Kısa cevap: Getiri eğrisi, aynı ihraççının vadeleri farklı borçlanma senetlerinin getirilerini vade sırasına göre gösteren çizgidir; Türkiye'de genellikle devlet iç borçlanma senetleriyle (DİBS) çizilir. Uzun vadeler kısa vadelerden yüksek getiri veriyorsa eğri normal (pozitif eğimli), vadeler arasında fark yoksa düz, kısa vadeler daha yüksekse ters eğridir. Ters eğri çoğunlukla piyasanın ileride faiz indirimi beklediği dönemlerde görülür.
Bir tahvilin getirisi tek başına okunduğunda eksik bilgi verir: aynı gün 3 aylık bono ile 10 yıllık tahvil çok farklı getiriyle işlem görebilir. Bu getirileri vadeye göre yan yana koyan getiri eğrisi, piyasanın kısa vadeli faizlere, enflasyona ve riske ilişkin bugünkü fiyatlamasını tek bakışta gösterir.
Aşağıda eğrinin nasıl çizildiği, şekillerinin ne anlattığı, sıfır kuponlu eğri ve forward faiz hesabı, ABD'de izlenen 10 yıl–2 yıl farkı ve Türkiye'de DİBS getirilerinin hangi resmi kaynaklardan izlendiği anlatılıyor. Sayısal örnekler varsayımsaldır; güncel değerler tarih ve kaynakla verilmiştir.
Getiri eğrisi nedir, nasıl çizilir?
Getiri eğrisinin yatay ekseninde vadeye kalan süre, dikey ekseninde yıllık getiri yer alır. Kredi riskini sabit tutmak için tek bir ihraççının senetleri kullanılır: TL için Hazine'nin DİBS'leri, dolar için ABD Hazine tahvilleri. Tahvil fiyatı ile getiri arasındaki ters ilişki tahvil ve bono yazısında anlatılıyor; bu yazı eğrinin kendisine odaklanıyor.
Eğri üç farklı getiri türüyle çizilebilir ve hangisinin kullanıldığı okunan rakamı değiştirir:
- Vadeye kadar getiri eğrisi: İşlem gören her senedin vadeye kadar getirisi vadesine karşı işaretlenir. MIT'nin finans ders notlarında belirtildiği gibi kuponlu bir tahvilin vadeye kadar getirisi, farklı vadelerdeki spot getirilerin karmaşık bir ortalamasıdır; kupon oranı farklı iki senet aynı vadede farklı getiri verebilir.
- Par getiri eğrisi: Her vadede nominal değerinden işlem görecek varsayımsal bir kuponlu tahvilin getirisini gösterir. ABD Hazinesi'nin her gün yayımladığı eğri bu türdendir.
- Sıfır kuponlu (spot) eğri: Tek bir ödemenin bugüne indirgenmesinde kullanılan getirilerdir. Kuponlu tahvillerin fiyatlanmasında ve forward faizlerin hesaplanmasında temel alınır.
ABD Hazinesi'nin yöntem açıklamasına göre resmi eğri, New York Fed'in her işlem günü New York saatiyle 15.30 civarında topladığı ve en son ihale edilen senetlere ait gösterge niteliğindeki alış kotasyonlarından türetilir; gerçekleşmiş işlemler kullanılmaz. 6 Aralık 2021'den bu yana monoton konveks yöntemle hesaplanan eğride 1 ay ile 30 yıl arasındaki sabit vadeler yayımlanır. Hazine'nin sık sorulan sorular sayfasına göre bu değerler altı ayda bir kupon ödeyen senetlere dayanır, tahvil eşdeğeri getiri olarak verilir ve Hazine günlük sıfır kuponlu eğri yayımlamaz.
Normal, düz ve ters getiri eğrisi ne anlatır?
Eğrinin eğimi kısa ve uzun vadeli getiriler arasındaki farkla ölçülür. Aşağıdaki tablo dört temel şekilden üçünü varsayımsal TL getirileriyle gösteriyor:
| Vade | Normal (pozitif eğimli) | Düz | Ters (negatif eğimli) |
|---|---|---|---|
| 3 ay | %30,0 | %32,0 | %38,0 |
| 1 yıl | %31,0 | %32,2 | %35,0 |
| 2 yıl | %32,0 | %32,1 | %32,5 |
| 5 yıl | %33,0 | %32,0 | %29,5 |
| 10 yıl | %34,0 | %31,9 | %28,0 |
- Normal (pozitif eğimli) eğri: Uzun vade daha yüksek getiri verir. Parayı uzun süre bağlamanın ve fiyat dalgalanmasına katlanmanın karşılığında ek getiri istendiği durumdur.
- Düz (yatay) eğri: Vadeler arasında belirgin fark yoktur; çoğunlukla para politikasının yön değiştirdiği geçiş dönemlerinde görülür.
- Ters (negatif eğimli) eğri: Kısa vade uzun vadeden yüksek getiri verir. Genellikle sıkı para politikası uygulanırken piyasanın ileride faiz indirimi beklediği dönemlerde ortaya çıkar.
- Kambur eğri: Orta vadeler iki uçtan belirgin biçimde yüksek ya da düşüktür; eğrinin farklı kesimlerinin farklı etkenlerle hareket ettiğini gösterir.
Eğrinin zaman içindeki hareketi için de yerleşik terimler kullanılır. Kısa ve uzun ucun aynı ölçüde yükselmesi veya düşmesi paralel kayma, uzun uç ile kısa uç arasındaki farkın açılması dikleşme, daralması yataylaşma olarak adlandırılır. Eğri bugünkü fiyatlamayı gösterir; gelecekteki faizlerin kesin tahmini değildir.
Eğrinin şeklini hangi teoriler açıklar?
MIT'nin 15.401 finans dersi notları eğrinin şeklini açıklayan dört klasik yaklaşımı sıralar:
- Beklentiler hipotezi: Bugünkü forward faiz, gelecekte beklenen kısa vadeli faize eşittir; uzun vadeli getiri, o süre boyunca beklenen kısa vadeli faizlerin ortalamasıdır. Bu yaklaşımda ters eğri, piyasanın kısa vadeli faizlerin düşeceğini beklediği anlamına gelir.
- Likidite tercihi: Yatırımcılar likiditeyi tercih ettiği için uzun vadeli borçlanma bir prim gerektirir; beklenen kısa vadeli faiz, forward faizden bu prim kadar düşüktür. Bu nedenle faiz beklentisi sabitken bile eğri hafif pozitif eğimli olur.
- Tercih edilen yatırım alanı: Yatırımcıların belirli vadelerde yoğunlaştığı, ancak yeterli ek getiri sunulursa başka vadelere kaydığı varsayılır.
- Piyasa segmentasyonu: Her vade kesimi kendi arz ve talebiyle fiyatlanır; kısa uç ile uzun uç birbirinden büyük ölçüde bağımsız hareket edebilir.
Uygulamada beklentiler ile vade primi birlikte ele alınır. Fed'in yayımladığı Kim-Wright vade yapısı modelinin sayfasında vade primi, tahvil getirisinden tahvilin ömrü boyunca beklenen ortalama kısa vadeli faizin çıkarılmasıyla tanımlanır. Vade primi doğrudan gözlenmez, modelle tahmin edilir; bu yüzden aynı eğri farklı modellerle farklı yorumlanabilir.
Sıfır kuponlu eğri ve forward faiz nasıl hesaplanır?
Kuponlu bir tahvil, her biri tek bir ödeme yapan sıfır kuponlu senetlerden oluşan bir portföy gibi fiyatlanabilir: her nakit akışı kendi vadesindeki spot getiriyle bugüne indirgenir. t yıllık spot getiri zt ise iskonto faktörü 1 ÷ (1 + zt)t olur. Ardışık iki spot getiriden, gelecekteki bir dönem için bugünden kilitlenebilecek forward faiz türetilir.
Varsayımsal örnek, ters eğri: 1, 2 ve 3 yıllık spot getiriler sırasıyla %30, %28 ve %26 olsun.
| Vade | Spot getiri | İskonto faktörü | Önceki yıldan bu yıla forward faiz |
|---|---|---|---|
| 1 yıl | %30 | 0,76923 | - |
| 2 yıl | %28 | 0,61035 | %26,03 |
| 3 yıl | %26 | 0,49991 | %22,09 |
İkinci yılın forward faizi 1,28² ÷ 1,30 − 1 ≈ %26,03'tür. Beklentiler hipotezine göre piyasa, bir yıl sonraki 1 yıllık faizin yaklaşık %26 olacağını fiyatlıyor demektir; vade primi varsa beklenen faiz bunun da altındadır. Yıllık %25 kupon ödeyen 3 yıllık, 100 TL nominal değerli bir tahvilin fiyatı 25 × 0,76923 + 25 × 0,61035 + 125 × 0,49991 ≈ 96,98 TL olur. Bu fiyata karşılık gelen tek oran, yani vadeye kadar getiri yaklaşık %26,58'dir: spot getirilerin, en büyük nakit akışının bulunduğu 3. yıla ağırlık veren bir ortalaması. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Gerçek piyasada her vadede kuponsuz senet bulunmadığından sıfır kuponlu eğri, işlem gören senetlerin fiyatlarından modelle tahmin edilir. Uluslararası Ödemeler Bankası'nın (BIS) 2005 tarihli teknik dokümanına göre veri gönderen merkez bankalarının çoğu Nelson-Siegel yöntemini veya bu yöntemin Svensson uzantısını kullanıyordu. Fed personelinin araştırma ürünü olarak yayımlanan ABD eğrisi de 1980 sonrası için Svensson modeliyle tahmin edilir.
ABD'de 10 yıl–2 yıl farkı neden izlenir?
Eğimin en çok izlenen ölçüsü, 10 yıllık ABD Hazine getirisinden 2 yıllık getirinin çıkarılmasıyla bulunan farktır. St. Louis Fed'in FRED veri tabanında T10Y2Y koduyla günlük yayımlanır ve Hazine'nin sabit vadeli (CMT) getirilerinden hesaplanır.
| Vade | Getiri |
|---|---|
| 1 ay | %4,12 |
| 3 ay | %4,26 |
| 6 ay | %4,34 |
| 1 yıl | %4,46 |
| 2 yıl | %4,74 |
| 5 yıl | %4,89 |
| 10 yıl | %5,09 |
| 20 yıl | %5,47 |
| 30 yıl | %5,43 |
Bu verilere göre 16 Ekim 2026'da fark 5,09 − 4,74 = 0,35 puandır; FRED'de aynı gün için de 0,35 yayımlanmıştır. Eğri 20 yıla kadar pozitif eğimlidir, 20 ile 30 yıl arasında hafifçe aşağı döner. FRED'deki aylık ortalamalara göre 10 yıl–2 yıl farkı Temmuz 2022'den Ağustos 2024'e kadar negatif kaldı; en düşük aylık ortalama Temmuz 2023'teki −0,93 puandı ve fark Eylül 2024'te yeniden pozitife döndü.
Ters eğrinin dikkatle izlenmesinin nedeni beklentilerle ilgilidir. Fed ekonomistleri Engstrom ve Sharpe'ın 2018 tarihli notu, altı çeyrek sonrası için ima edilen 3 aylık forward faiz ile bugünkü 3 aylık bono getirisi arasındaki farka odaklanır: bu kısa vadeli forward faiz farkının negatife dönmesi, geçmişte izleyen yaklaşık bir yıl içindeki resesyonları istatistiksel olarak öncelemiştir; bu, piyasanın ekonomik zayıflık nedeniyle faiz indirimi beklemesini yansıtır. Aynı not, ters dönmenin resesyona neden olmadığını, resesyon tahmininde bu farkın 10 yıl–2 yıl gibi uzun vadeli farklardan daha güçlü çıktığını ve uzun vadeli farkların, uzun vadeli tahvillerdeki enflasyon risk primi gibi resesyon tahminiyle ilgisiz etkenlerden de etkilenebileceğini belirtir. Fed kararlarının eğrinin kısa ucuna nasıl yansıdığı Fed faiz kararı yazısında anlatılıyor.
Politika faizi eğrinin kısa ve uzun ucunu nasıl etkiler?
Eğrinin kısa ucu merkez bankasının politika faizine ve gecelik piyasa faizlerine sıkı bağlıdır. TCMB'nin 22 Ekim 2026 tarihli kararıyla politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı %37'den %36'ya, gecelik borç verme faizi %40'tan %39'a, gecelik borçlanma faizi %35,5'ten %34,5'e indirildi; Ekim 2026 itibarıyla geçerli son karar budur; sıradaki PPK toplantısı 10 Aralık 2026'da yapılacaktır. Gecelik faizlerin oluşumu repo ve TLREF, kararların piyasaya aktarımı PPK faiz kararı yazısında ele alınıyor.
Uzun uç ise bugünkü politika faizinden çok, gelecekte beklenen faiz patikasını, enflasyon beklentisini, vade primini ve ülke risk primini yansıtır. Bu yüzden aynı karar eğrinin iki ucunu farklı etkileyebilir:
- Beklenenden büyük bir faiz artışı kısa ucu yükseltir; enflasyonun ileride düşeceği beklentisini güçlendirirse uzun uç daha az yükselir ve eğri yataylaşır ya da tersine döner.
- Faiz indirimi beklentisi güçlendiğinde uzun vadeli getiriler karardan önce düşebilir; kısa uç ise indirim gerçekleşene kadar politika faizine yakın kalır.
- Ülke risk algısındaki bozulma bütün vadeleri yukarı itebilir. Kredi riskinin piyasada nasıl fiyatlandığı CDS nedir yazısında anlatılıyor.
Eğrideki hareketin bir portföye etkisi vadeye bağlıdır: aynı getiri değişimi uzun vadeli tahvillerin fiyatını kısa vadelilerden çok daha fazla etkiler. Bu duyarlılık durasyon ile ölçülür; faiz riskinin fon düzeyindeki etkisi borçlanma araçları fonu yazısında örneklenmiştir.
Türkiye'de DİBS getiri eğrisi nereden izlenir?
Türkiye'de tek bir resmi getiri eğrisi tablosu yerine, eğriyi oluşturmaya yarayan birden çok resmi veri kaynağı vardır. Ekim 2026 itibarıyla başlıcaları şunlardır:
- Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası bülteni: Borsa'nın 7 Ekim 2026 tarihli veri formatı dokümanına göre günlük bültende her senet için vadeye kalan gün sayısı ile açılış, en düşük, en yüksek, kapanış ve ağırlıklı ortalama fiyatlar, bunlara karşılık gelen getiriler ve kapanış ile ağırlıklı ortalama bileşik getiri yer alır. Senetler vadeye kalan güne göre sıralandığında piyasa verisine dayalı bir eğri elde edilir.
- TCMB gösterge değerleri: TCMB, DİBS ve kira sertifikalarının tip ve vadeler itibarıyla gösterge niteliğindeki günlük değerlerini yayımlar. Liste iskontolu, kuponlu, TÜFE'ye endeksli ve döviz cinsi senetleri ayrı bölümlerde verir; TL cinsi senetlerde değerler 100 TL nominal üzerinden bugünkü değerdir; getiri bu değerlerden hesaplanabilir.
- Hazine ihale sonuçları: TCMB'nin ihale yöntemiyle satılan hazine bonoları ve devlet tahvilleri tablosu, her ihale için vade, ortalama fiyat, ortalama yıllık basit faiz ve ortalama bileşik faizi içerir; yalnızca ihale yapılan vadeler için bilgi verir.
- BIST-KYD DİBS endeksleri: Borsa İstanbul'un kural setine göre kuponsuz ve sabit kuponlu DİBS getirileri 91 gün, 182 gün, 365 gün, 547 gün ve tüm vadeler gibi kırılımlarla ayrı endekslerde izlenir; kuponlu senetlerin vadesi Macaulay süresiyle hesaplanır.
Eğri çizilirken aynı türden senetler karşılaştırılır. TÜFE'ye endeksli DİBS'ler sabit bir reel getiri sağlar, TLREF'e endeksli senetlerin kuponu ise referans faize göre değişir; bu yüzden sabit kuponlu ve kuponsuz senetlerle aynı eğriye konmazlar. Borsa İstanbul'da iskontolu senetlerde emirler basit getiriyle, sabit kuponlu tahvillerde temiz fiyatla verilir; vadeleri farklı senetleri karşılaştırmadan önce getirileri aynı bazda, örneğin yıllık bileşik getiriye çevirmek gerekir.
Varsayımsal örnek, basit getiriden bileşik getiriye: Vadesine 182 gün kalan bir bononun basit getirisi %32 ise yıllık bileşik getirisi (1 + 0,32 × 182 ÷ 365)365 ÷ 182 − 1 ≈ %34,57 olur. Vadesine 364 gün kalan bir senette %31 basit getiri ise yaklaşık %31,01 bileşik getiriye karşılık gelir. Basit getiriler doğrudan yan yana konursa kısa vadeli senetlerin getirisi olduğundan düşük görünür ve eğrinin eğimi yanlış okunur. Rakamlar varsayımsaldır.
Makro verileri Fiva'da karşılaştırın
Fiva'da enflasyon, politika faizi ve büyüme gibi göstergeler ülkeler arasında karşılaştırmalı haritalarda sunulur; ekonomik takvim ve önemli veriler günün özetinde yer alır. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Ters getiri eğrisi ne anlama gelir?
Kısa vadeli getirilerin uzun vadelilerden yüksek olması demektir ve çoğunlukla piyasanın ileride faiz indirimi beklediğini gösterir. Fed ekonomistlerinin analizine göre geçmişte resesyonları öncelemiştir, ancak ters dönme resesyonun nedeni değildir; eğri piyasanın mevcut beklentilerini yansıtır.
ABD'de 10 yıl–2 yıl faiz farkı Ekim 2026'da kaç?
FRED verisine göre 16 Ekim 2026'da 0,35 puandı; 10 yıllık getiri %5,09, 2 yıllık getiri %4,74'tü. Fark aylık ortalamalarla Temmuz 2022'den Ağustos 2024'e kadar negatifti.
Getiri eğrisi gelecekteki faizleri tahmin eder mi?
Eğri piyasanın bugünkü fiyatlamasıdır. Forward faizler beklenen kısa vadeli faizleri vade primiyle birlikte içerir; ABD Hazinesi de eğrinin yalnızca geçmiş ve bugünkü faizleri gösterdiğini, tahmin yapmadığını belirtir.
Vadeye kadar getiri ile spot getiri arasındaki fark nedir?
Spot getiri tek bir ödemenin indirgenmesinde kullanılan orandır. Vadeye kadar getiri ise kuponlu bir tahvilin bütün nakit akışlarını bugünkü fiyatına eşitleyen tek orandır ve farklı vadelerin spot getirilerinin bir ortalaması gibi davranır.
Türkiye'de DİBS getiri eğrisine nereden bakılır?
Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası'nın günlük bülteni senet bazında fiyat ve getirileri, TCMB'nin gösterge değerleri ve ihale tablosu resmi fiyat ve ihale faizlerini, BIST-KYD DİBS endeksleri ise vade kırılımlarına göre getiri performansını verir.
Kaynaklar
- U.S. Department of the Treasury: Treasury Yield Curve Methodology (yeni sekmede açılır)
- U.S. Department of the Treasury: Daily Treasury Par Yield Curve Rates (Ekim 2026) (yeni sekmede açılır)
- U.S. Department of the Treasury: Interest Rate Statistics, Frequently Asked Questions (yeni sekmede açılır)
- FRED (St. Louis Fed): 10-Year Treasury Constant Maturity Minus 2-Year Treasury Constant Maturity (T10Y2Y) (yeni sekmede açılır)
- Federal Reserve, FEDS Notes: Engstrom ve Sharpe, (Don't Fear) The Yield Curve (28 Haziran 2018) (yeni sekmede açılır)
- Federal Reserve: Three-Factor Nominal Term Structure Model (Kim-Wright, vade primi tanımı) (yeni sekmede açılır)
- Federal Reserve: Nominal Yield Curve (Gürkaynak, Sack ve Wright, Svensson modeli) (yeni sekmede açılır)
- BIS Papers No 25: Zero-coupon yield curves, technical documentation (2005) (yeni sekmede açılır)
- MIT OpenCourseWare, 15.401 Finance Theory I: Fixed-Income Securities ders notları (A. W. Lo) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Faiz Oranlarına İlişkin Basın Duyurusu (2026-45, 22 Ekim 2026) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Devlet İç Borçlanma Senetleri ve Kira Sertifikalarının Gösterge Niteliğindeki Günlük Değerleri (yeni sekmede açılır)
- TCMB: İhale Yöntemi ile Satılan Hazine Bonoları ve Devlet Tahvilleri (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Borçlanma Araçları Piyasası Veri Bildirim ve Kabul Formatları (sürüm 1.16, 7 Ekim 2026; bülten alanları) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Kesin Alım Satım Pazarı işleyişi (basit getiri ve temiz fiyatla emir) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: BIST-KYD Endeksleri Kural Seti (Mart 2024; DİBS vade kırılımları ve Macaulay süresi) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.