Kısa cevap: Kredili işlem, pay alımının bir kısmının aracı kurumdan alınan krediyle finanse edilmesidir; alınan paylar krediye teminat olur. SPK'nın Seri: V, No: 65 sayılı tebliğine göre başlangıçta en az %50 özkaynak gerekir ve pozisyon açıkken özkaynak oranı en az %35 olmalıdır. SPK'nın 27 Ekim 2026 tarihli kararı, aracı kurumların bu sürdürme oranını 13 Kasım 2026 seans sonuna kadar en az %20 olacak şekilde esnek uygulamasına izin verir.
Kredili işlem (kredili menkul kıymet işlemi, yaygın adıyla marjinli alım), yatırımcının kendi parasına aracı kurumdan alınan krediyi ekleyerek daha büyük tutarda pay almasıdır. Kazanç ve kayıp alınan payların tamamı üzerinden oluştuğu için fiyat hareketlerinin özkaynağa etkisi büyür; kredinin faizi ise fiyat ne yöne giderse gitsin işler.
Kurallar SPK'nın Seri: V, No: 65 sayılı Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ'inde (14 Temmuz 2003 tarihli ve 25168 sayılı Resmî Gazete), kapsama giren paylar ise Borsa İstanbul'un Pay Piyasası Prosedürü'nde düzenlenir. Aşağıda özkaynak oranının hesabı, fiyat düştüğünde oranın nasıl değiştiği, tamamlama çağrısı, faiz maliyeti ve 3 Kasım 2026 itibarıyla geçerli geçici esneklik varsayımsal örneklerle anlatılıyor.
Kredili işlem nasıl çalışır?
Tebliğ'in 16. maddesine göre kredili alım, kredi kullanılarak müşteri tarafından sermaye piyasası aracı alınmasıdır; emrin kredili olduğu emir verilirken bildirilir. İşlem için aracı kurumla kredili alım işlemi çerçeve sözleşmesi imzalanır ve müşteri adına ayrı bir kredi hesabı açılır. Kredi süresi, faiz oranı ve kurumun uygulayacağı özkaynak oranı bu sözleşmede yer alır; Tebliğ'e göre aracı kurumlar müşterinin mali yapısına ve payın riskine göre yasal asgariden daha yüksek bir özkaynak oranı isteyebilir.
Kredili alınan paylar ile özkaynak olarak yatırılan kıymetler krediye teminattır; rehnedilemez, kullanım amacı dışında tasarruf edilemez ve üçüncü kişilere devredilemez. Payların sağladığı haklar ise yatırımcıya aittir: temettü ve oy hakkı müşterinindir, bedelsiz ve yeni pay alma hakları müşteri hesabına aracı kurum tarafından kullanılır. Kredi tutarı da sınırlıdır: Tebliğ'in 8. maddesine göre bir müşteriye açılan kredi, aracı kurumun son üç ay sonu ortalama özsermayesinin %10'unu aşamaz; sürdürme oranı işlem boyunca %50 ve üzerinde tutulursa bu sınır iki katına kadar çıkabilir.
Fiyat düşüşü beklentisiyle yapılan ters yönlü işlem açığa satıştır. Aynı tebliğe tabidir ancak ayrı bir hesapta izlenir ve özkaynak hesabı farklıdır.
Hangi hisseler kredili alınabilir?
Kredili alıma konu olabilecek araçlar Borsa İstanbul'un Kredili Menkul Kıymet ve Açığa Satış İşlemlerine Konu Olan Menkul Kıymet Listesi'nde yer alır. Pay Piyasası Prosedürü'ne göre liste; Alt Pazar, Yakın İzleme Pazarı (YİP) ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP) dışındaki pazarlarda işlem gören payları ve borsa yatırım fonlarını (BYF) kapsar. Bu nedenle Yıldız Pazar ve Ana Pazar payları ile BYF'ler kredili alınabilir; pazarların özellikleri Borsa İstanbul pazarları yazısında anlatılıyor.
- Varant, sertifika, sahipliğe dayalı kira sertifikası, gayrimenkul yatırım fonu ve girişim sermayesi yatırım fonu kredili alınamaz; gayrimenkul sertifikası alınabilir.
- Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi (VBTS) ilk kademede ilgili paya bir ay süreyle açığa satış ve kredili işlem yasağı getirir; bu sürede paya kredili alım yapılamaz.
- İşlem sırası sürekli kapatılan paylar hemen, geçici olarak durdurulan paylar ise kapalılık 5 iş gününü aşınca listeden çıkarılır ve üç aylık dönem sonuna kadar Geçici Liste'de kalır. Bu sürede yeni kredili işleme konu edilemezler; mevcut pozisyonlar, aksine talep yoksa dönem sonuna kadar korunabilir, pay yeniden listeye alınmazsa tasfiye edilir.
Hesaba yatırılan kıymetlerin hangi oranda özkaynak sayılacağı da düzenlenmiştir. Tebliğ'in 12. maddesine göre nakit, devlet tahvili, hazine bonosu ve Borsa İstanbul'da işlem gören standart altın %100, BYF payları %90, hisse senedi şemsiye fonu ve serbest şemsiye fon payları %75, diğer yatırım fonu payları %90 oranında sayılır. Paylar Borsa İstanbul'un belirlediği oranlarla kabul edilir: Prosedür'deki tabloya göre bu oran Yıldız Pazar paylarında %90, Ana Pazar paylarında %75, Alt Pazar, YİP ve PÖİP paylarında %0'dır.
Özkaynak oranı nasıl hesaplanır?
Tebliğ'in 17. maddesine göre kredili alımda özkaynak; hesaptaki kıymetlerin cari değeri ile bunlara ödenen kâr payı ve faiz gibi gelirlerin toplamından, kullanılan kredi ve günlük tahakkuk eden faizi düşülerek bulunur. Oran şu formülle hesaplanır:
Özkaynak oranı = (Hesaptaki kıymetlerin cari piyasa değeri − Kredi tutarı) / Hesaptaki kıymetlerin cari piyasa değeri
| Oran | Tebliğdeki değer | Anlamı |
|---|---|---|
| Başlangıç özkaynak oranı | En az %50 | Alımın en az yarısı yatırımcının kendi kaynağıyla karşılanır; kredi en fazla özkaynak kadar olabilir. |
| Sürdürme (koruma) oranı | En az %35 | Pozisyon açıkken oran bu seviyenin altına inerse özkaynak tamamlama bildirimi yapılır. |
| Tamamlama hedefi | %50 | Bildirimde oranın yeniden başlangıç seviyesine çıkarılması istenir. |
Değerlemede alım gününde alış fiyatı ve komisyonlar, sonraki günlerde ise payın bir önceki seanstaki ağırlıklı ortalama fiyatı esas alınır; önceki seansta işlem yoksa son seanstaki en iyi alış ve satış fiyatlarının ortalaması kullanılır. Oran asgari seviyenin üzerine çıktığında fazla özkaynak nakit olarak çekilebilir ya da aracı kurum kabul ederse yeni kredili alımlarda kullanılabilir.
Fiyat düşünce özkaynak oranı nasıl değişir?
Örnek (varsayımsal): 100.000 TL nakit özkaynağa 100.000 TL kredi eklenerek 200.000 TL'lik pay alınıyor. Başlangıç özkaynak oranı (200.000 − 100.000) / 200.000 = %50'dir. Faiz ve komisyon bu tabloda dikkate alınmıyor.
| Fiyat değişimi | Portföy değeri | Özkaynak | Özkaynak oranı | Özkaynaktaki değişim |
|---|---|---|---|---|
| +%10 | 220.000 TL | 120.000 TL | %54,5 | +%20 |
| %0 | 200.000 TL | 100.000 TL | %50,0 | %0 |
| −%10 | 180.000 TL | 80.000 TL | %44,4 | −%20 |
| −%20 | 160.000 TL | 60.000 TL | %37,5 | −%40 |
| −%23,1 | 153.846 TL | 53.846 TL | %35,0 | −%46,2 |
| −%30 | 140.000 TL | 40.000 TL | %28,6 | −%60 |
| −%37,5 | 125.000 TL | 25.000 TL | %20,0 | −%75 |
| −%50 | 100.000 TL | 0 TL | %0 | −%100 |
Tablo kaldıracın iki yönlü etkisini gösterir: pay fiyatındaki %10'luk hareket özkaynağı %20 değiştirir. Oran, portföy değeri kredinin 1 / (1 − 0,35) katına, yani yaklaşık 153.846 TL'ye indiğinde %35'e ulaşır; bu, alış değerine göre yaklaşık %23,1'lik düşüş demektir. Sürdürme oranı %20 uygulanırsa eşik 125.000 TL'ye, yani %37,5'lik düşüşe kayar. Fiyat %50 düştüğünde yatırımcının kendi parasının tamamı erimiş olur.
Özkaynak tamamlama çağrısı (marjin çağrısı) ve zorla satış
Tebliğ'in 18. maddesine göre aracı kurum özkaynağı her iş günü hesaplar. Özkaynak gerekli tutarın altına düştüğünde, eksikliğin tespit edildiği gün müşteriye en hızlı iletişim aracıyla ulaşır ve oranı başlangıç seviyesine (%50) tamamlayacak nakit veya sermaye piyasası aracı yatırılmasını ister. Bu bildirim yaygın olarak marjin çağrısı diye anılır.
- Süre: Özkaynak, bildirimden itibaren iki iş gününü geçmemek üzere sözleşmede belirlenen süre içinde tamamlanmalıdır.
- Alım yasağı: Bildirim gününden özkaynak tamamlanıncaya kadar müşterinin hiçbir alım emri yerine getirilmez.
- Zorla satış: Süre içinde tamamlanmazsa aracı kurum ayrıca ihbarname göndermeden kredili alınan veya özkaynak olarak verilen kıymetleri satarak krediyi kapatabilir.
Örnek (devam, varsayımsal): Fiyat %25 düşerek portföy 150.000 TL'ye inmiş olsun. Oran (150.000 − 100.000) / 150.000 = %33,3 ile %35'in altındadır. Oranı %50'ye çıkarmanın iki yolu vardır:
- Nakit yatırmak: (150.000 + X − 100.000) / (150.000 + X) = 0,50 eşitliğinden X = 50.000 TL bulunur.
- Pay satıp krediyi azaltmak: 50.000 TL'lik pay satılıp kredi borcundan düşülür; portföy 100.000 TL, kredi 50.000 TL olur ve oran %50'ye döner.
Zorla satış en elverişsiz anda, düşen fiyattan gerçekleşebilir; pay tabanda kilitlendiğinde satış hiç yapılamayabilir. Tebliğ, yatırımcının zararını durdurmak amacıyla yasal alt sınırdan daha yüksek bir özkaynak oranında resen satış uygulanmasını çerçeve sözleşmeye yazdırmasına da izin verir; mantığı zarar durdur (stop loss) emrine benzer.
13 Kasım 2026'ya kadar geçerli %20 esneklik nedir?
Tebliğ'in 12. maddesine göre SPK, özkaynak oranını genel olarak ya da aracı kurum bazında artırıp azaltmaya yetkilidir; genel değişiklikte Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın görüşünü alır. 2026'daki geçici esneklik kararları ise Borsa İstanbul piyasalarındaki gelişmeler dikkate alınarak, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 128/1-(a) maddesine dayanılarak verildi. 3 Kasım 2026 itibarıyla geçerli durum şöyledir:
- SPK, 17 Eylül 2026 tarihli ve 57/1706 sayılı kararıyla (Bülten 2026/60), %35'lik sürdürme oranı hükmünün aracı kurumların kendi risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde ve müşteri talepleri olabildiğince gözetilerek, 2 Ekim 2026 seans sonuna kadar en az %20 olacak şekilde esnek uygulanabilmesine karar verdi.
- 3 Ekim 2026 tarihli ve 65/1779 sayılı kararla (Bülten 2026/68) uygulama 30 Ekim 2026 seans sonuna kadar uzatıldı.
- 27 Ekim 2026 tarihli ve 76/1918 sayılı kararla (Bülten 2026/78, 30 Ekim 2026) uygulama 13 Kasım 2026 seans sonuna kadar yeniden uzatıldı.
Esneklik zorunlu değildir; her aracı kurum kendi risk politikasına göre karar verir. Karar yalnızca sürdürme oranını esnetir; %50'lik başlangıç oranı ve tamamlama bildirimine ilişkin hükümler değişmez. Kurul aynı esnekliği daha önce de kullanmıştı: 2 Mart–26 Haziran 2026 döneminde açığa satış yasağıyla birlikte (11/417 sayılı karar ve sekiz uzatma kararı), Şubat 2023'te de 10 Nisan 2023'e kadar sürdürme oranı %20 olarak esnetilmişti. Kararın süresi 13 Kasım 2026 seans sonunda dolar; sonrası için uygulanan oran SPK bültenlerinden ve aracı kurumun duyurularından kontrol edilir.
Kredili işlem yasağı nedir? VBTS tedbiri ve %20 esnekliğin farkı
Kredili işlem yasağı, Borsa İstanbul'un Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi (VBTS) kapsamında belirli bir paya uyguladığı ve o payda yeni kredili alımı bir ay süreyle durduran tedbirdir; aynı kademe açığa satışı da kapatır. SPK'nın %20 esnekliği ise bir yasak değil, açık kredili pozisyonlardaki sürdürme oranına ilişkin geçici bir uygulamadır.
| Konu | VBTS kredili işlem yasağı | SPK'nın %20 esnekliği |
|---|---|---|
| Kapsam | Tedbir konulan pay | Kredili pozisyonlar, aracı kurumun risk politikasına göre |
| Kararı veren | Borsa İstanbul, KAP duyurusuyla | SPK, bülten duyurusuyla (76/1918 sayılı karar) |
| Etkisi | Paya yeni kredili alım yapılamaz | Sürdürme oranı %35 yerine en az %20 uygulanabilir |
| Süresi | Bir ay; sonraki kademe eklenirse uzar | 13 Kasım 2026 seans sonuna kadar |
Kredili işlem yasağı hisseyi nasıl etkiler? Tedbir payın işlem görmesini durdurmaz: peşin alım ve eldeki payın satışı sürer, yalnızca kredili alım ve açığa satış kanalı kapanır. Borsa İstanbul tedbiri aşırı oynaklık koşulları oluştuğunda uygular; tedbir, fiyatın yönü hakkında bir sinyal değildir.
Kredili işlem yasağı olan hisseler nereden görülür? Yürürlükteki tedbirler Borsa İstanbul'un tedbir listesinde pay, tedbir türü ve tarihleriyle yer alır; aynı bilgi tedbirin başladığı gün piyasa kapandıktan sonra KAP'ta duyurulur. Liste sık değiştiği için burada pay adı verilmiyor.
Kredili işlem yasağı bitince ne olur? Bitiş tarihi geçen tedbir kendiliğinden sona erer; pay başka bir tedbirde değilse ve kredili işlem listesinde yer alıyorsa yeniden kredili alınabilir. Yasaktan önce açılmış pozisyonların izlenmesi Borsa'nın 2021 tarihli VBTS duyurusunda ayrıca düzenlenmediği için aracı kurumdan sorulur.
Kredili işlemin maliyeti ve riskleri
Kredinin faizi günlük olarak tahakkuk eder ve özkaynaktan düşülür; oran ve hesaplama yöntemi aracı kurumun sözleşmesinde yer alır. Faiz, pozisyonun başa baş noktasını yukarı taşır; komisyon dahil maliyet hesabı hisse ortalama maliyet yazısında anlatılıyor.
Örnek (varsayımsal): 100.000 TL kredi için yıllık %45 faiz varsayılsın. Basit faizle ve yılı 365 gün kabul ederek 30 günlük faiz 100.000 × 0,45 × 30 / 365 ≈ 3.698,63 TL olur. 200.000 TL'lik portföyün yalnızca bu faizi karşılaması için 30 günde yaklaşık %1,85 değer kazanması gerekir; komisyonlar ve vergiler bu hesaba dahil değildir.
- Kaldıraç: Kredi özkaynağa eşitse fiyat hareketi özkaynağa iki kat yansır; genel mantık kaldıraç ve likidasyon yazısında ele alınıyor.
- Fiyat boşlukları: Art arda gelen taban günleri ya da sert bir açılış, oranı eşiğin çok altına indirebilir ve satışı beklenenden düşük fiyattan yaptırabilir.
- Kredinin muaccel olması: Tebliğ'in 22. maddesine göre kredi borcu; özkaynak süresinde tamamlanmadığında, sözleşmedeki kredi süresi dolduğunda ya da pay listeden çıkarıldığında muaccel hâle gelir.
- Temerrüt sonuçları: Tebliğ'in 35. maddesine göre üç ay içinde ikiden fazla kez takas ya da özkaynak tamamlama yükümlülüğünü yerine getirmeyen müşteriler, küçük tutarlı istisnalar dışında Borsa'ya bildirilir; ilandan itibaren altı ay boyunca emirleri ancak nakit veya kıymet hesapta bulunuyorsa ya da peşin yatırılırsa kabul edilir.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Kredili işlemde başlangıç ve sürdürme özkaynak oranı kaçtır?
SPK tebliğine göre başlangıçta en az %50, pozisyon açıkken en az %35'tir. SPK'nın 27 Ekim 2026 tarihli kararı, aracı kurumların sürdürme oranını 13 Kasım 2026 seans sonuna kadar en az %20 olacak şekilde esnek uygulamasına izin verir.
Özkaynak oranı sürdürme oranının altına düşerse ne olur?
Aracı kurum özkaynak tamamlama bildirimi yapar ve oranın %50'ye çıkarılmasını ister. Özkaynak en geç iki iş günü içinde tamamlanmazsa kurum payları satarak krediyi kapatabilir; bu sürede yeni alım emri yerine getirilmez.
Her hisse kredili alınabilir mi?
Hayır. Yıldız Pazar ve Ana Pazar payları ile BYF'ler kredili alınabilir; Alt Pazar, YİP ve PÖİP payları, varantlar ve sertifikalar kapsam dışıdır. VBTS'nin ilk kademesindeki paylarda tedbir süresince kredili alım yapılamaz.
Bakiye yetersizken alınan hisse kredili işlem sayılır mı?
Kredili olmayan bir alımın bedeli takas günü hesapta yoksa işlem, aracı kurumun kredi limitleri açısından kredili sayılır. Kurum takas tarihini izleyen üç iş günü içinde, müşterinin onayıyla işlemi kredili alıma çevirir ya da sözleşmede hüküm varsa borç kadar payı satarak tahsil eder.
Kredili alınan hissenin temettüsü kime aittir?
Yatırımcıya aittir. Sözleşmede aksi yoksa temettüyü aracı kurum müşteri adına tahsil eder; oy hakkı da müşterinindir, bedelsiz ve yeni pay alma hakları müşteri hesabına kullanılır.
Kredili işlem yasağı bitince ne olur?
Bitiş tarihi geçen VBTS tedbiri kendiliğinden sona erer; pay başka bir tedbirde değilse ve kredili işlem listesinde yer alıyorsa yeniden kredili alınabilir. Aracı kurumun kendi özkaynak ve risk kuralları ayrıca geçerlidir.
Kaynaklar
- SPK Mevzuat Sistemi — Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ (Seri: V, No: 65), madde 8, 12, 13, 16-22, 35 (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/60 (17/09/2026): 57/1706 sayılı karar, sürdürme oranının en az %20 olacak şekilde esnek uygulanması (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/68 (03/10/2026): 65/1779 sayılı karar, esnekliğin 30.10.2026 seans sonuna kadar uzatılması (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/11 (01/03/2026): 11/417 sayılı karar, açığa satış yasağı ve kredili işlemlerde %20 esneklik (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/38 (13/06/2026): 36/1097 sayılı karar, tedbirlerin 26.06.2026 seans sonuna kadar uzatılması (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete (05/03/2021, sayı 31414) — Seri: V, No: 137 değişiklik tebliği: özkaynak olarak kabul edilen kıymetler ve Kurul yetkisi (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul — Pay Piyasası Prosedürü, Revizyon 54 (21/09/2026): Tablo-4 pazar işlem esasları ve 5.8.1 kredili işlem listesi (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul — Pay Piyasası İşleyişi: kredili işlem ve açığa satış, Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/78 (30/10/2026): 76/1918 sayılı karar, esnekliğin 13.11.2026 seans sonuna kadar uzatılması (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul — Yürürlükteki pay bazlı tedbirler listesi (CSV) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul — VBTS'deki yenilikler hakkında KAP duyurusu (10/11/2021) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.