Açığa satış nedir? Borsa İstanbul'da kurallar ve riskler

Kısa cevap: Açığa satış, sahip olunmayan bir payın satılması ya da satış emrinin verilmesidir; satıcı, fiyat düştüğünde payı daha ucuza geri alarak aradaki farkı kazanmayı hedefler. Kasım 2026 itibarıyla Borsa İstanbul'da açığa satış yalnızca BIST 50 endeksindeki paylarda yapılabilir; 22 Eylül 2026'dan bu yana yukarı adım kuralı uygulanır ve SPK tebliği başlangıçta en az %50, pozisyon açıkken en az %35 özkaynak ister.

Açığa satış, bir payın fiyatının düşeceği beklentisiyle önce satılıp sonra geri alınmasına dayanan işlemdir. Satıcı payı elinde tutmadığı için teslim yükümlülüğünü ödünç alınan payla yerine getirir ya da pozisyonu aynı gün içinde alımla kapatır; her iki durum da hukuken açığa satış sayılır. Kurallar, SPK'nın Seri: V, No: 65 sayılı Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ'i (14 Temmuz 2003 tarihli ve 25168 sayılı Resmî Gazete) ile Borsa İstanbul'un Pay Piyasası Prosedürü'nde yer alır.

Fiyat yükseldikçe zarar büyüdüğü için açığa satış, alım yönlü bir yatırımdan farklı bir risk taşır. Aşağıda işlemin adımları, Kasım 2026 itibarıyla geçerli kurallar, özkaynak hesabı ve riskler ele alınıyor.

Açığa satış nasıl çalışır?

Tebliğ'in 24. maddesine göre açığa satış, sahip olunmayan sermaye piyasası araçlarının satılması ya da satışına ilişkin emrin verilmesidir; satışın takas yükümlülüğünün ödünç alınan araçlarla yerine getirilmesi de açığa satış sayılır. İşlem üç adımda özetlenebilir:

Pozisyonun açılması: Pay, emrin açığa satış olduğu aracı kuruma bildirilerek satılır. Aracı kurum emri Borsa'ya açığa satış emri olarak iletir; emrin baştan bu şekilde girilmesi gerekir.
Teslim: Satılan pay takas günü teslim edilir. Pay; aracı kurumun kendi portföyünden, izin veren müşterilerin hesaplarından ya da Takasbank'ın işlettiği Ödünç Pay Piyasası (ÖPP) üzerinden ödünç alınır. ÖPP'de Takasbank, açık teklif yöntemiyle ödünç verene karşı ödünç alan, ödünç alana karşı ödünç veren konumundadır.
Kapanış: Aynı miktarda pay piyasadan geri alınır ve ödünç veren tarafa iade edilir. Satış fiyatı ile geri alış fiyatı arasındaki fark, komisyon ve ödünç maliyeti düşüldükten sonra kâr ya da zarardır.

Satış emrinin verildiği anda pay müşterinin hesabında yoksa emir, ayrıca bildirilmese bile açığa satış kabul edilir. İki istisna vardır: satıştan önce satın alınmış ancak takası henüz tamamlanmamış paylarda Tebliğ'e göre satıcı paya sahip sayılır; müşteri payı teslim edebilecek durumda olduğunu ve payın takas tarihine kadar aracı kuruma iletileceğini beyan ederse işlem de açığa satış sayılmaz. Bu nedenle aynı gün önce alıp sonra satmak açığa satış değildir, önce satıp aynı gün içinde geri almak ise açığa satıştır. SPK, gün içinde sahip olunmadan satılıp aynı gün kapatılan pozisyonlarda da açığa satış seçeneğinin işaretlenmesinin zorunlu olduğunu 30 Haziran 2020 tarihli basın açıklamasında belirtmiştir; Borsa İstanbul'un 22 Eylül 2026 tarihli duyurusu da aynı hususu hatırlatır.

Açığa satış için aracı kurumla açığa satış işlemi çerçeve sözleşmesi imzalanır ve ayrı bir hesap açılır; aynı yatırımcının kredili işlem hesabı da varsa iki işlem türü ayrı hesaplarda izlenir. Tebliğ'e göre ödünç alan, ödünç verene ödünç alınan payların cari değerinin en az %100'ü kadar teminat verir.

Açığa satış yasağı kalktı mı? Kasım 2026 itibarıyla hangi paylarda yapılabilir?

2026'da bütün paylara getirilen geçici açığa satış yasağı 26 Haziran 2026 seans sonunda sona erdi; 3 Kasım 2026 itibarıyla açığa satış BIST 50 endeksindeki paylarda yapılabilir, BIST 50 dışındaki paylarda 2023'ten beri süren yasak devam ediyor. Bu tarih itibarıyla yayımlanmış son SPK bülteni olan 30 Ekim 2026 tarihli 2026/78 sayılı bülten yeni bir açığa satış yasağı içermez; 2026/60, 2026/68 ve 2026/78 sayılı bültenler yalnızca kredili işlemlerdeki özkaynak esnekliğini düzenler.

Borsa İstanbul'un Kredili Menkul Kıymet ve Açığa Satış İşlemlerine Konu Olan Menkul Kıymet Listesi; Alt Pazar, Yakın İzleme Pazarı (YİP) ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP) dışındaki pazarlarda işlem gören payları ve borsa yatırım fonlarını kapsar. Varant, sertifika, sahipliğe dayalı kira sertifikası, gayrimenkul ve girişim sermayesi yatırım fonları ile gayrimenkul sertifikalarında açığa satış yapılamaz. Bu genel çerçevenin üzerine SPK kararlarıyla getirilen kısıtlar eklenir:

BIST 50 sınırı: SPK'nın 6 Şubat 2023 tarihli kararıyla Borsa İstanbul pay piyasalarında açığa satış yasaklandı. SPK'nın 5 Aralık 2024 tarihli kararıyla yasak, 2 Ocak 2025'ten itibaren yalnızca BIST 50 endeksindeki paylar için kaldırıldı. 3 Kasım 2026 itibarıyla bu düzen sürüyor; BIST 50 dışındaki paylarda açığa satış yapılamıyor.
2026'daki geçici tam yasak: SPK, 1 Mart 2026 tarihli ve 11/417 sayılı kararıyla 2 Mart 2026'dan itibaren pay piyasalarında açığa satışı tümüyle yasakladı. Yasak sekiz kez uzatıldı; son uzatma 13 Haziran 2026 tarihli ve 36/1097 sayılı kararla 26 Haziran 2026 seans sonuna kadar yapıldı. 30 Ekim 2026 tarihli 2026/78 sayılı bültene kadar yayımlanan SPK bültenlerinde yeni bir uzatma ya da yasak kararı yer almadı ve BIST 50 düzenine dönüldü.
Pay bazında tedbirler: Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi (VBTS) ilk kademede ilgili payda bir ay süreyle açığa satış ve kredili işlem yasağı uygular. Tedbire giren bir pay BIST 50'de olsa bile tedbir süresince açığa satışa konu edilemez.

Açığa satış yasağı olan hisseler Borsa İstanbul'un tedbir listesinden ve KAP duyurularından izlenir; liste sık değiştiği için burada pay adı verilmiyor. Pay bazındaki yasak, payın işlem görmesini durdurmaz: peşin alım ve eldeki payın satışı sürer, yalnızca yeni açığa satış emri kapanır. Tedbir, fiyatın yönü hakkında bir sinyal değildir.

BIST 50'nin bileşimi Borsa İstanbul'un dönemsel endeks değişiklikleriyle güncellendiği için açığa satışa açık paylar da zamanla değişebilir. Ayrıca Tebliğ'in 30. maddesine göre ihraççı şirketin yönetim kurulu üyeleri, üst düzey personeli, %10 veya daha fazla paya sahip ortakları, bunlarla birlikte hareket eden kişiler ile bu kişilerin eşleri ve velayeti altındakiler o şirketin paylarında açığa satış yapamaz.

Yukarı adım kuralı nedir?

Yukarı adım kuralı (up-tick rule), açığa satışın düşen bir fiyatı daha da aşağı itmesini sınırlayan fiyat kuralıdır. Tebliğ'in 29. maddesine ve Pay Piyasası Prosedürü'ne göre kural uygulandığında açığa satış ancak son gerçekleşen işlem fiyatından daha yüksek bir fiyattan yapılabilir. Son fiyat bir önceki fiyattan yüksekse, yani son işlem bir yükselişle oluşmuşsa, açığa satış son fiyattan da yapılabilir.

Prosedür'deki genel kurala göre yukarı adım kuralı Ana Pazar paylarında ve borsa yatırım fonlarında uygulanır, Yıldız Pazar paylarında uygulanmaz. Ancak iki durumda kural Yıldız Pazar'da da geçerlidir:

BIST 100 endeksi gün içinde önceki kapanışa göre %2 veya daha fazla düştüğünde, açığa satış yapılabilen bütün işlem sıralarında kural seans sonuna kadar otomatik olarak uygulanır. Bu eşik 1 Eylül 2025'te %3'ten %2'ye indirildi.
Borsa İstanbul'un 22 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre açığa satış yapılabilen BIST 50 paylarında, 22 Eylül 2026 tarihli işlemlerden itibaren bir sonraki duyuruya kadar yukarı adım kuralı uygulanmaktadır; bu, Yıldız Pazar'daki BIST 50 paylarını da kapsar. 3 Kasım 2026 itibarıyla bu uygulama sürüyor.

Örnek (varsayımsal): 100,00–249,99 TL aralığındaki paylarda fiyat adımı 0,10 TL'dir. Bir payda son iki işlem sırasıyla 120,10 TL ve 120,00 TL'den gerçekleşmiş olsun. Son işlem bir düşüşle oluştuğu için açığa satış emri en düşük 120,10 TL'den girilebilir.

Son iki işlem 119,90 TL ve 120,00 TL ise son işlem bir yükselişle oluşmuştur; bu durumda açığa satış 120,00 TL'den de yapılabilir.

Açığa satış emri açılış seansında girilemez. Yukarı adım kuralı uygulanan paylarda gün içindeki ilk açığa satış emri, açılış fiyatı oluşmuşsa bu fiyatın, oluşmamışsa önceki günün kapanış fiyatının bir adım üstünden verilebilir. Özel işlem bildirimi, kotasyon, orta nokta ve ağırlıklı ortalama fiyat (AOF) emirleriyle açığa satış yapılamaz. Emir tiplerinin genel işleyişi borsa emir türleri yazısında anlatılıyor.

Açığa satışta özkaynak oranı nasıl hesaplanır?

Tebliğ'in 25. maddesine göre açığa satışta özkaynak, açığa satıştan elde edilen hasılat ile yatırımcının yatırdığı nakit ve sermaye piyasası araçlarının cari değerinin toplamıdır. Özkaynak oranı şu formülle hesaplanır:

Özkaynak oranı = (Hesaptaki kıymetlerin cari değeri − Açığa satılan payların cari değeri) / Hesaptaki kıymetlerin cari değeri

Başlangıçta en az %50 özkaynak gerekir; bu, açığa satılan payların değeri kadar nakit veya menkul kıymetin peşin yatırılması anlamına gelir. Pozisyon açık kaldıkça oran en az %35 olmalıdır. Oran %35'in altına inerse aracı kurum, oranı başlangıç seviyesine (%50) çıkaracak tutarda nakit veya menkul kıymet yatırılması için özkaynak tamamlama bildiriminde bulunur. Özkaynak, bildirimden itibaren iki iş gününü geçmemek üzere sözleşmedeki süre içinde tamamlanmazsa aracı kurum ayrıca ihbar göndermeden pozisyonu kapatabilir. Değerlemede, işlem gününü izleyen günlerde payın bir önceki seanstaki ağırlıklı ortalama fiyatı esas alınır.

Örnek (varsayımsal): 100 TL fiyatlı bir paydan 1.000 adet açığa satılıyor; hasılat 100.000 TL. Yatırımcı 100.000 TL nakit özkaynak yatırıyor. Hesaptaki toplam değer 200.000 TL, açığa satılan payların değeri 100.000 TL olduğundan özkaynak oranı (200.000 − 100.000) / 200.000 = %50'dir. Fiyat değiştikçe tablo şöyle oluşur:

Varsayımsal açığa satış pozisyonunda fiyat ve özkaynak oranı
Pay fiyatı	Açığa satılan payların değeri	Özkaynak oranı	Pozisyonun kâr/zararı
90 TL	90.000 TL	%55	+10.000 TL
100 TL	100.000 TL	%50	0 TL
110 TL	110.000 TL	%45	−10.000 TL
120 TL	120.000 TL	%40	−20.000 TL
130 TL	130.000 TL	%35	−30.000 TL
140 TL	140.000 TL	%30	−40.000 TL

Fiyat 130 TL'nin üzerine çıktığında oran %35'in altına iner ve tamamlama bildirimi gelir. 140 TL'de oranı %50'ye çıkarmak için gereken ek nakit, (200.000 + X − 140.000) / (200.000 + X) = 0,50 eşitliğinden X = 80.000 TL bulunur. Komisyon, ödünç ücreti ve vergiler hesaba katılmamıştır.

Açığa satışın riskleri: zarar neden sınırsızdır?

Alım yönlü bir pozisyonda en büyük kayıp ödenen tutardır, çünkü fiyat sıfırın altına inemez. Açığa satışta ise kayıp fiyatın ne kadar yükseldiğine bağlıdır ve teorik olarak üst sınırı yoktur. Yukarıdaki örnekte fiyatın 200 TL'ye, yani iki katına çıkması 100.000 TL zarar demektir; bu, yatırılan özkaynağın tamamıdır ve fiyat daha da yükselirse zarar özkaynağı aşar.

Günlük hareket tavan ve taban sınırlarıyla kısıtlıdır; Kasım 2026 itibarıyla Yıldız Pazar ve Ana Pazar paylarında fiyat marjı ±%10'dur. Ancak art arda gelen tavan günlerinde pozisyon kapatılamayabilir: alıcılı tavanda karşıda satıcı bulunmadığı için geri alım emri sıra bekler. Diğer başlıca riskler şunlardır:

Zorunlu kapatma: Özkaynak süresinde tamamlanmazsa aracı kurum pozisyonu piyasadaki fiyattan kapatır ve zarar kesinleşir.
Ödünç süresi ve muacceliyet: Tebliğ'in 34. maddesine göre ödünç borcu; özkaynak tamamlanmadığında, çerçeve sözleşmedeki ödünç süresi dolduğunda ya da açığa satılan pay ilgili listeden çıkarıldığında muaccel hâle gelir.
Kâr payı: Ödünç süresince şirket temettü öderse Tebliğ'in 32. maddesine göre ödünç alan, bu tutarı ödünç verene öder. Açığa satış yapan için temettü bir maliyettir; hak kullanım takvimi temettü ne zaman hesaba geçer yazısında anlatılıyor.
Düzenleme riski: SPK, 2026'da olduğu gibi, piyasa genelinde kısa sürede açığa satış yasağı getirebilir; VBTS de pay bazında yasak uygulayabilir. Bu dönemlerde yeni açığa satış emri verilemez.

Kısa pozisyon nasıl kapatılır?

Açığa satış pozisyonu, satılan miktar kadar payın piyasadan geri alınması ve ödünç veren tarafa iade edilmesiyle kapanır. Geri alım normal bir alış emriyle yapılır; yukarı adım kuralı açığa satış emirlerine uygulanan bir fiyat sınırıdır, kapanış alımını kısıtlamaz. Kapanışta sonuç şöyle hesaplanır:

Kâr/zarar = (Açığa satış fiyatı − Geri alış fiyatı) × Adet − Komisyonlar − Ödünç maliyeti

Tebliğ, yatırımcının zararını sınırlamak amacıyla yasal alt sınıra ulaşmadan, daha yüksek bir özkaynak oranında pozisyonu kapatacak resen alış emri uygulanmasını açığa satış çerçeve sözleşmesine yazdırmasına izin verir. Bu kuralın mantığı zarar durdur (stop loss) emrine benzer; farkı, tetikleyicinin fiyat değil özkaynak oranı olmasıdır.

Açığa satış verileri nereden izlenir?

Borsa İstanbul, gerçekleşen açığa satış işlemlerini pay bazında günlük bültende yayımlar. Pay Piyasası Prosedürü'ne göre bültende her pay için en düşük ve en yüksek açığa satış fiyatı, açığa satış ağırlıklı ortalama fiyatı, işlem hacmi, işlem adedi ve sözleşme sayısı yer alır.

Bu veriler o gün gerçekleşen açığa satış işlemlerini gösterir; piyasada açık kalan toplam kısa pozisyonun büyüklüğünü tek başına göstermez, çünkü aynı gün kapatılan pozisyonlar da işlem verisine dahildir. Açığa satış ve kredili işlem kısıtlamaları gibi pay bazındaki tedbirler ise piyasa kapandıktan sonra Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) duyurulur; bu bildirimlerin okunuşu KAP bildirimleri yazısında anlatılıyor.

Hisseleri akıllı listelerle süzün

Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.

Fiva'yı inceleyin Beta programına katılın

Sık sorulan sorular

Açığa satış yasağı kalktı mı?

2026'da bütün paylara getirilen geçici yasak 26 Haziran 2026 seans sonunda sona erdi ve 30 Ekim 2026 tarihli son SPK bülteninde yeni bir yasak yer almadı. BIST 50 dışındaki paylarda ise 2023'ten beri süren yasak devam ediyor.

Açığa satış hangi hisselerde yapılabilir?

Kasım 2026 itibarıyla yalnızca BIST 50 endeksindeki paylarda yapılabilir. SPK'nın 2023'te getirdiği yasak, 2 Ocak 2025'ten itibaren yalnızca bu paylar için kaldırılmıştır; VBTS tedbiri altındaki bir payda ise tedbir süresince açığa satış yapılamaz.

Gün içinde önce satıp sonra geri almak açığa satış mıdır?

Evet. Satış emrinin verildiği anda pay hesapta yoksa işlem kural olarak açığa satış sayılır ve emir açığa satış olarak işaretlenmelidir. Önce satın alınıp takası tamamlanmadan satılan pay ise açığa satış sayılmaz.

Yukarı adım kuralı her zaman uygulanır mı?

Genel kuralda Ana Pazar paylarında uygulanır; Yıldız Pazar'da ise BIST 100 gün içinde %2 veya daha fazla düştüğünde seans sonuna kadar devreye girer. Borsa İstanbul'un duyurusuyla 22 Eylül 2026'dan itibaren bir sonraki duyuruya kadar BIST 50 paylarındaki bütün açığa satışlarda uygulanmaktadır.

Açığa satışta özkaynak oranı kaç olmalı?

SPK tebliğine göre başlangıçta en az %50, pozisyon açıkken en az %35. Oran %35'in altına inerse özkaynak en geç iki iş günü içinde %50'ye tamamlanmalıdır; aksi hâlde aracı kurum pozisyonu kapatabilir.

Açığa satılan hissenin temettüsü ne olur?

Ödünç süresince temettü dağıtılırsa ödünç alan taraf bu tutarı ödünç verene öder. Açığa satış yapan yatırımcı için temettü pozisyonun maliyetine eklenir.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.