Kısa cevap: RSI (göreceli güç endeksi), son 14 dönemdeki ortalama kazancın ortalama kayba oranından (RS) hesaplanan ve 0 ile 100 arasında değişen bir momentum göstergesidir: RSI = 100 − 100 ÷ (1 + RS). İlk ortalamalar basit ortalamayla bulunur, sonra her gün (önceki × 13 + yeni) ÷ 14 formülüyle güncellenir. 70'in üzeri aşırı alım, 30'un altı aşırı satım sayılır; bu seviyeler tek başına al-sat sinyali değildir.
Borsada RSI, fiyat grafiğinin altında 0 ile 100 arasında gidip gelen çizgidir ve teknik analizde en sık kullanılan göstergelerden biridir. Değeri, son dönemde fiyatın yükseldiği günlerdeki ortalama artışın düştüğü günlerdeki ortalama azalışa oranından gelir. Hesap basit görünse de ilk ortalamanın nasıl alındığı ve yumuşatma yöntemi sonucu birkaç puan değiştirebilir.
Aşağıda formül 20 günlük varsayımsal bir fiyat serisiyle adım adım hesaplanıp Python koduyla doğrulanıyor; ardından seviyeler, uyumsuzluklar ve periyot ayarı inceleniyor.
RSI nedir? Wilder'ın göreceli güç endeksi
RSI (Relative Strength Index, göreceli güç endeksi), J. Welles Wilder Jr.'ın 1978'de yayımlanan New Concepts in Technical Trading Systems kitabında tanıttığı bir momentum osilatörüdür. TradingView'ın tanımıyla fiyat hareketlerinin hem hızını hem büyüklüğünü ölçer. Değer 0 ile 100 arasında kalır: son dönemde yükselişler düşüşlere baskınsa 100'e, düşüşler baskınsa 0'a yaklaşır.
Adına rağmen RSI iki varlığı karşılaştırmaz. Bir hissenin endekse göre performansını gösteren göreceli güç (fiyat oranı) grafiğinden farklıdır; tek bir fiyat serisinin kendi kazanç ve kayıplarını birbirine oranlar. Bu yüzden aynı yöntem hisseye, endekse, altına veya kripto varlığa aynı şekilde uygulanır.
RSI'nın hareketli ortalamalarla birlikte kullanımı, platformlar arası farklar ve bedelsiz sermaye artırımının göstergeyi nasıl bozduğu RSI ve hareketli ortalama yazısında anlatılıyor. Bu yazı yalnızca RSI'ya odaklanır: hesabın her adımı, uyumsuzluklar ve ayar seçimi.
RSI nasıl hesaplanır? Wilder yumuşatması adım adım
StockCharts ve TradingView'daki açıklamalara göre hesap şu adımlarla yapılır:
- Değişim: Her kapanıştan bir önceki kapanış çıkarılır.
- Kazanç ve kayıp: Değişim pozitifse kazanç sütununa, negatifse işareti atılarak kayıp sütununa yazılır; diğer sütun sıfırdır.
- İlk ortalamalar: İlk 14 değişimin kazançları toplanıp 14'e, kayıpları toplanıp 14'e bölünür. Bu basit ortalamadır ve 14 değişim için 15 kapanış gerekir.
- Wilder yumuşatması: Sonraki her gün ortalama kazanç = (önceki ortalama kazanç × 13 + bugünkü kazanç) ÷ 14; ortalama kayıp da aynı yolla güncellenir.
- RS ve RSI: RS = ortalama kazanç ÷ ortalama kayıp; RSI = 100 − 100 ÷ (1 + RS).
Dördüncü adımdaki formül, önceki ortalama + (yeni değer − önceki ortalama) ÷ 14 biçiminde de yazılabilir. Bu, katsayısı α = 1/14 olan bir üssel ortalamadır. Standart üssel ortalamada katsayı α = 2 ÷ (n + 1) olduğundan, aynı 1/14 katsayısına 27 dönemlik EMA'da ulaşılır. 14 dönemlik RSI bu nedenle adındaki sayının çağrıştırdığından daha uzun bir hafızaya sahiptir: eski değişimlerin etkisi hiç sıfırlanmaz, yalnızca her gün 13/14 oranında zayıflar.
StockCharts iki uç durumu da tanımlar: ortalama kayıp sıfırsa RSI tanım gereği 100, ortalama kazanç sıfırsa 0'dır. Ekim 2026 itibarıyla TradingView'da varsayılan uzunluk 14 çubuktur; yardım sayfası 14 günü muhtemelen en yaygın periyot olarak niteler.
Örnek: 20 günlük varsayımsal RSI hesap tablosu
Varsayımsal örnek: Bir hissenin 0. ile 19. gün arasındaki 20 kapanışı şöyle olsun: 100; 101,5; 101; 102,5; 104; 103; 104,5; 106; 105,5; 107; 108,5; 108; 109,5; 111; 110; 112; 111; 109,5; 110,5 ve 108 TL.
İlk ortalamalar (14. gün): 1. ile 14. gün arasındaki 14 değişimin dokuzu +1,5 TL'lik yükseliştir; kazançların toplamı 13,5 TL'dir. Düşüşler 0,5 + 1 + 0,5 + 0,5 + 1 = 3,5 TL eder. Ortalama kazanç 13,5 ÷ 14 ≈ 0,9643, ortalama kayıp 3,5 ÷ 14 = 0,25; RS ≈ 3,8571 ve RSI = 100 − 100 ÷ 4,8571 ≈ 79,41 olur.
Wilder yumuşatması (15. gün): Fiyat 2 TL yükselir. Ortalama kazanç (0,9643 × 13 + 2) ÷ 14 ≈ 1,0383, ortalama kayıp (0,25 × 13 + 0) ÷ 14 ≈ 0,2321 olur; RS ≈ 4,4725 ve RSI ≈ 81,73 bulunur.
| Gün | Kapanış (TL) | Değişim | Kazanç | Kayıp | Ort. kazanç | Ort. kayıp | RS | RSI |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 13 | 111,00 | +1,50 | 1,50 | 0 | – | – | – | – |
| 14 | 110,00 | −1,00 | 0 | 1,00 | 0,9643 | 0,2500 | 3,8571 | 79,41 |
| 15 | 112,00 | +2,00 | 2,00 | 0 | 1,0383 | 0,2321 | 4,4725 | 81,73 |
| 16 | 111,00 | −1,00 | 0 | 1,00 | 0,9641 | 0,2870 | 3,3594 | 77,06 |
| 17 | 109,50 | −1,50 | 0 | 1,50 | 0,8952 | 0,3736 | 2,3960 | 70,55 |
| 18 | 110,50 | +1,00 | 1,00 | 0 | 0,9027 | 0,3469 | 2,6019 | 72,24 |
| 19 | 108,00 | −2,50 | 0 | 2,50 | 0,8382 | 0,5007 | 1,6740 | 62,60 |
Tablo, göstergenin iki özelliğini gösterir. Birincisi, 15. günden sonra fiyat yalnızca 4 TL geri çekildiği hâlde RSI 81,73'ten 62,60'a iner; çünkü son günlerde kayıplar ağırlık kazanmıştır. İkincisi, 17. günde fiyat 109,50 TL'ye düştüğünde RSI hâlâ 70'in üzerindedir: yumuşatma, önceki yükselişlerin etkisini birkaç gün daha taşır. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Python ile RSI hesaplama: pandas örneği
Aşağıdaki kod aynı 20 kapanıştan Wilder RSI'yı hesaplar ve yalnızca pandas gerektirir; gerçek verinin nasıl çekileceği Python ile borsa verisi çekme rehberinde anlatılıyor.
import pandas as pd
kapanis = pd.Series([100.0, 101.5, 101.0, 102.5, 104.0, 103.0, 104.5, 106.0, 105.5, 107.0,
108.5, 108.0, 109.5, 111.0, 110.0, 112.0, 111.0, 109.5, 110.5, 108.0])
def wilder_rsi(fiyat, n=14):
degisim = fiyat.diff()
kazanc = degisim.clip(lower=0)
kayip = -degisim.clip(upper=0)
ort_kazanc = pd.Series(index=fiyat.index, dtype=float)
ort_kayip = pd.Series(index=fiyat.index, dtype=float)
ort_kazanc.iloc[n] = kazanc.iloc[1:n + 1].mean() # ilk ortalama: basit ortalama
ort_kayip.iloc[n] = kayip.iloc[1:n + 1].mean()
for i in range(n + 1, len(fiyat)): # sonrası: Wilder yumuşatması
ort_kazanc.iloc[i] = (ort_kazanc.iloc[i - 1] * (n - 1) + kazanc.iloc[i]) / n
ort_kayip.iloc[i] = (ort_kayip.iloc[i - 1] * (n - 1) + kayip.iloc[i]) / n
return 100 - 100 / (1 + ort_kazanc / ort_kayip)
rsi = wilder_rsi(kapanis)
print(rsi.iloc[14:].round(2).to_list())
# Aynı katsayı (alfa = 1/14) ilk değerden başlatılırsa sonuç farklı çıkar
d = kapanis.diff()
ewm_rsi = 100 - 100 / (1 + d.clip(lower=0).ewm(alpha=1/14, adjust=False).mean()
/ (-d.clip(upper=0)).ewm(alpha=1/14, adjust=False).mean())
print(ewm_rsi.iloc[14:].round(2).to_list())İlk satır tablodaki değerleri verir: 79,41; 81,73; 77,06; 70,55; 72,24 ve 62,60. İkinci satır, aynı α = 1/14 katsayısını ilk ortalama yerine ilk değişimden başlatan ewm(adjust=False) hesabıdır ve 86,73; 88,13; 83,42; 76,79; 78,04; 68,14 verir. pandas dokümantasyonuna göre bu seçenekte seri ilk gözlemden başlar ve her adımda (1 − α) × önceki + α × yeni uygulanır. Tek fark başlangıç noktasıdır: veri uzadıkça iki sonuç birbirine yaklaşır, ancak bu kısa seride sapma 7 puanı aşar. Yöntem ve veri düzeltmesinden doğan diğer platform farkları RSI ve hareketli ortalama yazısında ele alınıyor. TradingView'da aynı hesap Pine Script'teki ta.rsi() fonksiyonuyla yapılır; dil Pine Script nedir yazısında tanıtılıyor.
RSI nasıl yorumlanır? 30, 70 ve 50 seviyeleri
Wilder 70'in üzerini aşırı alım, 30'un altını aşırı satım bölgesi olarak tanımlamıştır. TradingView'a göre 30–70 arası nötr bölgedir ve 50 civarı belirgin bir eğilimin olmadığını gösterir. Bazı kullanıcılar sinyal sayısını azaltmak için 80 ve 20 eşiklerini kullanır; TradingView bu seçimi tamamen kullanıcının takdirine bırakır.
- 70'in üzeri: Ortalama kazanç, ortalama kaybın en az 2,33 katıdır (RS ≥ 7/3). Fiyatın düşeceğini değil, son yükselişlerin baskın olduğunu söyler.
- 30'un altı: Ortalama kayıp, ortalama kazancın en az 2,33 katıdır. Dip anlamına gelmez.
- 50: Ortalama kazanç ile ortalama kayıp eşittir (RS = 1). Bazı uygulamacılar 50'nin üzerini yükseliş, altını düşüş momentumu olarak okur.
StockCharts'a göre aşırı alım ve aşırı satım sinyalleri en iyi yatay seyreden piyasalarda çalışır. Güçlü bir trendde RSI uzun süre 70'in üzerinde veya 30'un altında kalabilir; dip oluşumu bir süreçtir ve son dip ilk aşırı satım okumasıyla çakışmayabilir. Bu yüzden 70'in aşılmasını tek başına satış kuralı olarak kullanmak, güçlü yükselişlerde art arda erken sinyal üretir. Trend dönemlerinde RSI'nın kaldığı aralıkların kaydığına ilişkin gözlemler RSI ve hareketli ortalama yazısında yer alıyor.
RSI uyumsuzluk nedir? Pozitif ve negatif uyumsuzluk
Uyumsuzluk (divergence), fiyatın ve RSI'nın zirve veya diplerinin farklı yöne işaret etmesidir. StockCharts'ın tanımlarına göre:
| Tür | Fiyat | RSI | Varsayımsal örnek |
|---|---|---|---|
| Negatif (düşüş yönlü) uyumsuzluk | Daha yüksek zirve | Daha düşük zirve | Zirveler 112 → 115 TL, RSI 82 → 71 |
| Pozitif (yükseliş yönlü) uyumsuzluk | Daha düşük dip | Daha yüksek dip | Dipler 90 → 87 TL, RSI 24 → 33 |
| Pozitif dönüş (Cardwell) | Daha yüksek dip | Daha düşük dip | Dipler 95 → 97 TL, RSI 42 → 36 |
| Negatif dönüş (Cardwell) | Daha düşük zirve | Daha yüksek zirve | Zirveler 120 → 117 TL, RSI 58 → 66 |
Wilder negatif uyumsuzluğu satış, pozitif uyumsuzluğu alış fırsatı olarak yorumlamıştır. Andrew Cardwell ise TradingView'ın özetine göre negatif uyumsuzluğun yükseliş trendlerinde, pozitif uyumsuzluğun düşüş trendlerinde görüldüğünü ve çoğunlukla gerçek bir dönüş yerine kısa bir düzeltmeye yol açtığını savunur. StockCharts da uyumsuzlukların güçlü trendde yanıltıcı olduğunu belirtir: güçlü bir yükselişte zirve oluşmadan önce çok sayıda negatif uyumsuzluk görülebilir.
Başarısız salınım (failure swing)
Wilder'ın tanımladığı ikinci yapı yalnızca RSI'ya bakar, fiyatı dikkate almaz. Düşüş yönlü başarısız salınımda RSI 70'in üzerine çıkar, geri çekilir, yeniden yükselir ama 70'e ulaşamaz ve ardından önceki dibinin altına iner. Varsayımsal olarak RSI 75'ten 62'ye iner, 68'e yükselir, sonra 62'nin altına düşerse yapı tamamlanmış sayılır. Yükseliş yönlüsü bunun 30 seviyesindeki aynasıdır.
Benzer uyumsuzluk okumaları MACD ve stokastik osilatör için de yapılır; üç gösterge aynı kapanış serisinden türetildiği için hepsinde aynı anda görülen uyumsuzluk bağımsız üç onay değildir.
RSI ayarları: periyot, eşik ve zaman dilimi
StockCharts'a göre periyot kısaldıkça RSI daha duyarlı hâle gelir ve aşırı bölgelere daha sık ulaşır; 80 ve 20 eşikleri sinyal sayısını azaltır. Kısa vadeli işlemlerde 2 periyotlu RSI'nın 80 ve 20 eşikleriyle kullanıldığı da sayfada aktarılır. Etkinin büyüklüğü aşağıdaki varsayımsal simülasyonda görülüyor.
Varsayımsal simülasyon: Günlük logaritmik getirileri ortalaması sıfır, standart sapması %2 olan normal dağılımdan rastgele üretilen 2.520 günlük (yaklaşık 10 yıllık) bir fiyat serisinde Wilder RSI dört farklı periyotla hesaplandı; ilk 300 gün başlangıç etkisini gidermek için dışarıda bırakıldı. Deney 1.000 farklı rastgele seriyle tekrarlandı. Tablodaki oranlar bu serilerin yuvarlanmış ortalamasıdır; parantez içi, serilerin %90'ının kaldığı aralıktır. Günlük oynaklık %1 alındığında yuvarlanmış sonuçlar değişmedi. Gerçek fiyatlar rastgele yürüyüşten farklı davranabildiği için rakamlar yalnızca büyüklük fikri verir. Hesap Python ile yapılmıştır.
| Periyot | 70 üstü veya 30 altı | 80 üstü veya 20 altı |
|---|---|---|
| 2 | %67 (%65–69) | %48 |
| 7 | %26 (%22–29) | %7 |
| 14 | %9 (%6–13) | %0,7 |
| 21 | %3,6 (%1–6) | %0,1 |
Bu tür serilerde 2 periyotlu RSI günlerin yaklaşık üçte ikisinde 70/30 bandının dışındadır; 14 periyotluda oran %9 civarına, 21 periyotluda %4'ün altına iner. Periyot ile eşik birlikte seçilir: kısa periyotta 70/30 eşiği neredeyse her gün sinyal üretir. StockCharts'ın belirttiği gibi oynaklığı yüksek varlıklar da aşırı bölgelere daha sık ulaşır.
Zaman dilimi ve RSI kripto kullanımı
RSI dakikalık, saatlik, günlük ve haftalık grafiklerde aynı formülle hesaplanır; değişen tek şey bir dönemin süresidir. Borsa İstanbul'da 14 günlük RSI yaklaşık üç takvim haftasını, hafta sonu da işlem gören kripto piyasasında iki takvim haftasını kapsar. Kripto piyasasında günlük mumun kapanış saati platforma göre değişir (Türkiye saatiyle 03.00 kapanışının nedeni Python ile borsa verisi çekme yazısında); farklı kapanış saati kullanan iki ekran aynı günün RSI'sını farklı gösterebilir.
RSI tek başına neden yetmez? Test ve sınırlar
TradingView'ın yardım sayfası, RSI'yı alım satım kararlarında tek bilgi kaynağı olarak kullanmadan önce göstergeyi araştırıp denemeyi önerir ve hiçbir göstergenin tek başına sihirli bir çözüm olmadığını belirtir. RSI'nın bilinen sınırları şunlardır:
- Geçmişe dayanır: RSI yalnızca gerçekleşmiş kapanışların dönüşümüdür; gelecekteki fiyat hakkında bilgi içermez. Teknik analizin genel varsayımları ve akademik kanıtlar teknik analiz nedir yazısında ele alınıyor.
- Trendde erken uyarı: Aşırı alım ve uyumsuzluk sinyalleri güçlü trendde art arda boşa çıkabilir.
- Parametre seçimi: Periyodu ve eşikleri geçmişte en iyi sonucu verene göre ayarlamak, o dönemin rastlantılarına uyum sağlar. Bu tuzak aşırı uyum yazısında sayısal bir deneyle gösteriliyor.
- Veri kalitesi: Düzeltilmemiş fiyat serisinde temettü ve bedelsiz günleri yapay bir düşüş gibi görünür ve RSI'yı haftalarca etkiler; sayısal örneği ilk bölümde bağlantısı verilen yazıdadır.
RSI'ya dayalı bir kural, ancak komisyon ve kayma dahil edilerek geçmiş veride ve ardından hiç kullanılmamış bir dönemde sınandığında anlam kazanır; adımlar backtest nedir yazısında yer alıyor. Bu yazıdaki tüm örnekler varsayımsaldır ve bir al-sat önerisi değildir.
Sık sorulan sorular
RSI 30 70 ne demek?
Wilder'ın tanımında RSI'nın 70'in üzerinde olması aşırı alım, 30'un altında olması aşırı satım bölgesini gösterir. Bu seviyeler son dönemde yükseliş veya düşüşlerin baskın olduğunu söyler; fiyatın döneceğini göstermez ve güçlü trendde RSI uzun süre bu bölgelerde kalabilir.
RSI 50 ne anlama gelir?
RSI 50 olduğunda ortalama kazanç ortalama kayba eşittir, yani RS = 1'dir. TradingView 50 civarını belirgin bir eğilimin olmadığı bölge olarak tanımlar.
RSI ayarı kaç olmalı?
Wilder'ın önerdiği ve TradingView'da varsayılan olan periyot 14'tür. Periyot kısaldıkça gösterge aşırı bölgelere daha sık ulaşır; evrensel olarak doğru bir değer yoktur ve geçmişte en iyi sonucu veren ayarı seçmek aşırı uyum riskini artırır.
RSI 100 veya 0 olabilir mi?
Evet. Ortalama kayıp sıfırsa RSI tanım gereği 100, ortalama kazanç sıfırsa 0 olur. Wilder yumuşatmasında eski değişimlerin etkisi tamamen silinmediği için uzun bir geçmişle hesaplanan RSI'da bu uç değerler nadiren görülür.
RSI kripto paralarda farklı mı hesaplanır?
Hayır, formül aynıdır. Fark, piyasanın 7/24 açık olmasıdır: 14 günlük RSI iki takvim haftasını kapsar ve günlük mumun kapanış saati platforma göre değiştiği için ekranlar arasında farklı değerler görülebilir.
Kaynaklar
- TradingView Help Center: Relative Strength Index (RSI) (yeni sekmede açılır)
- StockCharts ChartSchool: Relative Strength Index (RSI) (yeni sekmede açılır)
- J. Welles Wilder Jr.: New Concepts in Technical Trading Systems, Trend Research, Greensboro (N.C.), 1978 (Internet Archive katalog kaydı) (yeni sekmede açılır)
- pandas dokümantasyonu: DataFrame.ewm (alpha ve adjust parametreleri) (yeni sekmede açılır)
- pandas dokümantasyonu: Series.clip (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.