Kısa cevap: Piyasa bozucu eylem, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 104. maddesine göre makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan, borsaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozan ve bir suç oluşturmayan eylem ve işlemdir. SPK bu eylemlere idari para cezası verir; 2026 için sınırlar 445.243,49 TL ile 11.141.376,25 TL arasıdır ve menfaat sağlanmışsa ceza menfaatin iki katından az olamaz. Manipülasyon olarak bilinen piyasa dolandırıcılığı ise Kanun'un 107. maddesindeki ayrı bir suçtur ve hapis cezası öngörür.
SPK bültenlerinde sık geçen 104, 106 ve 107. madde numaraları, üç farklı hukuki sonucu gösterir ve birbirine karıştırılır. Bu yazı bir korunma ve okuma rehberidir: hangi davranışın hangi başlığa girdiğini, yatırımcının neye dikkat edeceğini ve bir yaptırım kararının nasıl okunacağını Kanun, Tebliğ ve SPK'nın yatırımcı sayfalarına dayanarak anlatır. Eylemlerin nasıl yapılacağına dair ayrıntı içermez; örnekler varsayımsaldır.
Kanun metni 3 Kasım 2026'da Mevzuat Bilgi Sistemi'nden okunmuştur. Volatilite tedbirleri VBTS, izinsiz faaliyet yatırım dolandırıcılığı yazısında ele alınıyor.
Piyasa bozucu eylem ne demek?
Piyasa bozucu eylem, suç sayılmayan ama piyasanın düzenini bozan davranışlar için öngörülen idari bir kategoridir. Kanun'un 104. maddesine göre bir eylemin bu başlığa girmesi için üç unsur birlikte aranır:
- Makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamaması,
- Borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikte olması,
- Bir suç oluşturmaması.
Üçüncü unsur ayrımı belirler: aynı davranış 106. veya 107. maddedeki bir suçu oluşturuyorsa artık 104. madde değil, ceza hükümleri devreye girer. Kurul'un belirlediği eylemler 21 Ocak 2014 tarihli ve 28889 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği'nde (VI-104.1) sayılır. Tebliğ, 18 Şubat 2017 tarihli ve 29983 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan VI-104.1.a ile değiştirilmiştir. Uygulamayı SPK'nın üç ilke kararı netleştirir:
| Karar | SPK Bülteni | İçerik |
|---|---|---|
| i-SPK.104.1 (28 Mayıs 2014, 16/514) | 2014/15 | Tebliğ'in 4. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "hesap dönemi" ifadesi 6 aylık ve 12 aylık dönemler olarak kabul edilir |
| i-SPK.104.2 (5 Haziran 2014, 17/563) | 2014/16 | "İhraççı", payları borsada veya teşkilatlanmış piyasada işlem gören ya da bunun için başvuran tüzel kişi; "sermaye piyasası aracı", bu piyasalarda işlem gören veya MKK'da izlenen paylar, depo sertifikaları ve paylara dayalı varant, yatırım kuruluşu sertifikası, opsiyon ve vadeli işlem sözleşmeleri olarak kabul edilir |
| i-SPK.104.3 (4 Mart 2016, 8/262) | 2016/8 | 4. maddedeki "içsel bilgi veya sürekli bilgilere sahip olan kişiler" ifadesi hem gerçek kişileri hem bu kişilerle ilişkili tüzel kişileri kapsar |
Üç karar SPK'nın Mevzuat Sistemi'nde Tebliğ'e bağlı olarak listelenir; 3 Kasım 2026'da bunları kaldıran bir SPK metni bulunamamıştır.
Piyasa bozucu eylemler nelerdir? Tebliğdeki dört başlık
Piyasa bozucu eylemler Tebliğ'de içsel bilgi, emir ve işlem, iletişim ve diğer eylemler olmak üzere dört başlıkta toplanır:
| Madde | Başlık | Kapsamdaki davranışlar (özet) |
|---|---|---|
| 4 | İçsel veya sürekli bilgi | Açıklanmamış bilgiyi başkasına vermek veya böyle bir bilgiyle işlem yapmak; finansal tablolar veya kesinleşen bilgiler kamuya duyurulana kadar bu bilgiye sahip kişilerin, eşlerinin, çocuklarının ve aynı evde yaşadıkları kişilerin işlem yapması |
| 5 | Emir ve işlem | Tek başına veya birlikte hareket edilerek, fiyat veya hacim verileri açısından önemli sayılabilecek ve yanıltıcı izlenim doğuran emir ve işlemler; kendi hesapları arasında veya karşılıklı işlemler, açılış, kapanış veya uzlaşma fiyatını etkilemeye yönelik işlemler, vadeli işlem pozisyon limitinin aşılması |
| 6 | İletişim ve haberleşme | Yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi, söylenti, yorum veya rapor yayıp aynı kişinin öncesinde veya sonrasında emir vermesi ya da işlem yapması; açıklanması zorunlu bilginin açıklanmaması; kitle iletişim araçlarındaki yorum veya tavsiyeden sonra, tavsiye değişinceye kadar ya da her hâlde 5 iş günü içinde al veya tut denen payı satmak, sat denen payı almak |
| 7 | Diğer | Büyük emirlerin bilgisiyle önden işlem yapmak; noter marifetiyle düzenlenmiş vekâletname olmadan başkasının hesabını kullanmak veya hesabını kullandırmak; Pay Tebliği'nin 27. maddesine aykırılık; işlem yasağı sırasında işlem yapmak |
Tebliğ'in "birlikte hareket eden kişiler" tanımı geniştir: yazılı anlaşma şart değildir, zımni anlaşma, aynı kişilerin yönlendirmesi, başkalarının hesabını kullanma veya hesaplar arasında nakit ya da pay aktarımı da sayılır.
Bireysel yatırımcı için en doğrudan başlık 7. maddenin ikinci fıkrasıdır: hesabını tanıdığına kullandıran kişi de eylemin tarafı olabilir. Madde 8'e göre Kanun'un 108. maddesindeki hâller ve basın özgürlüğü kapsamındaki faaliyetler piyasa bozucu eylem sayılmaz. 108. madde, resmi kurumların para ve borç yönetimi işlemlerini, mevzuata uygun geri alımları ve kurallara uygun fiyat istikrarı ile piyasa yapıcılık işlemlerini kapsar.
Piyasa bozucu eylem ile manipülasyon farkı nedir?
Temel fark hukuki sonuçtadır: piyasa bozucu eylem SPK'nın idari para cezası verdiği bir kabahat, bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı ise mahkemenin hükmedeceği suçlardır.
| Ölçüt | Piyasa bozucu eylem (md. 104) | Bilgi suistimali (md. 106) | Piyasa dolandırıcılığı (md. 107) |
|---|---|---|---|
| Niteliği | İdari | Suç | Suç |
| Eylem | Tebliğ'de belirlenen, suç oluşturmayan eylemler | Kamuya açıklanmamış bilgiye dayanarak emir verip menfaat sağlamak | İşlem bazlı (107/1) veya bilgi bazlı (107/2) yanıltma |
| Yaptırım | İdari para cezası | 3-5 yıl hapis veya adli para cezası | 3-5 yıl hapis ve adli para cezası |
| Parasal alt sınır | Menfaatin iki katından az olamaz | Adli para cezası menfaatin iki katından az olamaz | 107/1'de adli para cezası menfaatten az olamaz |
| Kararı veren | SPK; idari yargıya başvurulabilir | Mahkeme | Mahkeme |
Kanun'un 115. maddesine göre sermaye piyasası suçlarında soruşturma yapılması, Kurul'un Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlıdır. SPK bültenlerindeki "suç duyurusu" ifadesi bu başvurudur; bir mahkeme kararı değildir.
Manipülasyon nedir, borsada nasıl anlaşılır?
Manipülasyon, Kanun'daki adıyla piyasa dolandırıcılığı, fiyat, arz veya talep hakkında yanlış ya da yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla işlem yapmak veya emir vermek (107/1) ya da fiyatı ve yatırımcı kararını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi yayıp menfaat sağlamaktır (107/2). SPK'nın yatırımcı sayfası işlem bazlı türü tehlike suçu olarak tanımlar: fiyatın fiilen bozulması veya zarar doğması aranmaz. Bilgi bazlı türde ise içeriğin yanıltıcı olması, menfaat sağlanması ve kararları etkileme amacı birlikte aranır.
Bir yatırımcı manipülasyonu ekrana bakarak tespit edemez; nitelendirmeyi SPK inceler, suç olup olmadığına mahkeme karar verir. Yapılabilecek olan, SPK'nın yatırımcı sayfasındaki uyarılara göre kendi riskini azaltmaktır:
- Bilgi kontrolü: Fiyat ve miktar hareketinin kamuya açıklanmış bir bilgiye dayanıp dayanmadığı KAP bildirimlerinden kontrol edilir. Açıklanmış bilgiyle izah edilemeyen harekette SPK ihtiyatlı davranılmasını önerir.
- Yapay talep riski: SPK, yapay fiyat artışına kapılarak alım yapanların çoğu kez payı zamanında satamayıp zarar ettiğini belirtir; işlem stratejisinin başkalarından bağımsız kurulmasını önerir.
- Hesap: Hesapta işlem yapma yetkisi yalnızca hesap sahibinde veya noter vekâletiyle yetkilendirilen kişidedir; başkası adına hesap üzerinden işlem yapılmaması gerekir.
Hızlı fiyat artışı veya bir VBTS tedbiri tek başına manipülasyon tespiti değildir. Şüphe durumunda SPK'ya şikâyet ve ihbar yolu açıktır; başvurunun içeriği SPK nedir yazısında anlatılıyor. MSCI'ın 2026'da Türkiye için dile getirdiği koordineli işlem endişesi de MSCI Türkiye endeksi yazısında ele alınıyor.
Piyasa bozucu eylemin cezası ne kadar? İşlem yasağı ve diğer tedbirler
Piyasa bozucu eylemin cezası idari para cezasıdır: Kanun'daki 20.000-500.000 TL sınırları yeniden değerlemeyle güncellenir ve 1 Ocak-31 Aralık 2026 için 445.243,49 TL ile 11.141.376,25 TL'dir (SPK Bülteni 2025/68, 68/2461 sayılı karar). 2027 sınırları 3 Kasım 2026 itibarıyla açıklanmadı; 2026 tutarları 31 Aralık 2025 tarihli bültenle duyurulmuştu.
Varsayımsal örnek: Kurul, bir eylemden 2.000.000 TL menfaat sağlandığını tespit ederse ceza 4.000.000 TL'den az olamaz; bu tutar 2026 sınırları içindedir. Menfaat 8.000.000 TL ise alt sınır 16.000.000 TL olur ve 104. maddenin son cümlesi gereği üst sınırı aşabilir. Aynı kabahat karar verilinceye kadar birden çok işlenmişse 105. maddenin ikinci fıkrasına göre tek ceza verilir ve iki kat artırılır; menfaat veya zarar varsa ceza bunun üç katından az olamaz.
Kanun'un 105. maddesine göre cezadan önce savunma alınır, savunma için 30 günlük süre vardır ve karara karşı idari yargıya başvurulabilir. Tahsil edilen cezaların yarısı genel bütçeye, yarısı YTM'ye aktarılır.
Para cezasından ayrı olarak Kanun'un 101. maddesi, 104, 106 ve 107. maddelerdeki fiilleri işlediğine dair makul şüphe bulunan kişiler ve ilgili araçlar için tedbir yetkisi verir. 26 Haziran 2024 tarihli 7518 sayılı Kanun bu maddeyi 104. maddeyi de kapsayacak şekilde genişletmiştir:
- Borsalarda geçici veya sürekli işlem yasağı,
- Takas yönteminin değiştirilmesi, kredili alım, açığa satış ve ödünç işlemlerine sınır,
- Teminat yükümlülüğü, farklı pazar veya işlem esası, işlem ya da pozisyon limiti,
- Bu fiillere ilişkin internet yayınlarında içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi.
Uygulamadaki sürelere örnek olarak SPK'nın 22 Ekim 2026 tarihli 2026/73 sayılı bülteninde iki yıllık işlem yasakları yer alır; dayanak olarak 101. madde ve V-101.1 sayılı Tebliğ gösterilir.
Etkin pişmanlık nedir, kimler yararlanır?
Etkin pişmanlık, Kanun'un 107. maddesinin üçüncü fıkrasına göre işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı suçunu işleyen kişinin belirli bir tutarı Hazine'ye ödeyerek ceza indirimi veya cezasızlık elde etmesidir. Yalnızca 107/1 için düzenlenmiştir; bilgi bazlı 107/2 veya 106. madde için bu fıkrada bir hüküm yoktur. Ödenecek tutar, elde edilen veya elde edilmesine sebep olunan menfaatin iki katıdır ve 500.000 TL'den az olamaz.
| Ödeme zamanı | Sonuç |
|---|---|
| Soruşturma başlamadan önce | Cezaya hükmolunmaz |
| Soruşturma evresinde | Ceza yarı oranında indirilir |
| Kovuşturma evresinde, hüküm verilinceye kadar | Ceza üçte bir oranında indirilir |
SPK'nın 2026/73 sayılı bültenindeki dipnota göre yararlanmak için tutarın Kurul kararından itibaren 15 gün içinde ödenmesi ve belgelerin aynı sürede SPK'ya iletilmesi gerekir. Varsayımsal olarak 150.000 TL menfaatte iki katı 300.000 TL olduğu halde asgari tutar nedeniyle 500.000 TL, 2.000.000 TL menfaatte 4.000.000 TL ödenir.
SPK bülteninde yaptırım kararları nasıl okunur?
SPK bülteninde yaptırımlar "Suç duyurusu, idari para cezası ile diğer yaptırım ve tedbirler" başlığı altında, ilgili kanun maddesiyle birlikte listelenir. Okurken üç ayrım önemlidir:
- Madde numarası: 104 idari, 106 ve 107 ceza hükmüdür. Tabloda "107/1" yazıyorsa karar işlem bazlı piyasa dolandırıcılığına ilişkin bir suç duyurusudur.
- Kesinlik: Suç duyurusu mahkeme kararı değildir; idari para cezası ise idari yargıya taşınabilir. Bir kişi veya şirket hakkında bültene dayanarak kesin suç hükmü kurulmaz.
- Yatırımcıya etkisi: Bir kişi hakkındaki yaptırım, aynı payı elinde tutan diğer yatırımcılar hakkında bir karar anlamına gelmez. Tedbir payın kendisine uygulanmışsa, örneğin kredili işlem veya takas kuralı değiştiyse, o paydaki işlemler etkilenir.
Bu maddelerin başka alanlarda da sonucu vardır: 7596 sayılı Kanun'a göre 104, 106 veya 107. maddelerdeki fiilleri tasfiye kapsamındaki fonlarla birlikte işlediği SPK'ca tespit edilenlere tasfiye ve geri kazanım hesabından ödeme yapılmaz; ayrıntı net yatırım tutarı yazısında yer alıyor.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Piyasa bozucu eylem suç mu?
Hayır. Kanun'un 104. maddesi piyasa bozucu eylemi bir suç oluşturmadığı takdirde söz konusu olan bir kategori olarak tanımlar ve idari para cezası öngörür. Aynı davranış 106 veya 107. maddedeki bir suçu oluşturuyorsa ceza hükümleri uygulanır.
Piyasa bozucu eylemler tebliği hangi sayılı?
VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği'dir; 21 Ocak 2014 tarihli ve 28889 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı, 18 Şubat 2017 tarihli ve 29983 sayılı Resmî Gazete'deki VI-104.1.a ile 6. ve 8. maddeleri değiştirildi. SPK'nın bu Tebliğ'e ilişkin ilke kararları i-SPK.104.1, i-SPK.104.2 ve i-SPK.104.3'tür.
Başkasının hesabında işlem yapmak piyasa bozucu eylem sayılır mı?
Tebliğ'in 7. maddesine göre noter marifetiyle düzenlenmiş vekâletname olmadan başkasının hesabını kullanmak da, başkasına hesabını kullandırmak da piyasa bozucu eylemdir. Hesabını kullandıran kişi de kapsamdadır.
Manipülasyonun cezası ne kadar?
Kanun'un 107. maddesine göre işlem bazlı piyasa dolandırıcılığında 3-5 yıl hapis ve 5.000-10.000 gün adli para cezası, bilgi bazlı türde 3-5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülür. Hükmü mahkeme verir.
Sosyal medyada hisse yorumu yapmak piyasa bozucu eylem mi?
Yorum tek başına değil, Tebliğ'de sayılan koşullar önemlidir: yalan veya yanıltıcı içeriğin yayılması ve aynı kişinin öncesinde veya sonrasında işlem yapması ya da kitle iletişim araçlarında tavsiye verdikten sonra, tavsiye değişinceye kadar veya en fazla 5 iş günü içinde tersine işlem yapılması. Yatırım danışmanlığı ayrıca izne tabidir.
SPK bülteninde adı geçen kişi suçlu sayılır mı?
Hayır. Bültendeki suç duyurusu Kurul'un savcılığa başvurusudur, mahkeme hükmü değildir; idari para cezasına karşı da idari yargı yolu açıktır. Kesin sonuç yargı süreci sonunda belli olur.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (md. 101, 104-108, 115) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete (21.01.2014, sayı 28889): Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği (VI-104.1) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete (18.02.2017, sayı 29983): VI-104.1.a sayılı değişiklik tebliği (yeni sekmede açılır)
- SPK: Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği'ne ilişkin basın duyurusu (21.01.2014) (yeni sekmede açılır)
- SPK: Piyasa bozucu eylemler ilke kararları duyurusu (09.06.2014) (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2014/15 (28.05.2014): i-SPK.104.1 ilke kararı, hesap dönemi (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2014/16 (05.06.2014): i-SPK.104.2 ilke kararı, ihraççı ve sermaye piyasası aracı (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2016/8 (04.03.2016): i-SPK.104.3 ilke kararı, içsel bilgiye sahip kişiler (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2025/68 (31.12.2025): 2026 yılı yeniden değerlenmiş idari para cezası tutarları (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/73 (22.10.2026): suç duyuruları, işlem yasakları ve etkin pişmanlık dipnotu (yeni sekmede açılır)
- SPK: Sermaye piyasasında piyasa dolandırıcılığı (manipülasyon) (yeni sekmede açılır)
- SPK: İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı (yeni sekmede açılır)
- SPK: Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı (yeni sekmede açılır)
- SPK: Yatırımcıların dikkat etmesi gereken hususlar (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.