Kısa cevap: BIST 30 (kodu XU030), Borsa İstanbul'da Yıldız Pazar'da işlem gören şirketler arasından seçilen 30 paydan oluşan, halka açık piyasa değeri ağırlıklı bir pay endeksidir. Ekim 2026 itibarıyla geçerli kural setine göre paylar, son 12 ayın ortalama halka açık piyasa değeri ve günlük ortalama işlem hacmi sıralamalarına göre yılda dört kez belirlenir; nihai sıralamada 25'inci sıraya çıkan pay endekse girer, 35'inci sıranın altına inen pay çıkar.
BIST 30, Borsa İstanbul'un en büyük ve en likit paylarını izleyen endeksidir. VİOP'taki endeks vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin dayanağı olduğu, onu izleyen endeks fonları ve borsa yatırım fonları bulunduğu ve dahil olduğu BIST 50 açığa satış kapsamını belirlediği için piyasadaki rolü yalnızca bir gösterge olmanın ötesine geçer.
Endeksin hesaplama formülü, halka açık piyasa değeri ağırlıklandırması ve fiyat ile getiri endeksi farkı BIST 100 endeksi nedir yazısında ayrıntılı olarak anlatılıyor; BIST 30 aynı kural setiyle hesaplanır. Bu yazı BIST 30'a özgü seçim kurallarına, takvime ve endekse bağlı araçlara odaklanıyor. Kurallar Borsa İstanbul'un 28 Ekim 2026'da yürürlüğe giren BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti'ne dayanır.
BIST 30 endeksi nedir?
Kural setine göre BIST 30, Yıldız Pazar'da işlem gören şirketler arasından seçilen 30 paydan oluşur. Endeks, bu payların fiili dolaşımdaki (halka açık) kısımlarının toplam piyasa değerindeki değişimi ölçer: bir payın ağırlığı, fiyatı, pay sayısı ve fiili dolaşımdaki pay oranının çarpımıyla bulunan halka açık piyasa değerine göre belirlenir. Halka açık oranın nasıl hesaplandığı halka açıklık oranı yazısında anlatılıyor.
| Özellik | BIST 30 |
|---|---|
| Kod | XU030 |
| Pay sayısı | 30 |
| Seçildiği pazar | Yıldız Pazar |
| Başlangıç tarihi ve değeri | 27 Aralık 1996 = 9,76 |
| Endeks dönemleri | Ocak–Mart, Nisan–Haziran, Temmuz–Eylül, Ekim–Aralık |
| Versiyonlar | Fiyat ve getiri; TL, ABD doları ve euro |
Başlangıç değeri Borsa İstanbul'un endeks kodları ve başlangıç değerleri tablosundan alınmıştır; 2020'de pay endekslerinden iki sıfır atılmasıyla eski değerler 100'e bölünmüştür. BIST 30'daki tüm paylar BIST 50 ve BIST 100'de de yer alır. Kural seti ayrıca BIST 50'de olup BIST 30'da olmayan 20 paydan oluşan BIST 50-30 ve BIST 100'de olup BIST 30'da olmayan 70 paydan oluşan BIST 100-30 endekslerini hesaplar; bu endeksler büyük paylar dışındaki grubun performansını ayrı izlemeye yarar.
BIST 30 hisseleri nasıl belirlenir?
Seçim BIST 100 ile aynı havuz ve sıralama yöntemiyle, fakat daha dar bir tampon bölgeyle yapılır:
- Seçim havuzu: İlgili endeks döneminde Yıldız Pazar'da yer alacağı ilan edilen ve değerleme günü itibarıyla Borsa İstanbul'da en az 60 gün işlem görmüş paylar. BIST 100'den farklı olarak BIST 30 ve BIST 50 için havuz yalnızca Yıldız Pazar paylarından oluşur.
- İki sıralama: Paylar bir kez son 12 ayın verisiyle hesaplanan ortalama halka açık piyasa değerine, bir kez de günlük ortalama işlem hacmine göre büyükten küçüğe dizilir.
- Nihai sıra: Her iki listede ilk n sıra içinde yer alan pay, n en küçük olacak şekilde nihai listede öne alınır; eşitlikte ortalama halka açık piyasa değeri büyük olan üste yazılır.
- Tampon kuralı: Nihai sıralamada 25'inci sıraya veya daha yukarıya çıkan ve endekste olmayan pay endekse alınır; 35'inci sıranın altına inen ve endekste olan pay çıkarılır. Giren ve çıkan pay sayıları eşit değilse eşitlik, sıralamaya göre ek pay alınarak ya da çıkarılarak sağlanır. Dönem içi değişikliklerde kullanılmak üzere ayrıca 3 yedek pay belirlenir.
Örnek (varsayımsal): Bir değerleme döneminde nihai sıralama şöyle çıksın: A payı endekste ve 33'üncü sırada, B payı endekste ve 37'nci sırada, C payı endeks dışında ve 24'üncü sırada, D payı endeks dışında ve 28'inci sırada.
- A, 35'inci sıranın altına inmediği için endekste kalır.
- B, 35'inci sıranın altına indiği için çıkarılır.
- C, 25'inci sıraya veya yukarısına çıktığı için alınır.
- D, 28'inci sırada olsa da 25'inci sıraya ulaşmadığı için alınmaz.
Bir pay girip bir pay çıktığı için sayı eşitliği kendiliğinden sağlanır ve endeks 30 payda kalır.
Tampon bölge, 30'uncu sıra çevresindeki payların her dönem girip çıkmasını, dolayısıyla endeksi izleyen fonların gereksiz alım satım yapmasını önler. Birden fazla pay grubu ayrı sıralarda işlem gören şirketlerin yalnızca nihai sıralamada en üstteki payı endekse alınır. Yıldız Pazar'ın ölçütleri Borsa İstanbul pazarları yazısında ele alınıyor.
BIST 30 değişiklikleri ne zaman yapılır?
BIST 30'un kapsamı her endeks döneminin başında yenilenir. Pay sayısı ve fiili dolaşımdaki pay oranı değerleme günü itibarıyla, işlem hacmi ve fiyatlar bu günden geriye 12 aylık veriyle değerlendirilir. Yeni liste dönem başından en az 10 takvim günü önce ilan edilir.
| Endeks dönemi | Değerleme günü | İlan |
|---|---|---|
| Ocak–Mart | Kasım ayının son günü | Dönem başından en az 10 takvim günü önce |
| Nisan–Haziran | Şubat ayının son günü | Dönem başından en az 10 takvim günü önce |
| Temmuz–Eylül | Mayıs ayının son günü | Dönem başından en az 10 takvim günü önce |
| Ekim–Aralık | Ağustos ayının son günü | Dönem başından en az 10 takvim günü önce |
Ekim–Aralık 2026 dönemine ait değişiklikler Borsa İstanbul'un 21 Eylül 2026 tarihli KAP duyurusuyla ilan edilmiş ve 1 Ekim 2026'da geçerli olmuştur. Bu takvime göre Ocak–Mart 2027 dönemi için değerleme günü 30 Kasım 2026'dır ve liste en geç 22 Aralık 2026'da ilan edilmelidir.
Dönem içinde de değişiklik olabilir:
- Pazar değişikliği: Pazarı kesin olarak ya da kesintisiz 5 işlem gününden uzun süre kapatılan (ilave halka arz hariç) veya Yakın İzleme Pazarı'na alınan pay o gün endeksten çıkarılır, yerine yedek pay alınır.
- Büyük halka arz: Halka arz edilen kısmın piyasa değeri, halka arzın bitiş tarihi itibarıyla BIST 30 paylarının halka açık piyasa değeri sıralamasındaki yirminci paydan büyükse pay, işlem gördüğü beşinci işlem günü BIST 30, BIST 50, BIST 100 ve BIST 500'e alınır; bu endekslerde halka açık piyasa değeri en küçük olan pay çıkar. Bu koşulu sağlamayan yeni paylar dönem içinde BIST 30'a girmez.
BIST 30 hisseleri listesi nereden görülür?
Güncel liste Borsa İstanbul'un gösterge endeksler sayfasında indirilebilir bir dosya olarak yayımlanır. Dosyada her satırda payın kodu, adı, endeks kodu ve tarih yer alır; XU030 koduyla filtrelendiğinde BIST 30 payları görülür. Ekim 2026 itibarıyla dosyada XU030 kodlu 30, XU050 kodlu 50 ve XU100 kodlu 100 pay bulunur.
Liste dönem içinde değişebildiği için bir payın BIST 30'da olup olmadığı tarihli olarak kontrol edilir. Dönemsel değişiklikler, yedek paylar ve dönem içi çıkarmalar Borsa İstanbul'un endeks duyuruları sayfasında ve KAP'ta duyurulur; KAP'taki bildirim türleri KAP bildirimleri nasıl okunur yazısında anlatılıyor.
Bir payın BIST 30'a girmesi, kural setindeki mekanik ölçütlerin sonucudur: pay son 12 ayda büyük bir halka açık piyasa değerine ve yüksek işlem hacmine sahip olmuştur. Bu, şirketin değerlemesi, kârlılığı ya da gelecekteki fiyatı hakkında bir yargı içermez ve yatırım önerisi değildir.
BIST 30 ile BIST 50 ve BIST 100 farkı nedir?
| Özellik | BIST 30 | BIST 50 | BIST 100 |
|---|---|---|---|
| Pay sayısı | 30 | 50 | 100 |
| Seçim havuzu | Yıldız Pazar | Yıldız Pazar | Yıldız Pazar, gerekirse ek liste |
| Giriş sırası (üst sıra) | 25 | 45 | 90 |
| Çıkış sırası (alt sıra) | 35 | 55 | 110 |
| Başlangıç | 27.12.1996 = 9,76 | 28.12.1999 = 152,09 | 01.01.1986 = 0,01 |
Endeksler iç içedir; BIST 30 en büyük payları içerdiği için BIST 100'ün ağırlığının önemli bir kısmını da oluşturur. Bu nedenle iki endeks çoğu zaman aynı yönde hareket eder, fark BIST 100-30 endeksindeki 70 payın performansından doğar.
BIST 30'da tek bir payın ağırlığına üst sınır yoktur; büyük birkaç pay endeksin hareketini belirleyebilir. Kural seti bu yoğunlaşmayı sınırlayan iki ayrı versiyon hesaplar: BIST 30 Ağırlık Sınırlamalı 10'da bir payın ağırlığı %10'a çekilir ve gün sonunda %15'i aşarsa yeniden sınırlanır; BIST 30 Ağırlık Sınırlamalı 25'te bu oranlar %25 ve %30'dur. Endeksi izleyen bir fonun hangi versiyonu takip ettiği izahnamesinde yazar.
BIST 30'a dayalı VİOP sözleşmeleri ve fonlar
Borsa İstanbul'un VİOP sözleşme sayfalarına göre Ekim 2026 itibarıyla pay endeks opsiyonlarının tek dayanağı BIST 30'dur; endeks vadeli işlem sözleşmeleri ise BIST 30'un yanında BIST Likit Banka, BIST Banka Dışı Likit 10 ve BIST Sürdürülebilirlik 25 fiyat endekslerine dayanır.
| Özellik | BIST 30 endeks vadeli | BIST 30 endeks opsiyonu |
|---|---|---|
| Dayanak | BIST 30 fiyat endeksi | BIST 30 fiyat endeksi |
| Sözleşme büyüklüğü | 10 × endeks değeri (TL) | 10 × endeks değeri (TL) |
| Vade ayları | Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim, Aralık | Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim, Aralık |
| Uzlaşma | Nakdi | Nakdi, Avrupa tipi |
Örnek (varsayımsal): BIST 30 vadeli kontrat 11.500 puandan işlem görüyorsa bir sözleşmenin büyüklüğü 11.500 × 10 = 115.000 TL'dir. Fiyat 100 puan yükselirse uzun pozisyonun değeri 1.000 TL artar, kısa pozisyonun değeri 1.000 TL azalır.
Teminat, günlük uzlaşma ve kaldıraç VİOP nedir yazısında anlatılıyor. Kaldıraçsız seçenekler ise BIST 30'u izleyen endeks fonları ve borsa yatırım fonlarıdır; işleyişleri ve takip farkı endeks fonu nedir yazısında ele alınıyor.
BIST 30, açığa satış ve kredili işlem ilişkisi
Ekim 2026 itibarıyla Borsa İstanbul'da açığa satış yalnızca BIST 50 endeksindeki paylarda yapılabilir. BIST 30'daki tüm paylar BIST 50'de de yer aldığı için açığa satışa konu olabilir; buna karşılık açığa satış kapsamını belirleyen endeks BIST 30 değil BIST 50'dir. Borsa İstanbul'un 22 Eylül 2026 tarihli yazısına göre BIST 50 paylarındaki açığa satışlara, o günkü işlemlerden itibaren bir sonraki duyuruya kadar yukarı adım kuralı uygulanır: açığa satış ancak son gerçekleşen fiyattan yüksek bir fiyattan, son fiyat bir önceki fiyattan yüksekse son fiyattan da yapılabilir. Kurallar ve özkaynak şartları açığa satış nedir yazısında anlatılıyor.
Kredili işlemde ise endeks üyeliği şart değildir. Pay Piyasası Prosedürü'ne (revizyon 54, 21 Eylül 2026) göre kredili işlem listesi pazar bazında belirlenir: Alt Pazar, Yakın İzleme Pazarı ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu dışındaki pazarlarda işlem gören paylar ile borsa yatırım fonları kredili alıma konu olabilir. Bu nedenle BIST 30 dışındaki birçok pay da kredili alınabilir. Volatilite bazlı tedbir uygulanan bir payda ise, BIST 30'da olsa bile, tedbir süresince açığa satış ve kredili işlem kısıtlanabilir; tedbir türleri VBTS nedir yazısında anlatılıyor.
Endeks dönemsel olarak değiştiği için BIST 50'den çıkan bir pay, değişikliğin geçerli olduğu tarihten itibaren açığa satış kapsamından da çıkar. Açığa satış pozisyonu olanlar için dönemsel değişiklik duyuruları bu açıdan da takip edilir.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
BIST 30'da kaç hisse var?
BIST 30 her zaman 30 paydan oluşur. Pazar değişikliği gibi nedenlerle dönem içinde bir pay çıkarılırsa dönemsel değişikliklerle birlikte ilan edilen 3 yedek paydan biri yerine alınır; büyük bir halka arzla endekse giren pay ise halka açık piyasa değeri en küçük olan payın yerini alır.
BIST 30 hisseleri ne sıklıkla değişir?
Kapsam yılda dört kez, Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında başlayan endeks dönemleri için gözden geçirilir. Pazar değişikliği veya büyük halka arz gibi durumlarda dönem içinde de değişiklik yapılabilir.
BIST 30'a girmek için hangi şartlar gerekir?
Payın Yıldız Pazar'da yer alacağının ilan edilmiş olması, değerleme günü itibarıyla en az 60 gün işlem görmüş olması ve ortalama halka açık piyasa değeri ile işlem hacmine göre yapılan nihai sıralamada 25'inci sıraya veya yukarısına çıkması gerekir.
BIST 30 ile BIST 100 aynı şey mi?
Hayır. BIST 30 en üst sıradaki 30 paydan, BIST 100 ise bunlara eklenen 70 payla birlikte 100 paydan oluşur. İki endeks aynı kural setiyle hesaplanır ama tampon sıraları ve kapsamları farklıdır.
BIST 30'a nasıl yatırım yapılır?
Endeksin kendisi alınıp satılamaz. Endeks getirisine endeks fonları ve borsa yatırım fonlarıyla yaklaşılabilir; VİOP'taki BIST 30 vadeli ve opsiyon sözleşmeleri ise kaldıraçlı ürünlerdir.
Kaynaklar
- Borsa İstanbul: BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti (Ekim 2026, yürürlük 28.10.2026), md. 2.17, 2.21, 3.3–3.5, 6.1, 7, 8 (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: BIST pay endeksleri kodları ve başlangıç değerleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Endeks dönemsel takvimleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Gösterge endeksler ve bileşen dosyası (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Gösterge endeks bileşenleri (CSV) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Endeks duyuruları (yeni sekmede açılır)
- KAP: BIST Pay Endeksleri Dönemsel Değişiklikleri (21.09.2026, Ekim–Aralık 2026 dönemi) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: VİOP Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: VİOP Pay Endeks Opsiyon Sözleşmeleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: 22.09.2026 tarihli yazı, BIST 50 paylarındaki açığa satışlara geçici yukarı adım kuralı (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Prosedürü (revizyon 54, 21.09.2026), 5.8.1 kredili işlem ve açığa satış listeleri (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.