daha az etkiler.
Borsa İstanbul'un endeks kodları ve başlangıç değerleri tablosunda BIST 100'ün başlangıç tarihi 1 Ocak 1986, başlangıç değeri 0,01 olarak yer alır. Bu küçük değer, TL cinsinden fiyat ve getiri endekslerinden iki sıfır atılmasından kaynaklanır: Borsa İstanbul'un 19 Şubat 2020 tarihli duyurusuna göre geçiş öncesi endeks değerleri ve başlangıç değerleri 100'e bölünmüştür. Duyuruda 27 Nisan 2020 için planlanan uygulama 2 Nisan 2020 tarihli duyuruyla ertelenmiş ve 27 Temmuz 2020'de devreye alınmıştır.
BIST 100'ün piyasa işleyişinde de rolü vardır. Pay Piyasası Prosedürü'ne göre Ekim 2026 itibarıyla BIST 100 gün içinde önceki kapanışa göre %6 veya daha fazla düşerse Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi devreye girer ve pay sıralarında işlemler 10 dakika geçici olarak durdurulur. Pay bazındaki fiyat sınırları tavan ve taban yazısında anlatılıyor.
BIST 100 nasıl hesaplanır?
Kural setindeki formüle göre endeks değeri, endeksteki her payın fiyatı, toplam pay sayısı, fiili dolaşımdaki pay oranı (FDPO) ve ağırlık katsayısının çarpımları toplanıp bölen değere bölünerek bulunur:
Endeks = Σ (Fiyat × Pay sayısı × FDPO × Katsayı) ÷ Bölen| Bileşen | Kural setindeki anlamı |
|---|---|
| Fiyat | Payın Pay Piyasası'nda gerçekleşen ve kayda alınan son işlem fiyatı |
| Pay sayısı | Şirketin çıkarılmış veya ödenmiş sermayesinden hesaplanan toplam pay adedi |
| FDPO | MKK'nın hesaplayıp ilan ettiği fiili dolaşımdaki pay oranı |
| Katsayı | Ağırlık sınırlaması yapılan endekslerde ağırlığı ayarlayan, 0'dan büyük ve 1'e eşit veya küçük sayı |
| Bölen | Endeksin sürekliliğini sağlayan ve fiyat dışı değişikliklerde düzeltilen sayı |
Fiyat ile pay sayısının çarpımı piyasa değerini, bunun FDPO ile çarpımı da halka açık piyasa değerini verir. Endeks, endeksteki payların halka açık piyasa değerleri toplamının bölene oranıdır. ABD doları ve euro versiyonlarında fiyat ayrıca TCMB döviz alış kuruna bölünür.
Örnek (varsayımsal): Üç paydan oluşan bir endeks düşünülsün.
| Pay | Fiyat | Pay sayısı | Piyasa değeri | FDPO | Halka açık PD | Ağırlık |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 50 TL | 400 milyon | 20 milyar TL | %25 | 5 milyar TL | %25 |
| B | 20 TL | 1 milyar | 20 milyar TL | %60 | 12 milyar TL | %60 |
| C | 80 TL | 50 milyon | 4 milyar TL | %75 | 3 milyar TL | %15 |
A ile B'nin piyasa değeri eşit olduğu hâlde B'nin ağırlığı A'nınkinin 2,4 katıdır; fark yalnızca halka açık orandan gelir. Endeks değeri 10.000 ise bölen 20 milyar ÷ 10.000 = 2.000.000'dur.
Ertesi gün A %10 yükselsin, B %5 düşsün, C %20 yükselsin. Halka açık piyasa değerleri 5,5 + 11,4 + 3,6 = 20,5 milyar TL olur; endeks 20,5 milyar ÷ 2.000.000 = 10.250'ye, yani %2,5 yükselir. Aynı sonuç ağırlıklarla da bulunur: 0,25 × %10 + 0,60 × (−%5) + 0,15 × %20 = %2,5. C'nin yükselişi endekse +3 yüzde puan (300 endeks puanı), B'nin düşüşü −3 yüzde puan (−300 endeks puanı) katkı yapar; 250 puanlık artışın tamamı A'dan gelir.
Bölen, endeksin yalnızca fiyat hareketleriyle değişmesini sağlar. Pay girip çıktığında, bedelli sermaye artırımında, FDPO güncellendiğinde veya birleşmelerde kural seti böleni, halka açık piyasa değerindeki değişimin toplama oranı kadar düzeltir. Örnekte gün sonunda C çıkarılıp yerine halka açık piyasa değeri 4,1 milyar TL olan D alınsın: toplam 21,0 milyar TL'ye çıkar, yeni bölen 2.000.000 × (1 + 0,5 ÷ 20,5) ≈ 2.048.780 olur ve endeks 10.250'de kalır. Bedelsiz artırımda pay sayısı artarken fiyat aynı oranda düzeltildiği için bölen değişmez.
BIST 100'e hangi hisseler, nasıl seçilir?
Ekim 2026 itibarıyla geçerli kural setine göre seçim şu adımlarla yapılır:
- Seçim havuzu: İlgili endeks döneminde Yıldız Pazar'da yer alacağı ilan edilen ve değerleme günü itibarıyla Borsa İstanbul'da en az 60 gün işlem görmüş paylar havuza girer. Havuz 113 paydan küçükse Borsa İstanbul'un pazar gruplandırmasıyla ilan ettiği ek paylar listesi de eklenir; 110'dan da küçük kalırsa önceki değerleme döneminde havuzda olup bu dönemde olmayan paylar katılır.
- İki ayrı sıralama: Paylar bir kez ortalama halka açık piyasa değerine (değerleme günündeki pay sayısı × son 12 ayın düzeltilmiş kapanış fiyatları ortalaması × FDPO), bir kez de son 12 ayın günlük ortalama işlem hacmine göre büyükten küçüğe dizilir.
- Nihai sıra: İki listede de ilk n sıra içinde yer alan pay, n en küçük olacak şekilde öne alınır; iki pay aynı anda şartı sağlarsa ortalama halka açık piyasa değeri büyük olan üste yazılır.
- Tampon bölge: Nihai sıralamada 90'ıncı sıraya veya daha yukarıya çıkan ve endekste olmayan pay endekse alınır; 110'uncu sıranın altına inen ve endekste olan pay çıkarılır. Giren ve çıkan sayısı eşit değilse eşitlik sıraya göre sağlanır. Ayrıca 3 yedek pay belirlenir.
| Endeks | Üst sıra (giriş) | Alt sıra (çıkış) | Yedek |
|---|---|---|---|
| BIST 30 | 25 | 35 | 3 |
| BIST 50 | 45 | 55 | 3 |
| BIST 100 | 90 | 110 | 3 |
Tampon bölge, 100'üncü sıra çevresindeki payların her dönem girip çıkmasını önler. Birden fazla pay grubu ayrı sıralarda işlem gören şirketlerin yalnızca nihai sıralamada en üstteki payı endekse alınır. Yakın İzleme Pazarı, Girişim Sermayesi Pazarı ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu'ndaki paylar ile menkul kıymet yatırım ortaklıkları BIST 100'e giremez. Pazarların hangi ölçütlerle belirlendiği Borsa İstanbul pazarları yazısında ele alınıyor.
Büyük halka arzlar için hızlı giriş kuralı vardır: halka arz edilen kısmın piyasa değeri, halka arzın bitiş tarihi itibarıyla BIST 30 paylarının halka açık piyasa değeri sıralamasındaki yirminci paydan büyükse, pay işlem gördüğü beşinci işlem günü BIST 30, BIST 50, BIST 100 ve BIST 500'e, bu endekslerdeki halka açık piyasa değeri en küçük payların yerine alınır. Bu koşulu sağlamadan Yıldız Pazar'da işlem görmeye başlayan paylar dönem içinde bu endekslere alınmaz.
BIST 100 endeks değişiklikleri ne zaman yapılır?
Kural setine göre BIST 30, BIST 50 ve BIST 100'ün endeks dönemleri Ocak–Mart, Nisan–Haziran, Temmuz–Eylül ve Ekim–Aralık'tır. Pay sayısı ve FDPO, dönemden önceki değerleme günü itibarıyla; işlem hacmi ve düzeltilmiş fiyatlar bu günden geriye 12 aylık veriyle değerlendirilir. Yeni liste, dönem başından en az 10 takvim günü önce ilan edilir.
| Endeks dönemi | Değerleme günü | İşlem hacmi ve fiyat verisi |
|---|---|---|
| Ocak–Mart | Kasım ayının son günü | Aralık–Kasım (12 ay) |
| Nisan–Haziran | Şubat ayının son günü | Mart–Şubat (12 ay) |
| Temmuz–Eylül | Mayıs ayının son günü | Haziran–Mayıs (12 ay) |
| Ekim–Aralık | Ağustos ayının son günü | Eylül–Ağustos (12 ay) |
Dönem içinde de değişiklik olabilir. Pazarı kesin olarak ya da kesintisiz 5 işlem gününden uzun süre kapatılan (ilave halka arz hariç) veya Yakın İzleme Pazarı'na alınan paylar o gün çıkarılır, yerine yedek pay alınır. FDPO da dönem içinde güncellenir: MKK'nın haftanın son iş günü için ilan ettiği oranda, oran %50 veya altındaysa 5 puan, %50'nin üzerindeyse 10 puan ya da daha fazla değişim varsa endekste kullanılan oran takip eden haftanın üçüncü işlem günü değiştirilir. MKK oranları 11 Eylül 2026'dan itibaren SPK'nın yeni kriterlerine göre hesapladığı için, oranı bu eşikleri aşacak kadar değişen payların endeks ağırlığı da değişir; yeni kriterler halka açıklık oranı yazısında anlatılıyor.
BIST 100'ün kendisinde tek bir payın ağırlığına üst sınır uygulanmaz. Kural seti, aynı paylardan oluşan BIST 100 Ağırlık Sınırlamalı 10 ve 25 versiyonlarını ayrıca hesaplar: ilkinde bir payın ağırlığı %10'a çekilir ve gün sonunda %15'i aşarsa yeniden sınırlanır; ikincisinde bu oranlar %25 ve %30'dur.
BIST 30, BIST 50 ve BIST 100 arasındaki fark
| Endeks | Kod | Pay sayısı | Seçildiği pazar | Başlangıç |
|---|---|---|---|---|
| BIST 30 | XU030 | 30 | Yıldız Pazar | 27 Aralık 1996 = 9,76 |
| BIST 50 | XU050 | 50 | Yıldız Pazar | 28 Aralık 1999 = 152,09 |
| BIST 100 | XU100 | 100 | Yıldız Pazar (havuz yetersizse ek liste) | 1 Ocak 1986 = 0,01 |
| BIST 500 | XU500 | 500 | Yıldız, Ana ve Alt Pazar | 1 Kasım 2023 = 8.764,90 |
| BIST Tüm | XUTUM | Değişken | Yıldız, Ana ve Alt Pazar'daki tüm paylar | 27 Aralık 1996 = 9,76 |
Endeksler iç içedir: BIST 30'daki paylar BIST 50'de, BIST 50'dekiler BIST 100'de yer alır. BIST 100-30 (BIST 100'de olup BIST 30'da olmayan 70 pay) ve BIST Tüm-100 (BIST 100 dışındaki paylar) endeksleri, daha küçük ölçekli payları ayrıca izlemeye yarar.
Sektör ve alt sektör endeksleri (örneğin BIST Banka, kodu XBANK; BIST Sınai, kodu XUSIN) Yıldız, Ana ve Alt Pazar'daki şirketleri faaliyet alanına göre gruplar; sabit pay sayısı ve sıralamaya dayalı seçim yoktur. Tema endekslerinden temettü endeksleri temettü verimi yazısında anlatılıyor.
Fiyat endeksi ile getiri endeksi farkı nedir?
Kural setine göre her endeks fiyat ve getiri versiyonu olarak TL, ABD doları ve euro cinsinden hesaplanır. İki versiyon arasındaki tek fark nakit temettüde ortaya çıkar. Borsa İstanbul'un teorik fiyat prosedürüne göre temettü ödemesinin başladığı gün payın teorik fiyatı brüt temettü kadar düşürülür; fiyat endeksinde bu düşüş olduğu gibi yansır, çünkü ödenen temettü portföyden çıkmış sayılır. Getiri endeksinde ise bölen, net temettünün endeksteki paylara ağırlıkları oranında yeniden yatırıldığı varsayımıyla ödeme başlangıç tarihinde düzeltilir.
Örnek (varsayımsal): Endekste %10 ağırlığı olan bir pay, fiyatının %5'i kadar brüt temettü ödesin; stopaj sonrası net temettü fiyatın %4,5'i olsun. Payın fiyatı ödeme günü brüt temettü kadar düşsün, diğer payların fiyatı değişmesin. Fiyat endeksi 0,10 × %5 = %0,5 geriler. Getiri endeksinde ise net temettü yeniden yatırılmış kabul edildiğinden yalnızca brüt ile net temettü arasındaki fark yansır: endeks 0,10 × (%5 − %4,5) = %0,05 geriler.
Bu nedenle temettüleri fon değerine ekleyen bir hisse fonunun performansı ölçülürken getiri endeksi daha adil bir kıyas ölçüsüdür. BIST 100 getiri endeksinin başlangıcı 27 Aralık 1996 = 9,76'dır. Dolar ve euro versiyonları, hareketin kur değişimiyle birlikte nasıl göründüğünü gösterir.
BIST 100 endeksine nasıl yatırım yapılır?
Endeksin kendisi alınıp satılamaz; endeks getirisine yaklaşmanın başlıca yolları şunlardır:
- Borsa yatırım fonları (BYF): Bir endeksi takip etmek üzere kurulan ve payları borsada hisse gibi işlem gören fonlardır. İşleyişi ve takip farkı BYF nedir yazısında anlatılıyor.
- Endeks fonları: SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'ne (III-52.1) göre Kurul'un uygun gördüğü bir endeksteki varlıkların tamamından ya da örnekleme yoluyla seçilen bir kısmından oluşan fonların unvanında “Endeks” ibaresi bulunur. Son üç aylık dönemler itibarıyla endeks ile fonun birim pay değeri arasındaki korelasyon katsayısı en az %90 olmalıdır. SPK rehberine göre pay endeksi takip eden endeks fonunda en az altı ihraççı payı bulunur ve tek bir payın ağırlığı %30'u geçemez.
- VİOP endeks sözleşmeleri: Borsa İstanbul'un VİOP sözleşme sayfalarına göre Ekim 2026 itibarıyla endeks vadeli işlem sözleşmeleri BIST 30, BIST Likit Banka, BIST Banka Dışı Likit 10 ve BIST Sürdürülebilirlik 25 fiyat endekslerine, pay endeks opsiyonları ise yalnızca BIST 30'a dayanır; BIST 100'e dayalı bir VİOP sözleşmesi yoktur. Bu kaldıraçlı ürünler VİOP nedir yazısında ele alınıyor.
Fon getirileri, yönetim ücreti, işlem maliyetleri ve takip farkı nedeniyle endeks getirisinden ayrışabilir. Bir payın BIST 100'e alınması kural setindeki mekanik ölçütlerin sonucudur; yatırım önerisi ya da şirketin kalitesine dair bir değerlendirme değildir.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
BIST 100 endeksindeki hisselerin listesi nereden görülür?
Borsa İstanbul'un gösterge endeksler sayfasında endekslerdeki payların listesi indirilebilir dosya olarak yayımlanır. Dönemsel değişiklikler, yeni dönem başlamadan en az 10 takvim günü önce duyurulur.
BIST 100 her zaman 100 hisseden mi oluşur?
Evet. Dönem içinde bir pay çıkarılırsa, örneğin Yakın İzleme Pazarı'na alınırsa, yerine dönemsel değişikliklerle ilan edilen 3 yedek paydan biri alınır.
Bir hissenin BIST 100'deki ağırlığı nasıl hesaplanır?
Fiyat, pay sayısı ve endekste kullanılan fiili dolaşımdaki pay oranı çarpılarak halka açık piyasa değeri bulunur; bu tutar endeksteki tüm payların halka açık piyasa değerleri toplamına bölünür. Fiyatlar değiştikçe ağırlıklar da değişir.
Temettü ödeyen hisseler BIST 100'ü düşürür mü?
Fiyat endeksi olan BIST 100'de, temettü ödeme günü pay fiyatındaki düşüş endekse yansır. BIST 100 getiri endeksi ise net temettünün yeniden yatırıldığını varsaydığı için bu düşüşün yalnızca stopaja karşılık gelen küçük kısmını yansıtır.
BIST 100 ile BIST 30 neden farklı getiri sağlar?
BIST 30, nihai sıralamanın en üst kısmından seçilen 30 paydan oluşur; BIST 100 bunlara 70 pay daha ekler. Büyük paylar iki endekste de ağır bastığı için endeksler çoğu zaman aynı yönde hareket eder; diğer 70 payın performansı farklıysa getiriler ayrışır.
Kaynaklar
- Borsa İstanbul: BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti (Ekim 2026, yürürlük 28.10.2026) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: BIST pay endeksleri kodları ve başlangıç değerleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Endeks dönemsel takvimleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Gösterge endeksler ve endeks bileşen listeleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: BIST Pay Endekslerinden İki Sıfır Atılıyor (19.02.2020 tarihli duyuru) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: BISTECH 2.11 versiyon geçişi ile BIST pay endekslerinden iki sıfır atılmasına ilişkin projelerin ertelenmesi (02.04.2020 tarihli duyuru) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: 27 Temmuz Pazartesi günü pay endekslerinden iki sıfır atılıyor (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Prosedürü (revizyon 54, 21.09.2026), 5.3.4 Devre Kesiciler (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Özsermaye Hallerinde Payların Teorik/Referans Fiyatlarının Belirlenmesi Prosedürü (revizyon 06.04.2026), nakit temettüde teorik fiyat (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: VİOP Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: VİOP Pay Endeks Opsiyon Sözleşmeleri (yeni sekmede açılır)
- SPK: Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1), madde 7 ve 23 (yeni sekmede açılır)
- SPK: Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber, 1.4 Endeks Fonlar (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/57 (8 Eylül 2026): i-SPK.81.1 fiili dolaşımdaki paylara ilişkin ilke kararı (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.