Kısa cevap: ATR (Average True Range, ortalama gerçek aralık), bir varlığın bir dönemde tipik olarak ne kadar hareket ettiğini fiyat birimiyle ölçen oynaklık göstergesidir. Önce her çubuğun gerçek aralığı, yani en yüksek − en düşük, |en yüksek − önceki kapanış| ve |en düşük − önceki kapanış| değerlerinin en büyüğü bulunur; ATR bunun genellikle 14 dönemlik Wilder ortalamasıdır. ATR yön göstermez; stop mesafesi ve pozisyon büyüklüğü belirlemede kullanılır.
ATR'yi J. Welles Wilder Jr. 1978 tarihli New Concepts in Technical Trading Systems kitabında tanıttı; TradingView'ın aktardığına göre RSI, ADX ve Parabolic SAR da aynı kitapta yer alır. StockCharts'a göre Wilder, göstergelerinin çoğunda olduğu gibi ATR'yi de emtialar ve günlük fiyatlar için tasarladı: yalnızca en yüksek ile en düşük fiyat arasındaki farka bakan bir ölçü, fiyat boşluklarından (gap) ve limit hareketlerinden doğan oynaklığı yakalayamaz.
Aşağıda ATR varsayımsal bir tabloyla hesaplanıyor; stop mesafesi, pozisyon büyüklüğü, chandelier exit ve Pine Script v6'daki ta.atr() kullanımı ele alınıyor. Zarar durdur emrinin işleyişi ve genel pozisyon büyüklüğü formülü stop loss nedir yazısında anlatılıyor; bu yazı stop mesafesinin ATR ile belirlenmesine odaklanır.
Gerçek aralık (true range) nedir?
Gerçek aralık (TR), aşağıdaki üç değerin en büyüğüdür:
- Bugünün en yükseği − bugünün en düşüğü
- |Bugünün en yükseği − önceki kapanış|
- |Bugünün en düşüğü − önceki kapanış|
StockCharts'a göre ikinci ve üçüncü yöntem boşluk durumunda devreye girer: önceki kapanış bugünkü en yüksek fiyatın üzerinde ya da en düşük fiyatın altında kalmıştır. Mutlak değer kullanılır, çünkü Wilder iki nokta arasındaki mesafeyle ilgilenir, yönle değil. Serinin ilk çubuğunda önceki kapanış olmadığından ilk TR yalnızca en yüksek − en düşüktür. Pine Script referansı da gerçek aralığın boşlukları hesaba kattığını belirtir.
ATR nasıl hesaplanır? Wilder formülü ve varsayımsal örnek
Varsayılan 14 dönemlik hesapta ilk ATR, ilk 14 TR değerinin basit ortalamasıdır. Sonraki her çubukta Wilder düzleştirmesi uygulanır:
ATR = (önceki ATR × 13 + güncel TR) ÷ 14
Bu, katsayısı 1/14 olan bir üssel ortalamadır ve Pine Script'te RMA olarak adlandırılır; RSI'daki ortalama kazanç ve kayıp da aynı yöntemle güncellenir (ayrıntı: RSI ve hareketli ortalama). TradingView yardım merkezine göre platformun ATR göstergesinde varsayılan uzunluk 14, varsayılan yumuşatma RMA'dır; yumuşatma SMA, EMA veya WMA olarak değiştirilebilir.
| Gün | En yüksek | En düşük | Kapanış | Yüksek − düşük | |Yüksek − önceki kapanış| | |Düşük − önceki kapanış| | TR | ATR |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 101,80 | 99,60 | 101,20 | 2,20 | 1,80 | 0,40 | 2,20 | 2,014 |
| 2 | 102,50 | 100,90 | 102,00 | 1,60 | 1,30 | 0,30 | 1,60 | 1,985 |
| 3 | 106,40 | 105,20 | 106,00 | 1,20 | 4,40 | 3,20 | 4,40 | 2,157 |
| 4 | 106,80 | 105,00 | 105,40 | 1,80 | 0,80 | 1,00 | 1,80 | 2,132 |
| 5 | 103,00 | 101,50 | 102,20 | 1,50 | 2,40 | 3,90 | 3,90 | 2,258 |
ATR sütunu yuvarlanmıştır; hesap yuvarlanmamış değerlerle yapılmıştır. Üçüncü gün hisse yukarı boşlukla açılmıştır: günün kendi aralığı yalnızca 1,20 TL iken gerçek aralık 4,40 TL'dir. Beşinci gündeki aşağı boşlukta da aralık 1,50 TL, gerçek aralık 3,90 TL'dir. Yalnızca gün içi aralığa bakan bir ölçü bu iki günün oynaklığını olduğundan düşük gösterirdi. Öte yandan Wilder ortalaması yavaş tepki verir: 4,40 TL'lik TR, ATR'yi yalnızca 1,985'ten 2,157'ye taşır.
Örnek: Beşinci gün ATR yaklaşık 2,258 TL, kapanış 102,20 TL'dir. ATR yüzdesi 2,258 ÷ 102,20 × 100 ≈ %2,21 olur: varsayımsal hisse son dönemde tipik olarak fiyatının yaklaşık %2,2'si kadar bir gerçek aralıkla işlem görmüştür.
ATR nasıl yorumlanır? Mutlak değer ve ATR yüzdesi
- Yön göstermez: StockCharts ve TradingView, ATR'nin yalnızca oynaklığı ölçtüğünü vurgular. Yükselen ATR sert bir düşüşte de sert bir yükselişte de görülür.
- Hareketin gücü: StockCharts'a göre bir dönüş ya da destek kırılımı yükselen ATR ile birlikte oluşuyorsa hareketin arkasında güçlü alım veya satım olduğu düşünülür. TradingView da yatay dönemlerdeki düşük oynaklığın işlem aralıklarını belirlemeye yardımcı olabileceğini belirtir.
- Mutlak değerdir: ATR fiyat birimiyle ifade edilir; yüksek fiyatlı varlıkların ATR'si doğal olarak daha yüksektir. TradingView farklı varlıkların ATR değerlerinin karşılaştırılamayacağını belirtir. Karşılaştırma için ATR kapanışa bölünüp yüzdeye çevrilir.
ATR'yi Bollinger bantlarından ayıran, oynaklığı kapanışların standart sapmasıyla değil, boşlukları da içeren gün içi aralıklarla ölçmesidir; ATR fiyatın ortalamaya göre konumu hakkında bilgi vermez.
ATR ile stop mesafesi ve pozisyon büyüklüğü nasıl hesaplanır?
Sabit yüzdeli bir stop (örneğin girişin %3 altı), sakin bir hissede gereğinden geniş, oynak bir hissede gereğinden dar olabilir. ATR'ye dayalı stop, mesafeyi varlığın kendi oynaklığına göre ayarlar: stop = giriş − k × ATR. Genel pozisyon büyüklüğü formülünde giriş ile stop arasındaki fark yerine bu mesafe konur:
Adet = (Sermaye × işlem başına risk oranı) ÷ (k × ATR)
| Hisse | Fiyat (TL) | ATR (TL) | ATR yüzdesi | Stop mesafesi (TL) | Adet | Pozisyonun sermayeye oranı | Pozisyon tutarı (TL) | Stop'ta kayıp (TL) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 100,00 | 2,00 | %2,0 | 4,00 | 375 | %25,0 | 37.500 | 1.500 |
| B | 100,00 | 5,00 | %5,0 | 10,00 | 150 | %10,0 | 15.000 | 1.500 |
İki hisse aynı fiyattadır, ancak B'nin tipik gerçek aralığı A'nınkinin 2,5 katıdır. ATR'ye göre boyutlandırılan pozisyonlarda stop'a kadar olan kayıp iki hissede de 1.500 TL'dir (komisyon ve kayma hariç); oynak hissede daha az adet alınır. B'den de 37.500 TL'lik pozisyon alınsaydı 10 TL'lik stop mesafesi 375 × 10 = 3.750 TL kayıp anlamına gelirdi.
Çarpanın (k) seçimi bir ödünleşimdir: küçük k olağan dalgalanmada sık tetiklenir, büyük k aynı risk tutarında pozisyonu küçültür. Evrensel bir doğru değer yoktur; k de stratejiyle birlikte test edilir. Sermaye düzeyindeki sınırlar ve toplam risk risk yönetimi yazısında ele alınıyor.
Chandelier exit nedir?
StockCharts'a göre chandelier exit'i Charles Le Beau geliştirdi ve gösterge Alexander Elder'ın kitaplarında yer aldı. Varsayılan ayarlarda 22 dönem ve 3 ATR kullanılır:
- Chandelier (uzun) = son 22 dönemin en yükseği − 3 × ATR(22)
- Chandelier (kısa) = son 22 dönemin en düşüğü + 3 × ATR(22)
Gösterge, trend sürdükçe pozisyonda kalmayı ve erken çıkışı önlemeyi amaçlayan bir iz süren stop olarak kullanılır. StockCharts oynak hisselerde çarpanın büyütülmesinin, durgun hisselerde küçültülmesinin gerekebileceğini ve göstergenin girişleri zamanlamak için değil, stop için uygun olduğunu belirtir.
Örnek: Varsayımsal bir hissede son 22 günün en yükseği 120 TL, ATR(22) 3,10 TL olsun. Chandelier seviyesi 120 − 3 × 3,10 = 110,70 TL'dir. Ertesi gün fiyat 123 TL ile yeni zirve yapar ve ATR 3,20 TL'ye çıkarsa seviye 123 − 9,60 = 113,40 TL'ye yükselir. Bir sonraki gün zirve değişmeden 5,40 TL'lik gerçek aralık ATR'yi 3,30 TL'ye çıkarırsa formül 123 − 9,90 = 113,10 TL verir: zirve aynı kaldığı halde seviye aşağı inmiştir. Formül tek başına stop'un geri çekilmesini engellemez; seviyenin yalnızca yukarı taşınması isteniyorsa bu ayrıca kodlanır.
Pine Script'te ta.atr nasıl kullanılır?
Ekim 2026 itibarıyla TradingView'ın güncel Pine Script sürümü v6'dır. Referans kılavuzuna göre ta.atr(length) gerçek aralığın RMA'sını döndürür ve uzunluk "simple int" türündedir. Referanstaki eşdeğer kod, ilk çubukta gerçek aralığı en yüksek − en düşük olarak alır ve sonucu ta.rma() ile ortalar; aynı gerçek aralık ta.tr(true) ile de hesaplanabilir. ta.rma() ise katsayısı 1/uzunluk olan üssel ortalamadır ve eşdeğer koda göre ilk değerini basit ortalamayla başlatır. Dilin temelleri Pine Script nedir yazısında.
//@version=6
indicator("Varsayımsal ATR ve chandelier örneği", overlay = true)
atrUzunluk = input.int(14, "ATR uzunluğu", minval = 1)
ceUzunluk = input.int(22, "Chandelier uzunluğu", minval = 1)
ceCarpan = input.float(3.0, "Chandelier ATR çarpanı", minval = 0.1, step = 0.1)
atrDegeri = ta.atr(atrUzunluk)
// Aynı hesap: gerçek aralığın Wilder ortalaması (RMA)
atrElle = ta.rma(ta.tr(true), atrUzunluk)
atrYuzde = 100 * atrDegeri / close
// Chandelier (uzun): son 22 çubuğun en yükseği - 3 x ATR(22)
chandelier = ta.highest(high, ceUzunluk) - ceCarpan * ta.atr(ceUzunluk)
plot(chandelier, "Chandelier (uzun)", color.red)
plot(atrDegeri, "ATR", display = display.data_window)
plot(atrElle, "ATR (ta.rma ile)", display = display.data_window)
plot(atrYuzde, "ATR yüzdesi", display = display.data_window)Yerleşik ATR ile elle hesaplanan değer aynı çıkmalıdır. Chandelier satırı formülün ham halidir; yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi seviye aşağı da inebilir. Pine'daki ta.supertrend() fonksiyonu da referanstaki eşdeğer koda göre bantlarını (en yüksek + en düşük) ÷ 2 ± çarpan × ATR ile kurar; ATR, chandelier ve Supertrend gibi iz süren stop göstergelerinin yapı taşıdır.
ATR'nin sınırlamaları ve backtest
- Gecikme: Wilder ortalaması yeni bir TR değerine yalnızca 1/14 ağırlık verir; oynaklık aniden arttığında ATR bunu gecikmeyle yansıtır. Geçmiş oynaklık gelecekteki oynaklığın tahmini değildir.
- Başlangıç noktası: StockCharts, değerlerin hesabın başladığı noktaya bağlı olduğunu ve kısa bir veri kesitiyle yapılan hesabın grafikteki değerle tam uyuşmayabileceğini belirtir; kendi grafiklerinde en az 250 dönem geriye gidildiğini açıklar.
- Fiyat düzeyi değişimi: ATR mutlak olduğundan, StockCharts'ın örneğindeki gibi 70'ten 20'ye düşen bir varlıkta uzun dönemli ATR karşılaştırması anlamını yitirir; bu durumda ATR yüzdesi daha anlamlıdır.
- Fiyat limitleri: Günlük fiyat marjı uygulanan piyasalarda tavan veya tabanda kilitlenen bir günün gerçek aralığı, piyasanın istediği hareketi değil marjın izin verdiği hareketi gösterir; kalan hareket ertesi günün boşluğuyla ATR'ye girer. Marjlar tavan ve taban yazısında anlatılıyor.
- Düzeltilmemiş veri: Bedelsiz sermaye artırımı sonrası hak kullanım gününde düzeltilmemiş seride önceki kapanış ile yeni fiyat arasındaki teorik fark büyük bir TR olarak girer ve ATR'yi haftalarca şişirir; ATR'ye dayalı stop ve adet hesapları da bozulur.
ATR'ye dayalı bir stop ve pozisyon kuralı strategy() bildirimiyle geçmiş veride sınanabilir. Aşağıdaki varsayımsal örnekte giriş koşulu yalnızca test kurgusunu göstermek için seçilmiş bir ortalama kesişimidir; adet işlem başına %1 risk ve 2 ATR'lik stop mesafesiyle hesaplanır, stop yalnızca yukarı taşınır:
//@version=6
strategy("Varsayımsal ATR stop ve pozisyon testi", overlay = true,
initial_capital = 100000, commission_type = strategy.commission.percent,
commission_value = 0.1, slippage = 2)
atrUzunluk = input.int(14, "ATR uzunluğu", minval = 1)
carpan = input.float(2.0, "Stop için ATR çarpanı", minval = 0.1, step = 0.1)
riskYuzde = input.float(1.0, "İşlem başına risk (yüzde)", minval = 0.1, step = 0.1)
atrDegeri = ta.atr(atrUzunluk)
stopMesafesi = carpan * atrDegeri
girisSinyali = ta.crossover(close, ta.sma(close, 50))
// Adet = göze alınan tutar / stop mesafesi; pozisyon tutarı sermayeyi aşmaz
riskAdet = math.floor(strategy.equity * riskYuzde / 100 / stopMesafesi)
adet = math.min(riskAdet, math.floor(strategy.equity / close))
var float izStop = na
yeniStop = close - stopMesafesi
if strategy.position_size > 0
// İlk stop giriş fiyatından hesaplanır, sonra yalnızca yukarı taşınır
izStop := na(izStop) ? strategy.position_avg_price - stopMesafesi : math.max(izStop, yeniStop)
strategy.exit("ATR stop", "Uzun", stop = izStop)
else
izStop := na
if girisSinyali and adet > 0
strategy.entry("Uzun", strategy.long, qty = adet)
plot(izStop, "İz süren ATR stop", color.red, style = plot.style_linebr)İlk stop giriş fiyatının k × ATR altından başlar; seviye her çubuğun kapanışında hesaplandığı için sonraki çubuktan itibaren geçerli olur. Pine Script kılavuzuna göre broker emülatörü, fiyat bir emrin seviyesini iki çubuk arasındaki boşlukta geçerse emri belirtilen fiyattan değil boşluğu izleyen çubuğun açılışından doldurur; testte de stop'taki kayıp planlanandan büyük çıkabilir. Komisyon belirtilmezse emirlere hiç komisyon uygulanmaz. Uzunluğu ve çarpanı geçmişte en iyi sonucu verene göre seçmek aşırı uyuma yol açar; sonuç backtest ilkeleriyle, ayrılmış veride doğrulanmalıdır. Bu yazıdaki tüm örnekler varsayımsaldır ve bir al-sat önerisi değildir.
Sık sorulan sorular
ATR ayarı kaç olmalı?
En yaygın ve TradingView'da varsayılan uzunluk 14'tür; chandelier exit ise 22 dönem kullanır. Kısa uzunluk ATR'yi son hareketlere daha duyarlı, uzun uzunluk daha düz yapar; doğru değer stratejiyle birlikte test edilir.
ATR'nin yüksek olması ne anlama gelir?
Varlığın son dönemde daha geniş aralıklarda işlem gördüğünü, yani oynaklığın arttığını gösterir. Yön hakkında bilgi vermez; ATR sert yükselişte de sert düşüşte de yükselir.
ATR ile stop loss nasıl belirlenir?
Stop, giriş fiyatından ATR'nin bir katı kadar uzağa konur: stop = giriş − k × ATR. Adet, göze alınan tutarın bu mesafeye bölünmesiyle bulunur; boşluklu açılışta gerçekleşme fiyatı stop seviyesinden kötü olabilir.
ATR ile Bollinger bantları arasındaki fark nedir?
Bollinger bantları kapanışların standart sapmasını kullanır ve fiyatın ortalamaya göre konumunu gösterir. ATR gün içi aralığı ve boşlukları içeren gerçek aralığın ortalamasıdır ve yalnızca hareketin büyüklüğünü ölçer.
Farklı hisselerin ATR değerleri karşılaştırılabilir mi?
Doğrudan karşılaştırılamaz, çünkü ATR fiyat birimiyle ifade edilir ve yüksek fiyatlı varlıklarda doğal olarak büyüktür. Karşılaştırma için ATR kapanışa bölünerek yüzdeye çevrilir.
Kaynaklar
- StockCharts ChartSchool: Average True Range (ATR) (yeni sekmede açılır)
- StockCharts ChartSchool: Chandelier Exit (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Average True Range (ATR) (yeni sekmede açılır)
- TradingView: Pine Script v6 Reference Manual (ta.atr, ta.tr, ta.rma, ta.highest, ta.supertrend, strategy.exit) (yeni sekmede açılır)
- TradingView: Pine Script v6 User Manual, Strategies (broker emülatörü, boşluklar ve komisyon) (yeni sekmede açılır)
- J. Welles Wilder Jr.: New Concepts in Technical Trading Systems, Trend Research, Greensboro (N.C.), 1978 (Internet Archive katalog kaydı) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.