Hareketli ortalama nedir? SMA, EMA ve RSI'daki kullanımı

RSI göstergesinin ayrıntılı anlatımı, uyumsuzluk ve ayarlar için RSI nedir yazısına bakılabilir; bu yazı hareketli ortalamalara ve RSI hesabındaki ortalama mantığına odaklanır.

Kısa cevap: Hareketli ortalama, son n dönemin fiyat ortalamasıdır (SMA eşit, EMA yeni verilere daha fazla ağırlık verir). RSI ise ortalama kazancı ortalama kayba oranlayan, 0–100 arasında değişen bir momentum göstergesidir: RSI = 100 − 100 ÷ (1 + RS). İkisi de geçmiş fiyattan hesaplanır, fiyatı tahmin etmez.

Hareketli ortalama, bir fiyat serisinin son n dönemlik ortalamasıdır ve her yeni çubukla birlikte "kayarak" yeniden hesaplanır. RSI (Relative Strength Index, göreceli güç endeksi) ise belirli bir dönemdeki ortalama yükselişi ortalama düşüşe oranlayan, 0 ile 100 arasında değişen bir momentum göstergesidir. İkisi de yalnızca geçmiş fiyattan hesaplanır; gelecekteki fiyatı tahmin etmez.

Hareketli ortalama nedir? SMA ve EMA formülleri

En sık kullanılan iki tür basit ve üssel hareketli ortalamadır:

Basit hareketli ortalama (SMA): Son n kapanışın toplamı n'ye bölünür. Penceredeki her fiyat eşit ağırlık taşır; yeni bir çubuk geldiğinde en eski değer hesaptan çıkar.
Üssel hareketli ortalama (EMA): Bir önceki EMA değerinden yola çıkılarak hesaplanır: EMA = α × kapanış + (1 − α) × önceki EMA. Düzleştirme katsayısı α = 2 ÷ (n + 1) olup 5 dönemlik EMA'da 1/3'tür. Son fiyatların ağırlığı daha yüksek olduğundan aynı uzunluktaki SMA'ya göre fiyata daha hızlı tepki verir.

EMA'nın ilk değeri için bir başlangıç noktası seçmek gerekir. TradingView yardım merkezindeki örnek, ilk EMA yerine ilk n dönemin SMA'sını kullanır; Pine Script referansındaki eşdeğer kod örneği ise serinin ilk değerinden başlar. Başlangıçtan sonra yeterince çubuk geçtiğinde iki yöntemin farkı önemsizleşir, ancak kısa veri geçmişinde sonuç değişebilir.

Örnek: Varsayımsal bir hissenin son beş kapanışı 100, 102, 101, 104 ve 108 TL olsun. 5 dönemlik SMA, 515 ÷ 5 = 103 TL'dir. Ertesi gün kapanış 110 TL olursa yeni SMA, en eski değer (100) çıkarılıp 110 eklenerek 525 ÷ 5 = 105 TL olur.

EMA'nın başlangıç değeri 103 TL'lik SMA kabul edilirse α = 2 ÷ 6 = 1/3 ile yeni EMA = 103 + (110 − 103) × 1/3 ≈ 105,33 TL bulunur. EMA, son fiyata verdiği ağırlık nedeniyle SMA'dan biraz daha fazla yükselmiştir.

Hareketli ortalamalar yapıları gereği gecikmelidir: uzunluk arttıkça çizgi düzleşir, ama fiyattaki dönüşleri daha geç gösterir. TradingView'ın açıklamasına göre bu göstergeler yalnızca gerçekleşmiş olana tepki verir ve tahmin yapmak için tasarlanmamıştır.

RSI nedir, nasıl hesaplanır?

RSI'yı J. Welles Wilder Jr. 1978'de yayımlanan New Concepts in Technical Trading Systems kitabında tanıttı. Hesaplama dört adımdan oluşur:

Değişimler ayrılır. Her çubuğun kapanışı bir öncekiyle karşılaştırılır; artış "kazanç", düşüş "kayıp" olarak (pozitif sayı halinde) yazılır, diğer taraf sıfır sayılır.
İlk ortalamalar bulunur. İlk 14 dönemin kazançları ve kayıpları ayrı ayrı toplanıp 14'e bölünür.
Wilder düzleştirmesi uygulanır. Sonraki her çubukta ortalama kazanç = (önceki ortalama kazanç × 13 + güncel kazanç) ÷ 14; ortalama kayıp da aynı yolla güncellenir. Bu, katsayısı α = 1/n olan bir üssel ortalamadır ve Pine Script'te RMA olarak adlandırılır.
RSI hesaplanır. RS = ortalama kazanç ÷ ortalama kayıp; RSI = 100 − 100 ÷ (1 + RS).

14 dönem, Wilder'ın kitabında önerdiği ve TradingView'da varsayılan olan uzunluktur. Wilder 70'in üzerini aşırı alım, 30'un altını aşırı satım bölgesi olarak tanımlamıştır; bazı kullanıcılar 80/20 gibi daha geniş eşikler tercih eder. Bu seviyeler bir fiyat hedefi ya da al-sat önerisi değildir: yalnızca son dönemdeki yükselişlerin düşüşlere göre ne kadar baskın olduğunu gösterir.

Örnek: Varsayımsal bir hissede son 14 günde kapanışlar 8 gün yükselmiş, 6 gün düşmüş olsun. Kazançların toplamı 21 TL, kayıpların toplamı 7 TL'dir. Ortalama kazanç 21 ÷ 14 = 1,5; ortalama kayıp 7 ÷ 14 = 0,5; RS = 3 ve RSI = 100 − 100 ÷ 4 = 75 olur.

15. gün hisse 2 TL düşerse Wilder düzleştirmesiyle ortalama kazanç (1,5 × 13 + 0) ÷ 14 ≈ 1,393, ortalama kayıp (0,5 × 13 + 2) ÷ 14 ≈ 0,607 olur. RS ≈ 2,294 ve RSI ≈ 69,6 bulunur.

RSI neden platformdan platforma farklı çıkıyor?

Aynı hisse ve aynı gün için iki ekranda farklı RSI görmek yaygındır. Fark genellikle hesap hatasından değil, aşağıdaki seçimlerden kaynaklanır.

1. Düzleştirme yöntemi

Wilder'ın formülü RMA kullanır. Ortalamaları basit ortalamayla (SMA) ya da standart EMA ile (α = 2 ÷ 15) hesaplayan bir uygulama, aynı veriden farklı sonuç üretir.

Örnek: Yukarıdaki varsayımsal veride 1. günün değişimi +3 TL olsun. 15. gündeki RSI üç yöntemle şöyle çıkar: Wilder (RMA) ile ≈ 69,6; son 14 değişimin basit ortalamasıyla (1. gün pencereden çıkar, kazançlar 18 ÷ 14, kayıplar 9 ÷ 14) RS = 2 ve RSI ≈ 66,7; α = 2 ÷ 15 olan EMA ile (aynı başlangıç ortalamalarından) ortalama kazanç 1,3, ortalama kayıp 0,7 ve RSI ≈ 65,0.

2. Başlangıç noktası ve geçmiş veri uzunluğu

RMA her değeri bir öncekine dayandırdığı için ilk ortalamanın etkisi zayıflayarak da olsa sürer. Hesaba kaç çubuk önceden başlandığı sonucu değiştirir; StockCharts, kendi RSI değerlerinin yeniden üretilebilmesi için en az 250 veri noktası gerektiğini belirtir.

3. Veri kaynağı ve fiyat düzeltmesi

Farklı veri sağlayıcıları farklı kapanış fiyatı, seans tanımı veya zaman dilimi kullanabilir. Özellikle pay hisselerinde temettü ve sermaye artırımları için fiyatların düzeltilip düzeltilmediği, geçmiş tüm değerleri değiştirir.

RSI ve hareketli ortalama birlikte nasıl kullanılır?

Teknik analiz kaynaklarında iki göstergenin birlikte anlatıldığı yaygın kurgu, hareketli ortalamayı trend filtresi, RSI'yı momentum ölçüsü olarak kullanmaktır. Örneğin StockCharts'ın tarama örneklerinde genel yükseliş eğilimi için fiyatın 200 günlük hareketli ortalamanın üzerinde olması koşulu aranır. StockCharts'ın Constance Brown'a dayandırdığı gözleme göre RSI yükselen piyasada çoğunlukla 40–90, düşen piyasada 10–60 aralığında kalır; bu bir kural değil, uygulamacı gözlemidir. Kısa ortalamanın uzun ortalamayı yukarı kesmesi "golden cross", aşağı kesmesi "death cross" olarak adlandırılır; fiyat yeni zirve yaparken RSI'nın daha düşük zirve yapması ise uyumsuzluk (divergence) olarak tanımlanır.

Bunlar kullanımın tarifidir, işe yarayacaklarının kanıtı değildir. Bilinen zayıflıklar şunlardır:

Gecikme: Ortalama kesişimleri, hareketin önemli bir bölümü gerçekleştikten sonra oluşur. TradingView, kesişim sistemlerinin ancak çok güçlü trendlerde işe yarayabildiğini, diğer koşullarda zayıf kaldığını belirtir.
Yatay piyasada yanlış sinyal: Fiyat dar bir bantta gidip geldiğinde ortalamalar sık sık kesişir ve ardı ardına geçersiz kalan sinyaller oluşur.
Uzun süre aşırı alımda kalma: Momentum göstergeleri güçlü bir yükselişte uzun süre aşırı alım, güçlü bir düşüşte uzun süre aşırı satım bölgesinde kalabilir. RSI'nın 70'i aşması fiyatın düşeceği anlamına gelmez.
Tek veri, tek bakış: İki gösterge de aynı kapanış serisinden türetilir; birlikte kullanılmaları bağımsız iki onay anlamına gelmez.

Pine Script'te ta.sma, ta.ema, ta.rma ve ta.rsi

TradingView'ın Pine Script v6 dilinde bu hesaplar için yerleşik fonksiyonlar vardır: ta.sma() basit ortalamayı, ta.ema() α = 2 ÷ (n + 1) ile üssel ortalamayı, ta.rma() α = 1 ÷ n ile Wilder ortalamasını verir. Referansa göre ta.rsi(), yukarı ve aşağı yönlü değişimlerin ta.rma() ile alınmış ortalamalarından hesaplanır. Dilin kendisi Pine Script nedir yazısında anlatılıyor.

Aşağıdaki varsayımsal örnek, yerleşik RSI'yı aynı formülün RMA ile açık yazılmış haliyle birlikte çizer ve 200 dönemlik EMA'yı ana grafiğe ekler. Yalnızca hesaplamayı göstermek içindir, bir işlem kuralı değildir.

//@version=6
indicator("Varsayımsal RSI ve EMA örneği")
uzunluk = input.int(14, "RSI uzunluğu", minval = 1)

rsiYerlesik = ta.rsi(close, uzunluk)

kazanc = math.max(close - close[1], 0)
kayip = math.max(close[1] - close, 0)
rsiElle = 100 - 100 / (1 + ta.rma(kazanc, uzunluk) / ta.rma(kayip, uzunluk))

plot(rsiYerlesik, "RSI (ta.rsi)", color.blue)
plot(rsiElle, "RSI (ta.rma ile)", color.orange)
hline(70, "70")
hline(30, "30")

plot(ta.ema(close, 200), "EMA 200", color.gray, force_overlay = true)

Kod RSI'yı ayrı bir panelde gösterir; force_overlay = true parametresi EMA çizgisinin ana fiyat grafiğinde görünmesini sağlar. Ortalama kaybın sıfır olduğu nadir çubuklar dışında iki RSI çizgisi üst üste binmelidir. Bir koşulun alarm üretip webhook ile bir sisteme iletilmesi ayrı bir adımdır.

Bedelsiz ve temettü RSI'yı nasıl bozar? Düzeltilmiş fiyat farkı

Borsa İstanbul, temettü ve sermaye artırımlarında hak kullanım günü için teorik fiyat hesaplar. Nakit temettüde teorik fiyat, son kapanıştan brüt temettü çıkarılarak bulunur. Rüçhan hakkı kullanımı veya temettü olmadan yapılan bedelsiz artırımda formül, son kapanışın (1 + bedelsiz oranı) değerine bölünmesine indirgenir; %100 bedelsizde fiyat yarıya iner. Yatırımcının toplam değeri değişmez, ancak düzeltilmemiş bir fiyat serisinde bu gün büyük bir düşüş gibi görünür. İşlemin ayrıntısı bedelsiz sermaye artırımı yazısında, teorik fiyat hesabı bedelsiz hisse hesaplama aracında.

Örnek: Varsayımsal bir hisse 50 gün boyunca 100 TL civarında dalgalanmış olsun: son 49 kapanışın ortalaması ve hak kullanımından önceki kapanış 100 TL, 14 günlük RSI'nın ortalama kazancı ve ortalama kaybı 1'er TL (RSI = 50). %100 bedelsiz sonrası hak kullanım günü fiyat 50 TL'den açılıp orada kapansın.

Düzeltilmemiş seride gün 50 TL'lik kayıp olarak girer: ortalama kayıp (1 × 13 + 50) ÷ 14 = 4,5 TL'ye çıkar, ortalama kazanç 0,93 TL'ye iner ve RSI yaklaşık 17,1'e düşer. 50 günlük SMA ise (49 × 100 + 50) ÷ 50 = 99 TL olur; fiyat ortalamanın yaklaşık %49,5 altında görünür. Düzeltilmiş seride geçmiş fiyatlar da yarıya indirildiği için günün değişimi sıfırdır, RSI 50'de kalır ve fiyat ortalamayla aynı seviyededir.

Düzeltilmemiş veriyle çalışan bir gösterge bu yüzden "aşırı satım" ya da "ortalamanın altına sert kırılma" gibi, piyasada hiç yaşanmamış bir hareket gösterebilir. Etki RSI'da haftalarca, 200 günlük ortalamada aylarca sürer. Veri sağlayıcılarının bölünme, bedelsiz ve temettü düzeltmesini nasıl yaptığı farklılık gösterir: TradingView'da temettü düzeltmesi grafik ayarlarından açılan bir seçenektir ve her varlık için mevcut değildir; Pine Script'te ek veri istenirken düzeltme türü adjustment.none, adjustment.splits veya adjustment.dividends olarak seçilebilir ve varsayılan enstrümana göre değişebilir. Bir göstergeyi Borsa İstanbul hissesinde kullanmadan önce, kullanılan serinin bu olaylar için düzeltilip düzeltilmediği ve hangi tarihten itibaren düzeltildiği kontrol edilmelidir.

RSI kuralını test etmeden kullanmak neden risklidir?

"RSI 30'un altına inince" veya "50 günlük ortalama 200 günlüğü kesince" gibi bir ifade, ancak geçmiş veride komisyon ve kayma dahil edilerek sınandığında anlam kazanır. Burada en büyük tuzak parametre seçimidir: RSI uzunluğunu 2'den 30'a, eşikleri 60'tan 85'e kadar deneyip geçmişte en iyi sonucu veren kombinasyonu seçmek, o dönemin rastlantılarına uyum sağlar. Buna aşırı uyum (overfitting) denir. Verinin bir bölümünü test için ayırmak ve sonucun komşu parametrelerde de benzer olup olmadığına bakmak bu riski azaltır; diğer hatalar backtest nedir yazısında ele alınıyor. Göstergelerin bir yazılım tarafından kurallı biçimde uygulanması ise algoritmik işlem kapsamına girer.

Fincode'un yatırım danışmanlığı yetkisi yoktur ve strateji ya da al-sat önerisi vermez. Bu yazıdaki tüm örnekler varsayımsaldır. Diğer temel terimler için borsa sözlüğü incelenebilir.

Sık sorulan sorular

RSI 70 ve 30 ne demek?

Wilder'ın tanımında 70'in üzeri aşırı alım, 30'un altı aşırı satım bölgesidir. Bu değerler son dönemdeki yükseliş ve düşüşlerin göreceli büyüklüğünü gösterir; fiyatın döneceğini göstermez. Güçlü trendlerde RSI uzun süre bu bölgelerde kalabilir.

RSI ayarı kaç olmalı?

Evrensel olarak doğru bir değer yoktur. Varsayılan ve en yaygın uzunluk 14'tür. Kısa uzunluk göstergeyi daha oynak, uzun uzunluk daha düz yapar; geçmişte en iyi sonucu veren değeri aramak aşırı uyum riskini artırır.

EMA mı SMA mı daha iyi?

Biri diğerinden üstün değildir. EMA son fiyatlara daha fazla ağırlık verdiği için daha hızlı tepki verir ve daha sık yön değiştirir; SMA daha düz ama daha gecikmelidir.

RSI ve hareketli ortalama fiyatı tahmin eder mi?

Hayır. İkisi de geçmiş kapanış fiyatlarının matematiksel bir dönüşümüdür ve yalnızca gerçekleşmiş hareketi özetler. Gelecekteki fiyat hakkında bir öngörü veya getiri garantisi içermez.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Örneklerdeki şirket, fon ve tutarlar aksi belirtilmedikçe varsayımsaldır; belirli bir fon, hisse senedi, kripto varlık, platform veya strateji için öneri değildir. Mevzuat, vergi oranları ve piyasa kuralları değişebilir; bilgiler yazıda belirtilen tarih itibarıyla geçerlidir.