Kısa cevap: Borçlanma araçları fonu, toplam değerinin en az %80'ini devamlı olarak kamu ve özel sektör borçlanma araçlarına, yani devlet tahvili, hazine bonosu, özel sektör tahvili ve eurobond gibi senetlere yatıran yatırım fonudur. Getiri, senetlerin faiz gelirinden ve piyasa faizleri değiştikçe oluşan fiyat farkından gelir; faizler yükseldiğinde fon fiyatı düşebilir. Ekim 2026 itibarıyla gerçek kişilerin 9 Temmuz 2025 ve sonrasında aldığı paylarda stopaj %17,5'tir.
Borçlanma araçları fonu, piyasada tahvil fonu ya da tahvil-bono fonu olarak da anılır. Fon, yatırımcılardan topladığı parayla Hazine'nin, bankaların ve şirketlerin ihraç ettiği borçlanma senetlerini alır; yatırımcı bu senetlere doğrudan değil, fon payı üzerinden ortak olur. Pay fiyatı her iş günü portföydeki senetlerin değerine göre yeniden hesaplanır.
Bu fonları para piyasası fonlarından ayıran temel özellik vadedir: portföydeki senetlerin vadesi uzadıkça faiz değişimlerinin fon fiyatına etkisi büyür. Aşağıda fonun tabi olduğu kurallar, alt türleri, getirinin nasıl oluştuğu ve faiz riskinin varsayımsal bir örnekle nasıl hesaplandığı anlatılıyor. Senetlerin kendisi tahvil ve bono yazısında ele alınıyor.
Borçlanma araçları fonu hangi kurallara tabidir?
Fon türlerini SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1) belirler. Tebliğ'in 6. maddesine göre toplam değerinin en az %80'i devamlı olarak yerli ve/veya yabancı kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırılan fonlar, borçlanma araçları şemsiye fonuna bağlı olarak kurulur. Ekim 2026 itibarıyla geçerli başlıca kurallar şunlardır:
- %80 sınırının hesabı: SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi'ne göre yerli kamu ve özel sektör kira sertifikaları da %80'lik orana dahil edilir. Kalan kısım ters repo ve mevduat gibi başka varlıklarda değerlendirilebilir.
- Yabancı varlık sınırı: Unvanında "Yabancı" veya "(Döviz)" ibaresi bulunmayan borçlanma araçları fonları, toplam değerin en fazla %20'si oranında yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına yatırım yapabilir (Tebliğ md. 7, Rehber 4.1.5).
- Kredi notu şartı: Kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında, portföye alınan ve banka dışındaki şirketlerce ihraç edilen borçlanma araçlarının ihraççısının Tebliğ'de belirtilen derecelendirme notuna sahip olması zorunludur (md. 24).
Vade yapısı unvana yansıtılmak istenirse Tebliğ'in 20. maddesine göre portföyün aylık ağırlıklı ortalama vadesi esas alınır:
| Unvandaki ifade | Aylık ağırlıklı ortalama vade | Vadesi hesaplanamayan varlık |
|---|---|---|
| Kısa vadeli | 25–90 gün | Portföye alınamaz |
| Orta vadeli | 91–730 gün | Toplam değerin en fazla %20'si |
| Uzun vadeli | 730 günden fazla | Toplam değerin en fazla %20'si |
Unvanında vade ifadesi bulunmayan bir borçlanma araçları fonu için Tebliğ böyle bir ortalama vade aralığı öngörmez; portföyün vadesi izahnamedeki stratejiye ve yöneticinin tercihine göre değişebilir.
Borçlanma araçları fonu türleri: kamu, özel sektör, kısa vadeli, döviz
Rehber'e göre fon toplam değerinin en az %80'i devamlı olarak belirli bir varlık grubuna yatırılıyorsa bu durum unvana yansıtılır. Bu yüzden fonlar unvanlarından büyük ölçüde ayırt edilebilir:
- Kamu borçlanma araçları fonları: Ağırlıkla Hazine'nin ihraç ettiği devlet tahvili ve hazine bonolarına, yani devlet iç borçlanma senetlerine (DİBS) yatırım yapar. Kredi riski düşüktür; faiz riski portföyün vadesine bağlıdır.
- Özel sektör borçlanma araçları fonları: Banka ve şirket tahvilleri ile finansman bonolarına yatırım yapar. Kamu senetlerine göre yüksek faiz ek getiri sağlayabilir; karşılığında ihraççının ödeme güçlüğüne düşme riski taşınır. Rehber'deki örnek unvan "Orta Vadeli Özel Sektör Borçlanma Araçları Fonu"dur.
- Kısa vadeli borçlanma araçları fonları: Ortalama vadesi 25–90 gündür ve para piyasası fonuna yakın davranır. Tebliğ'in 14. maddesine göre emirler en son ilan edilen fiyattan gerçekleşir; Rehber'e göre bu fonlar TEFAS'a ancak kurucu talep ederse alınır.
- Döviz ve eurobond fonları: Toplam değerinin en az %80'i yerli ve yabancı ihraççıların döviz cinsinden ihraç ettiği araçlardan oluşan fonların unvanında "(Döviz)" ibaresi yer alır; Rehber'in örneği "Borçlanma Araçları (Döviz) Fonu"dur. Eurobond fonları ağırlıkla Hazine'nin ve Türk şirketlerinin yurt dışında ihraç ettiği döviz cinsi tahvillere yatırım yapar. Bu fonlarda pay alım satımı, ayrı bir pay grubu oluşturularak TL'nin yanında döviz üzerinden de yapılabilir. Senetlerin kendisi eurobond nedir yazısında anlatılıyor.
Portföyünde döviz cinsi varlık ve altın bulunmayan fonların unvanına "(TL)" ibaresi eklenir. Fon hangi gruba girerse girsin, portföyün gerçek bileşimi izahnamede ve aylık portföy dağılım raporunda görülür.
Borçlanma araçları fonunun getirisi nasıl oluşur?
Fonun getirisi iki kaynaktan gelir:
- Faiz geliri: Kuponlu senetlerde işleyen faiz, kuponsuz (iskontolu) senetlerde ise fiyatın vadeye doğru nominal değere yaklaşması her gün fon değerine eklenir. Ters repo ve mevduattan gelen faiz de bu kaleme girer.
- Fiyat değişimi: Piyasa faizleri düştüğünde portföydeki sabit getirili senetlerin fiyatı yükselir, faizler arttığında düşer. Senet satılmasa bile bu değişim fon fiyatına günlük olarak yansır.
Fiyat değişiminin her gün yansımasının nedeni değerleme kuralıdır. SPK'nın Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esaslarına İlişkin Tebliği'nin (II-14.2) 9. maddesine göre borsada işlem gören varlıklar değerleme günü borsada oluşan en son seans ağırlıklı ortalama fiyat veya oranla değerlenir; borsada işlem görmekle birlikte o gün alım satıma konu olmayan borçlanma araçları ise iç verim oranıyla değerlenir. Yabancı para cinsinden varlıklar TCMB döviz alış kuruyla TL'ye çevrilir; bu nedenle TL pay grubundaki bir döviz fonunun getirisine kur değişimi de eklenir.
Yönetim ücreti, saklama ve işlem maliyetleri fon varlığından düşülür ve fiyata yansımış olarak görülür; fon türüne göre üst sınırlar fon yönetim ücreti ve toplam gider oranı yazısında yer alıyor. Fiyatlama da türe göre değişir: kısa vadeli fonlarda emirler en son ilan edilen fiyattan, diğer borçlanma araçları fonlarında ise emrin ardından yapılan ilk hesaplamada bulunacak fiyattan gerçekleşir.
Faiz artınca fon fiyatı neden düşer? Durasyonla hesap
Sabit kuponlu bir tahvilin gelecekteki ödemeleri bellidir. Piyasa faizi yükseldiğinde yeni ihraç edilen senetler daha yüksek getiri sunar; eski senedin alıcı bulabilmesi için fiyatının yeni getiriyi yakalayacak kadar düşmesi gerekir. SPK'nın yatırımcı bilgilendirme kitapçığında da tahvil değerinin faiz oranlarıyla ters yönde değiştiği belirtilir.
Etkinin büyüklüğünü durasyon ölçer. Macaulay durasyonu, tahvilin nakit akışlarının bugünkü değerleriyle ağırlıklandırılmış ortalama süresidir. Modifiye durasyon bunun (1 + yıllık getiri) değerine bölünmesiyle bulunur ve faiz 1 puan değiştiğinde fiyatın yaklaşık yüzde kaç değişeceğini gösterir. Fonun durasyonu, portföydeki senetlerin durasyonlarının ağırlıklı ortalamasıdır. Yaklaşık formül şöyledir: fiyat değişimi (%) ≈ − modifiye durasyon × faiz değişimi (puan).
Örnek: Piyasa faizlerinin bir günde tüm vadelerde 3 puan değiştiği varsayılsın. İki varsayımsal fonun yaklaşık fiyat tepkisi şöyledir:
| Varsayımsal fon | Modifiye durasyon | Faiz +3 puan | Faiz −3 puan |
|---|---|---|---|
| Kısa vadeli fon (ortalama vade 25–90 gün) | 0,15 | ≈ −%0,45 | ≈ +%0,45 |
| Uzun vadeli fon (ağırlıkla 3–5 yıllık tahvil) | 2,5 | ≈ −%7,5 | ≈ +%7,5 |
Uzun vadeli fona 100.000 TL yatırılmışsa faiz artışı bir günde yaklaşık 7.500 TL değer kaybı yaratır ve değer 92.500 TL'ye iner. Faiz artışı sonraki faiz gelirini de yükseltir: portföy getirisi yıllık %35'e çıkarsa 100.000 TL'ye dönmek için gereken yaklaşık %8,1'lik getiri, bileşik hesapla yaklaşık 3 ayda elde edilir. Formül küçük faiz değişimlerinde iyi sonuç verir; büyük değişimlerde gerçek fiyat değişimi biraz farklı çıkar. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Durasyon fon belgelerinde her zaman ayrıca yayımlanmaz. Unvandaki kısa, orta veya uzun vadeli ifadesi ortalama vadenin aralığını gösterir; KAP'taki portföy dağılım raporunda yer alan senetlerin vadeleri de fikir verir. TÜFE'ye endeksli ve değişken faizli tahvillerde ödemeler enflasyona veya kısa vadeli faize göre güncellendiği için faiz değişiminin fiyat etkisi aynı vadedeki sabit kuponlu tahvilden farklıdır. Politika faizi kararlarının tahvil fiyatlarına aktarımı PPK faiz kararı yazısında ele alınıyor.
Para piyasası fonu ile borçlanma araçları fonu farkı
İki fon da faiz getirili araçlara yatırım yapar; fark, vade ve bundan doğan fiyat oynaklığıdır. Ekim 2026 itibarıyla mevzuattaki temel ayrımlar şöyledir:
| Özellik | Para piyasası fonu | Borçlanma araçları fonu |
|---|---|---|
| Portföy kuralı | Tamamı vadesine en fazla 184 gün kalmış likit araçlar; ağırlıklı ortalama vade en fazla 45 gün | En az %80 kamu ve özel sektör borçlanma araçları; vade aralığı yalnızca unvanda vade ifadesi varsa bağlayıcı |
| Faiz değişiminin etkisi | Çoğunlukla getiriye kademeli yansır | Durasyona bağlı; uzun vadeli fonlarda fiyat bir günde belirgin değişebilir |
| Emrin fiyatı | En son ilan edilen fiyat | Kısa vadeli fonlarda en son ilan edilen fiyat, diğerlerinde ileri fiyat |
| TEFAS | Kurucunun talebiyle | Kısa vadeli fonlar kurucunun talebiyle; diğerleri zorunlu |
| Stopaj (9 Temmuz 2025 sonrası alış) | %17,5 | %17,5 |
Faiz indirimi döneminde para piyasası fonunun günlük getirisi kademeli olarak düşer. Uzun vadeli borçlanma araçları fonu ise portföydeki senetlerin değer kazanmasıyla bir defalık fiyat artışı yaşayabilir, ardından yeni yatırımlar daha düşük faizle yapıldığı için faiz geliri azalır. Faiz artışında tablo tersine döner. Fiyat belirsizliği bu nedenle borçlanma araçları fonlarında, özellikle vadesi uzun olanlarda daha yüksektir.
Karşılaştırma ölçütü, risk değeri ve portföy raporu nasıl okunur?
- Karşılaştırma ölçütü: İzahnamede yazan ölçüt, fonun hangi vade ve ihraççı grubunu hedeflediğini gösterir. Ölçütlerde yer alabilen Borsa İstanbul BIST-KYD endekslerinin kural setine göre DİBS endeksleri TL cinsi kuponsuz ve sabit kuponlu DİBS'lerin getirisini 91 gün, 182 gün, 365 gün, 547 gün ve tüm vadeler gibi kırılımlarla izler; kuponlu senetlerin vadesi Macaulay süresi yöntemiyle hesaplanır. Özel sektör borçlanma araçları, TÜFE'ye endeksli DİBS'ler ve Hazine'nin dolar ve euro cinsi eurobondları için ayrı endeksler vardır.
- Risk değeri: 1 ile 7 arasındaki değer, fonun son beş yıllık haftalık getiri oynaklığından hesaplanır; durasyonu uzun ve döviz cinsi fonlarda fiyat daha çok dalgalandığı için değer de yükselir. Hesaplama fon risk değeri yazısında anlatılıyor. Risk değeri kredi ve likidite riskini göstermez.
- Portföy dağılım raporu: II-14.2 sayılı Tebliğ'e göre ilgili ayı izleyen altı iş günü içinde KAP'ta yayımlanır. Portföy kıymet bazında listelendiği için DİBS, özel sektör senedi, ters repo ve mevduat payları ile tek bir ihraççıda yoğunlaşma buradan izlenir.
Özel sektör senedi ağırlıklı fonlarda ihraççıların kredi notları ve tek ihraççıya düşen pay ayrıca önem taşır; bir ihraççının ödeme güçlüğü, risk değerinde görünmeden fon fiyatını düşürebilir.
Borçlanma araçları fonunda valör ve stopaj
Borçlanma araçları fonlarında alış ve satış valörü yaygın olarak T+1'dir: kesim saatinden önce verilen satış talimatının tutarı ertesi iş günü hesaba geçer. Kesim saati birçok fonda 13.30'dur; kesin süre ve saat fonun izahnamesinde yazar. Ayrıntılar fon valörü yazısında.
Stopaj, paylar fona geri satılırken kazanç üzerinden banka veya aracı kurum tarafından kesilir ve gerçek kişiler için nihai vergidir; kazanç yıllık beyannameye eklenmez. Oran payın alındığı tarihe göre belirlenir. Ekim 2026 itibarıyla 9 Temmuz 2025 ve sonrasında alınan paylarda oran %17,5'tir (8 Temmuz 2025 tarihli ve 10041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 9 Temmuz 2025 tarihli ve 32951 sayılı Resmî Gazete). Oran, hisse senedi yoğun fonlar gibi %0 uygulanan istisnalar dışındaki fonlara, eurobond ve döviz fonlarına da uygulanır; GİB'in Şubat 2026 tarihli geçici 67. madde rehberinde bu fonlar yalnızca 2020–2024 arasındaki indirimli oranların dışında tutulmuştur. Önceki alış dönemlerinin oranları yatırım fonu stopaj oranları yazısında yer alıyor.
Vergide fon ile senedin kendisi arasında belirgin bir fark vardır. 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nın geçici 4. maddesine göre 22 Aralık 2021 ile 31 Aralık 2026 arasında alınan devlet tahvili ve hazine bonolarının gelirlerinde stopaj oranı %0'dır; son tarih 19 Haziran 2026 tarihli ve 11444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla 30 Haziran 2026'dan 31 Aralık 2026'ya uzatıldı. Aynı senetlere fon üzerinden yatırım yapıldığında kazanç fon payı kazancı sayılır ve %17,5 stopaja tabidir. Fon ise az tutarla çok sayıda senede yayılma, vade beklemeden iş günlerinde satış ve vadesi dolan senetlerin yönetici tarafından yenilenmesi gibi farklar taşır. Bu bilgiler vergi danışmanlığı değildir.
Fon getirisini fiyat açıklanmadan görün
Fiva, yatırım fonlarının günlük getirisini fiyatlar gün sonunda açıklanmadan önce model tabanlı olarak tahmin eder ve her tahminin geçmiş isabet oranını gösterir. Fonlar karşılaştırılabilir, kriterlere göre taranabilir; tahminler hatalı olabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Borçlanma araçları fonu zarar eder mi?
Edebilir. Piyasa faizleri hızla yükseldiğinde portföydeki tahvillerin fiyatı düşer ve fon fiyatı geriler; özel sektör senedi ihraççısının ödeme güçlüğüne düşmesi de kayıp yaratabilir. Vadesi uzun fonlarda faiz kaynaklı dalgalanma daha belirgindir.
Faiz indirimi borçlanma araçları fonunu nasıl etkiler?
Faizler düştüğünde portföydeki sabit getirili senetlerin fiyatı yükselir ve fon fiyatı artar; etki fonun durasyonuyla orantılıdır. Sonraki dönemlerde yeni yatırımlar daha düşük faizle yapıldığı için faiz geliri azalır.
Eurobond fonu bir borçlanma araçları fonu mudur?
Unvanında Borçlanma Araçları ve (Döviz) ifadeleri birlikte geçen eurobond fonları bu kapsamdadır; fonun türü unvanından ve izahnamesinden kontrol edilir. Bu fonların TL getirisi tahvil fiyatlarının yanında döviz kurundaki değişime de bağlıdır.
Borçlanma araçları fonunda stopaj ne kadar?
Ekim 2026 itibarıyla gerçek kişilerin 9 Temmuz 2025 ve sonrasında aldığı paylarda %17,5'tir. Stopaj satışta kazanç üzerinden kesilir ve nihai vergidir; daha önce alınan paylarda alış tarihine göre farklı oranlar uygulanır.
Doğrudan devlet tahvili ile borçlanma araçları fonu arasındaki vergi farkı nedir?
Ekim 2026 itibarıyla 22 Aralık 2021 ile 31 Aralık 2026 arasında doğrudan alınan devlet tahvili ve hazine bonolarının gelirinde stopaj %0'dır; fon payı kazancında ise %17,5 uygulanır. Karşılaştırmada vade, asgari tutar, satış kolaylığı ve fon giderleri de dikkate alınır.
Kaynaklar
- SPK: Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1), md. 6, 7, 14, 20 ve 24 (yeni sekmede açılır)
- SPK: Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber, 2 (fon unvanı), 3 (%80 oranının hesabı), 4.1.5, 6.8 (TEFAS) ve 6.10 (döviz pay grubu) (yeni sekmede açılır)
- SPK: Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esaslarına İlişkin Tebliğ (II-14.2), md. 9 ve 11 (yeni sekmede açılır)
- SPK: Sermaye Piyasası Araçları Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçıkları (2024), tahvilin getiri ve riski (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: BIST-KYD Endeksleri Kural Seti (Mart 2024) (yeni sekmede açılır)
- 10041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (9 Temmuz 2025 tarihli ve 32951 sayılı Resmî Gazete) (yeni sekmede açılır)
- 11444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (20 Haziran 2026 tarihli ve 33286 sayılı Resmî Gazete) (yeni sekmede açılır)
- GİB: G.V.K. Geçici 67. Madde Uygulaması ile İlgili Olarak Gerçek Kişilere Yönelik Vergi Rehberi (Şubat 2026) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.