Kısa cevap: Tahvil ve bono, devletin veya şirketlerin borçlanmak için çıkardığı, vadesinde anaparanın ve varsa faizin ödeneceğini taahhüt eden borçlanma senetleridir. Aralarındaki fark vadedir: Hazine'nin vadesi bir yıldan kısa senetleri hazine bonosu, bir yıl ve daha uzun olanları devlet tahvilidir. Piyasa faizi yükseldiğinde elde tutulan tahvilin fiyatı düşer, faiz düştüğünde yükselir.
Hazine bonosu getiri hesaplama aracıyla bu hesap kişiye özel rakamlarla yapılabilir.
Tahvil veya bono alan yatırımcı, senedi çıkaran kuruma borç vermiş olur. Karşılığında belirli tarihlerde faiz (kupon) ve vade sonunda anapara alır. Senet vadeye kadar tutulursa ve ihraççı ödemesini yaparsa getiri büyük ölçüde baştan bellidir; vadeden önce satılırsa getiri o günkü piyasa fiyatına bağlıdır.
Türkiye'de en büyük ihraççı Hazine ve Maliye Bakanlığıdır; bankalar ve şirketler de SPK onayıyla tahvil ve finansman bonosu çıkarır. Aşağıda senet türleri, fiyat ve getirinin okunuşu, başlıca riskler, alım satım yolları ve Ekim 2026 itibarıyla vergilendirme anlatılıyor.
Tahvil ile bono arasındaki fark nedir?
Fark vadede ve tanımın dayandığı mevzuattadır:
| Senet | İhraççı | Vade | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Hazine bonosu | Hazine ve Maliye Bakanlığı | Bir yıldan kısa (364 güne kadar) | 4749 sayılı Kanun md. 3 |
| Devlet tahvili | Hazine ve Maliye Bakanlığı | Bir yıl ve daha uzun | 4749 sayılı Kanun md. 3 |
| Finansman bonosu | Bankalar ve şirketler | 30–364 gün | SPK Borçlanma Araçları Tebliği (VII-128.8) md. 3 |
| Özel sektör tahvili | Bankalar ve şirketler | 365 gün veya daha uzun | SPK Borçlanma Araçları Tebliği (VII-128.8) md. 3 |
Hazine bonosu ile devlet tahvilinin ortak adı devlet iç borçlanma senedidir (DİBS). Bir senedi okurken üç kavram temel alınır:
- Nominal değer: Vadede ödenecek anapara. Borsa İstanbul'da fiyatlar 100 birim nominal üzerinden verilir; 95 fiyat, nominal değerin %95'i anlamına gelir.
- Kupon: Nominal değer üzerinden yüzde olarak belirlenen dönemsel faiz ödemesi. Kuponsuz senetler nominal değerin altında (iskontolu) satılır; getiri, alış fiyatı ile nominal değer arasındaki farktır.
- Vade: Anaparanın ve son kuponun ödendiği tarih. SPK Tebliği'ne göre tahviller iskontolu, primli veya kupon ödemeli satılabilir; anapara vadede bir defada ya da taksitlerle ödenebilir.
Devlet tahvili ile özel sektör tahvili arasındaki fark
DİBS'ler Hazine'nin ihaleleri ve doğrudan satışlarıyla ihraç edilir. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 2026 Kamu Borç Yönetimi Raporu'na göre 2025'te iç borçlanmanın %73'ü ihalelerle, %27'si doğrudan satışla sağlandı; birincil piyasadaki finansmanın %84,4'ünü piyasa yapıcı 11 banka karşıladı. Piyasa yapıcı bankalar ikincil piyasada da alım ve satım kotasyonu vererek işlem hacmini destekler.
Özel sektör tahvili ve finansman bonoları SPK'nın Borçlanma Araçları Tebliği'ne göre yurt içinde halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin (nitelikli yatırımcıya satış veya tahsisli satış) ya da yurt dışında satılmak üzere ihraç edilir. Kamu borçlanma araçları dışındaki tahviller için SPK'ya başvurulur; ihraç tavanı ve satış sonuçları KAP'ta duyurulur.
SPK'nın yatırımcı bilgilendirme kitapçığına göre şirket tahvilleri, iflas ve temerrüt riski devlet tahvillerine göre yüksek olduğundan genellikle daha yüksek faiz sağlar. Tahvil sahibi şirketin ortağı değil alacaklısıdır: yönetime katılmaz, şirket zarar etse de vadesi gelen anapara ve faizini talep eder, tasfiye halinde alacağını pay sahiplerinden önce alır.
Kuponlu, kuponsuz, TÜFE'ye endeksli ve değişken faizli tahvil
- Kuponsuz (iskontolu) senet: Ara ödeme yoktur; yatırımcı nominal değerin altında alır, vadede nominal değeri tahsil eder. Hazine bonoları genellikle bu yapıdadır.
- Sabit kuponlu tahvil: Kupon oranı ihraçta belirlenir ve vade boyunca değişmez. Fiyatı piyasa faizindeki değişime en duyarlı türdür.
- Değişken faizli tahvil: Kupon bir referans faize göre dönem dönem yeniden belirlenir; Borsa İstanbul'un BIST-KYD kural setine göre bazı DİBS'lerin kupon oranı BIST TLREF Endeksi getirisine bağlıdır. Faiz arttığında sonraki kuponlar da arttığı için fiyat etkisi sınırlı kalır.
- TÜFE'ye endeksli tahvil: Anapara ve kupon ödemeleri, Hazine'nin bu senetler için açıkladığı referans endekse (enflasyon katsayısı) göre güncellenir. Reel kupon baştan bellidir, enflasyon TÜFE değişimiyle eklenir.
- Döviz cinsi, altına dayalı senetler ve kira sertifikaları: Hazine döviz cinsi DİBS, altın tahvili ve altına dayalı kira sertifikası da ihraç eder. Kira sertifikaları faiz yerine kira veya kâr payı öder; ayrıntılar kira sertifikası yazısında.
Bakanlığın raporuna göre 2025'teki iç borçlanma, net borçlanma tutarları esas alındığında senet türlerine göre şöyle dağıldı:
| Senet türü (2025 iç borçlanma) | Pay |
|---|---|
| TL cinsi sabit kuponlu | %36 |
| TL cinsi değişken faizli | %21 |
| Döviz cinsi devlet tahvili ve kira sertifikası | %14 |
| TL cinsi kuponsuz | %11 |
| TL cinsi kira sertifikası | %7 |
| Altın tahvili ve altına dayalı kira sertifikası | %6 |
| TL cinsi enflasyona endeksli | %5 |
Tahvil fiyatı ve getirisi nasıl okunur?
Borsa İstanbul'da tahvil ve bono fiyatları 100 birim nominal değer üzerinden verilir. Fiyat, gelecekteki kupon ve anapara ödemelerinin piyasa faiziyle bugüne indirgenmiş değeridir; bu nedenle SPK'nın yatırımcı kitapçığında belirtildiği gibi tahvilin değeri faiz oranlarıyla ters yönde değişir. Kuponsuz bir bonoda fiyat ile getiri aynı bilginin iki ifadesidir:
Varsayımsal örnek: Vadesine 182 gün kalan, 100 TL nominal değerli bir bonoda basit getiri %32 ise fiyat 100 ÷ (1 + 0,32 × 182 ÷ 365) ≈ 86,24 TL'dir. Bu fiyattan alıp vadeye kadar tutan yatırımcı 182 gün sonra 100 TL tahsil eder; kazanç 13,76 TL'dir. Getiri %35'e çıkarsa aynı bononun fiyatı yaklaşık 85,14 TL'ye iner. Rakamlar varsayımsaldır.
Vadeye kadar tutulan ve ihraççısı ödemesini yapan bir senette ara dönemdeki fiyat düşüşü kesin zarara dönüşmez; zarar, vadeden önce düşük fiyattan satışta gerçekleşir. Faiz değişiminin kuponlu tahvillerde vadeye ve durasyona göre nasıl farklılaştığı tahvil faizi artarsa ne olur yazısında, farklı vadelerdeki getirilerin birlikte nasıl okunduğu getiri eğrisi yazısında sayısal örneklerle anlatılıyor.
Tahvil ve bononun riskleri nelerdir?
SPK'nın yatırımcı kitapçığına göre tahvil getirisini etkileyen en önemli unsurlar senedin likiditesi ve taşıdığı risktir. Başlıca riskler şunlardır:
- Temerrüt (kredi) riski: İhraççının faizi veya anaparayı ödeyememesidir. Şirket tahvilleri bu açıdan devlet tahvillerinden daha riskli kabul edildiği için genellikle daha yüksek faiz sunar. Tahvil sahibi alacağını yargı yoluyla takip edebilir; şirketin tasfiyesinde pay sahiplerinden önce ödeme alır.
- Faiz riski: Piyasa faizi yükselirse vadeden önce satılacak senedin fiyatı düşer; vadesi uzun ve kuponu sabit senetlerde etki daha büyüktür.
- Likidite riski: İşlem hacmi düşük senetlerde istenen anda, istenen fiyattan karşı taraf bulunamayabilir; banka veya aracı kurumun alış-satış farkı da getiriyi azaltır.
- Enflasyon riski: Sabit getirili bir senetten elde edilen gelir enflasyonun altında kalırsa gerçek getiri negatif olabilir; hesap yöntemi reel getiri yazısında anlatılıyor.
- Kur riski: Döviz cinsi senetlerde ödemeler dövizle yapılır; Türk lirası karşılığı kur hareketine göre değişir.
Kitapçığa göre tahvilde anapara alacakları için zamanaşımı en son kupon vadesinden veya itfa tarihinden itibaren 10 yıl, faiz alacakları için 5 yıldır.
Bireysel yatırımcı tahvil ve bonoyu nasıl alır?
Tahvil ve bono, banka veya aracı kurumdaki yatırım hesabından alınır. Senetler Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası'nda işlem görür; piyasada Borsa üyeleri ve SPK'dan yetki belgesi alan bankalar işlem yapabildiği için yatırımcının emri bu kurumlar aracılığıyla iletilir. Kurumlar senetleri tezgâhüstü olarak kendi portföylerinden de satabilir. Ekim 2026 itibarıyla Kesin Alım Satım Pazarı'nın işleyişi şöyledir:
- Küçük emirler: TL cinsi DİBS'te nominal tutarı 1.000.000 TL'nin altındaki emirler Küçük Emirler Pazarı'nda işlem görür; bu pazarda emir büyüklüğü 10.000 TL nominalden başlar.
- Fiyat ve getiri: Emirler 100 birim nominal üzerinden iletilir. Kuponsuz senetlerde emir basit getiriyle, sabit kuponlu tahvillerde temiz fiyatla verilir. Temiz fiyat işlemiş faizi içermez; ödenen tutar, son kupondan bu yana biriken faizin eklendiği kirli fiyattır.
- Valör ve takas: TL cinsi DİBS'te emirler aynı gün ile 90 gün sonrası arasındaki valörlerle verilebilir. Takası Takasbank yapar ve TL cinsi DİBS işlemlerinde merkezi karşı taraf hizmeti verir.
Hazine ihalelerine katılım ve bankadan DİBS alımı gibi devlet senetlerine özgü yollar devlet tahvili nasıl alınır yazısında adım adım anlatılıyor. Özel sektör tahvillerinin halka arzına, izahnamede belirtilen talep toplama döneminde banka veya aracı kurum üzerinden katılınır. Alım öncesinde vade, kupon türü, ödeme tarihleri, erken itfa şartı ve ihraççının kredi notu kontrol edilir; tahvil vadeden önce satılacaksa o günkü piyasa fiyatı ve kurumun alış-satış farkı getiriyi değiştirir. Senetleri tek tek seçmek yerine bir portföy üzerinden yatırım yapan borçlanma araçları fonları ve kısa vadeli araçlarla çalışan para piyasası fonları ayrı yazılarda anlatılıyor.
Tahvil ve bono gelirleri nasıl vergilendirilir?
Yurt içinde ihraç edilen tahvil ve bonoların faiz gelirleri ile alım satım kazançları, Gelir Vergisi Kanunu'nun geçici 67. maddesi kapsamında banka veya aracı kurumun kaynakta kestiği stopajla vergilendirilir. GİB'in Şubat 2026 tarihli rehberine göre bu kesinti gerçek kişiler için nihai vergidir ve bu gelirler için yıllık beyanname verilmez. Ekim 2026 itibarıyla oranlar şöyledir:
| Senet | Stopaj oranı | Not |
|---|---|---|
| Devlet tahvili ve hazine bonosu | %0 | 22 Aralık 2021 – 31 Aralık 2026 arasında alınanlar; genel oran %10 |
| Altına dayalı DİBS (altın tahvili) | %0 | 2017/10840 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı |
| Özel sektör tahvili | %10 | Banka ihraçlarındaki indirimli oranlar 1 Şubat 2025'ten itibaren alınanlarda sona erdi |
| SPK onaylı finansman bonosu | %15 | 2569 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı |
DİBS'teki %0 oranı 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nın geçici 4. maddesinden gelir; son tarih 19 Haziran 2026 tarihli ve 11444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla (20 Haziran 2026 tarihli ve 33286 sayılı Resmî Gazete) 30 Haziran 2026'dan 31 Aralık 2026'ya uzatıldı. Bu tarihten sonra alınacak senetlerin oranı yeni düzenlemeye bağlıdır. Döviz cinsinden ihraç edilen senetlerde stopaj matrahı hesaplanırken kur farkı dikkate alınmaz. Aynı türden senetlerde üç aylık dönem içindeki zararlar kârlardan mahsup edilebilir. Yurt dışında ihraç edilen tahvillerin vergilendirmesi farklıdır ve eurobond yazısında ele alınıyor. Bu bilgiler vergi danışmanlığı değildir.
Sık sorulan sorular
Tahvil ile bono arasındaki fark nedir?
Fark vadededir. Hazine'nin vadesi bir yıldan kısa senetleri hazine bonosu, bir yıl ve daha uzun olanları devlet tahvilidir; özel sektörde 30–364 gün vadeli senetler finansman bonosu, 365 gün ve daha uzun vadeliler tahvil olarak adlandırılır.
Tahvil vadesinden önce satılabilir mi?
Satılabilir. Satış Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası'nda veya banka aracılığıyla o günkü piyasa fiyatından yapılır; alıştan bu yana faizler yükseldiyse fiyat düşmüş olabilir.
Devlet tahvilinde stopaj var mı?
Ekim 2026 itibarıyla 22 Aralık 2021 ile 31 Aralık 2026 arasında alınan devlet tahvili ve hazine bonolarının faiz ve alım satım kazançlarında stopaj oranı %0'dır. Genel oran %10'dur ve %0 uygulamasının süresi Cumhurbaşkanı kararlarıyla uzatılmaktadır.
Kupon oranı ile getiri aynı şey mi?
Hayır. Kupon oranı nominal değer üzerinden ödenen ve ihraçta belirlenen faizdir. Getiri ise tahvilin piyasa fiyatına göre hesaplanır; fiyat nominal değerin altındaysa getiri kupon oranından yüksek, üstündeyse düşüktür.
Devlet tahvili zarar ettirir mi?
Vadeye kadar tutulan ve ödemesi yapılan bir devlet tahvilinde nominal anapara geri alınır; ancak vadeden önce satışta faiz artışı nedeniyle zarar edilebilir. Getirinin enflasyonun altında kalması da reel kayıp anlamına gelir.
Kaynaklar
- 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, md. 3 (mevzuat.gov.tr) (yeni sekmede açılır)
- SPK: Borçlanma Araçları Tebliği (VII-128.8), md. 3 ve 14 (yeni sekmede açılır)
- SPK: Sermaye Piyasası Araçları Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçıkları (2024), tahviller ve bonolar (yeni sekmede açılır)
- Hazine ve Maliye Bakanlığı: Kamu Borç Yönetimi Raporu 2026 (2025 iç borçlanması ve piyasa yapıcılığı) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Borçlanma Araçları Piyasası (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Kesin Alım Satım Pazarı işleyişi (emir büyüklükleri, valör, temiz ve kirli fiyat) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: BIST-KYD Endeksleri Kural Seti (Mart 2024; TLREF'e endeksli ve TÜFE'ye endeksli DİBS'ler) (yeni sekmede açılır)
- GİB: G.V.K. Geçici 67. Madde Uygulaması ile İlgili Olarak Gerçek Kişilere Yönelik Vergi Rehberi (Şubat 2026) (yeni sekmede açılır)
- 11444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (20 Haziran 2026 tarihli ve 33286 sayılı Resmî Gazete) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.