Grafik formasyonları nedir? OBO, fincan kulp, üçgen

Kısa cevap: Grafik formasyonları, fiyatın haftalar veya aylar içinde çizdiği ve trendin döneceğine ya da süreceğine işaret ettiği kabul edilen tekrarlayan şekillerdir. Omuz baş omuz ve ikili tepe gibi dönüş formasyonları ile üçgen, bayrak ve fincan kulp gibi devam formasyonları ancak kırılımla tamamlanır; hedef çoğunlukla formasyonun yüksekliğinin kırılım noktasına eklenmesi veya çıkarılmasıyla bulunur. Formasyonlar kesin sinyal değildir; akademik çalışmalar bazılarının bilgi taşıdığını, ancak bunun tek başına kâr anlamına gelmediğini gösterir.

Grafik formasyonu, ardışık tepe ve diplerin oluşturduğu ve teknik analizde arz-talep dengesinin değiştiğine işaret ettiği varsayılan fiyat şeklidir. Bir ila üç mumdan oluşan mum formasyonlarından farkı, haftalar veya aylar süren daha büyük yapılar olmasıdır. Sınıflandırmanın klasik kaynağı, ilk baskısı 1948'de yapılan ve 11. baskısı 2019'da yayımlanan Edwards ve Magee'nin Technical Analysis of Stock Trends kitabıdır.

Bu yazıdaki ölçütler Ekim 2026 itibarıyla StockCharts ChartSchool'un formasyon sayfalarına dayanır. Her formasyon için dört soru sorulur: önceki trend var mı, hacim yapıyı destekliyor mu, kırılım kapanış bazında gerçekleşti mi ve ölçülen hareket hangi seviyeyi gösteriyor.

Grafik formasyonları nedir? Dönüş ve devam formasyonları

Grafik formasyonları, trendin yön değiştireceğine işaret eden dönüş formasyonları ve kısa bir duraklamadan sonra trendin süreceğine işaret eden devam formasyonları olarak iki gruba ayrılır. StockCharts bu ayrımı formasyonların tipik kullanımına göre yapar ve birçoğunun koşullara göre her iki işlevi de görebileceğini vurgular.

Başlıca grafik formasyonları ve hedef yöntemleri (StockCharts ChartSchool)
Formasyon	Grup	Tamamlanma	Ölçülen hareket
Omuz baş omuz, ters OBO	Dönüş	Boyun çizgisinin kırılması	Baş ile boyun çizgisi arası mesafe
İkili ve üçlü tepe/dip	Dönüş	Aradaki dibin (tepenin) kırılması	Tepe ile kırılan seviye arası mesafe
Yükselen ve alçalan kama	Dönüş veya devam	Kama çizgisinin kırılması	Ölçüm tekniği tanımlanmamış
Simetrik, yükselen, alçalan üçgen	Çoğunlukla devam	Üçgen kenarının kırılması	Üçgenin en geniş yeri
Bayrak ve flama	Devam	Kanalın kırılması	Bayrak direğinin boyu
Fincan kulp	Devam	Kulp direncinin kırılması	Fincanın derinliği

Bir formasyon, kırılım gerçekleşene kadar yalnızca bir adaydır ve dönüş formasyonu için önce dönecek bir trend gerekir; trend trend çizgisi yazısında anlatılan tepe-dip yapısıyla belirlenir. Kırılan seviyenin rol değiştirip desteğe veya dirence dönüşmesi ve kapanış filtreleri destek ve direnç yazısında ele alınıyor.

Omuz baş omuz formasyonu nasıl oluşur?

Omuz baş omuz (OBO) formasyonu, bir yükselişin sonunda ortadakinin en yüksek olduğu üç tepeden oluşan ve boyun çizgisi kırıldığında tamamlanan düşüş yönlü dönüş formasyonudur. StockCharts'a göre parçaları şunlardır:

Sol omuz: Yükselişin o ana kadarki zirvesi ve ardından gelen geri çekilme.
Baş: Sol omuzu aşan yeni bir zirve; sonraki düşüş çoğu zaman yükselen trend çizgisini kırar.
Sağ omuz: Başın altında kalan, genellikle sol omuza yakın yükseklikte bir tepe. Simetri tercih edilir ama şart değildir.
Boyun çizgisi: Omuzlar ile baş arasındaki iki dibi birleştiren çizgi. Yatay, yükselen veya alçalan olabilir; alçalan boyun çizgisi daha olumsuz kabul edilir.

İdeal yapıda baştan düşüşte hacim artar, sağ omuzdaki yükseliş ise zayıf hacimle gerçekleşir. Formasyon boyun çizgisi kırılmadan tamamlanmış sayılmaz; kırılımdan sonra fiyat zaman zaman boyun çizgisine geri döner ve eski destek direnç olarak çalışır, ancak bu geri dönüş her zaman yaşanmaz.

Ters omuz baş omuz formasyonu

Ters OBO, bir düşüşün sonunda oluşan ayna görüntüsüdür ve yükseliş yönlüdür. StockCharts'a göre dip formasyonlarında hacmin rolü daha büyüktür: tepe formasyonunda boyun kırılımındaki hacim artışı olumlu karşılanırken dip formasyonunda zorunlu kabul edilir. Hacmin nasıl ölçüldüğü hacim analizi yazısında anlatılıyor.

İkili tepe ve ikili dip formasyonu nedir?

İkili tepe formasyonu, aralarında belirgin bir dip bulunan ve yaklaşık aynı seviyedeki iki tepeden oluşan, aradaki dibin kırılmasıyla tamamlanan düşüş yönlü dönüş formasyonudur. StockCharts'ın verdiği ölçütler şunlardır:

Öncesinde birkaç ay süren belirgin bir yükseliş bulunur.
İkinci tepenin ilk tepenin %3 yakınında olması genellikle yeterli sayılır.
Aradaki dip ilk tepeden genellikle %10–20 aşağıdadır; %10'dan sığ düşüşler satış baskısında anlamlı bir artışı göstermeyebilir.
Tepeler arasındaki süre birkaç haftadan aylara uzanabilir; olağan aralık bir ila üç aydır.
Formasyon, aradaki dibin hacim artışıyla kırılmasıyla tamamlanır. Yanlış kırılımları elemek için %3'lük fiyat filtresi veya kırılımın üç gün sürmesini şart koşan zaman filtresi kullanılabilir.

Kaynağa göre destek ikna edici biçimde kırılana kadar yükselen trend sürüyor kabul edilir. Üçlü tepe aynı mantıkla birbirine yakın üç tepeden oluşur ve StockCharts'a göre büyük dönüş formasyonları genellikle üç ila altı ayda gelişir. İkili ve üçlü dip, bu formasyonların düşüş trendinin sonunda oluşan yükseliş yönlü aynalarıdır.

Üçgen formasyonu ve kama: simetrik, yükselen, alçalan

Üçgen formasyonu, birbirine yaklaşan iki trend çizgisi arasında daralan fiyat hareketidir ve çoğunlukla devam formasyonu olarak görülür. StockCharts'a göre üç türün farkı kenarların eğimindedir:

Simetrik üçgen: Alçalan tepeler ve yükselen dipler. En az dört temas noktası (iki tepe, iki dip), ideal olarak altı nokta gerekir. Süre birkaç haftadan aylara uzanır, tipik olarak yaklaşık üç aydır; üç haftadan kısa olanlar flama sayılır. İdeal kırılım, formasyonun başlangıcından tepe noktasına (apeks) uzanan mesafenin yarısı ile dörtte üçü arasında gelir.
Yükselen üçgen: Yatay bir direnç ve yükselen dipler; yükseliş yönlü kabul edilir. Yeni bir dip öncekine eşit veya altında oluşursa formasyon geçersizdir. Ortalama süre bir ila üç aydır.
Alçalan üçgen: Yatay bir destek ve alçalan tepeler; düşüş yönlü kabul edilir.

Hacmin formasyon boyunca azalması, kırılımda artması beklenir; hedef, üçgenin en geniş yerinin kırılım noktasına uygulanmasıyla bulunur.

Kama, iki kenarı aynı yöne eğimli ve birbirine yaklaşan bir formasyondur. StockCharts yükselen kamayı, dönüş ya da devam formasyonu olmasından bağımsız olarak düşüş yönlü kabul eder; genellikle üç ila altı ayda oluşur ve alttaki destek çizgisi üstteki dirençten daha diktir. Kaynağa göre kamadan sonraki düşüşü tahmin edecek bir ölçüm tekniği yoktur. Alçalan kama ise iki kenarı aşağı eğimli, daralan bir yapıdır; StockCharts onu da dönüş ya da devam formasyonu olmasından bağımsız olarak yükseliş yönlü kabul eder ve onun için de bir hedef ölçüm tekniği vermez.

Bayrak ve flama formasyonu nedir?

Bayrak ve flama, sert bir hareketin ardından gelen kısa süreli bir duraklamayı gösteren devam formasyonlarıdır. Sert hareketin kendisine bayrak direği denir; StockCharts'a göre direk yüksek hacimle oluşmalı ve bir trend çizgisini ya da destek-direnç seviyesini kırmalıdır.

Bayrak: Önceki trendin tersine eğimli, iki paralel çizgi arasında kalan küçük bir dikdörtgendir.
Flama: Daralan iki çizgi arasında kalan küçük, genellikle yatay eğimli bir simetrik üçgendir.

İki formasyon bir ila on iki hafta sürer; ideal süre bir ila dört haftadır; bazı analistlere göre sekiz hafta, güvenilir bir formasyon için sınırı zorlar. On iki haftayı aşan bayrak dikdörtgene, flama simetrik üçgene dönüşür. Hedef, direğin boyunun kırılım noktasına eklenmesiyle bulunur; bu nedenle formasyonun hareketin ortasında oluştuğu varsayılır.

Fincan kulp formasyonu nasıl oluşur?

Fincan kulp formasyonu, bir yükselişin ardından oluşan kase biçimli bir dip (fincan) ve onu izleyen kısa bir geri çekilmeden (kulp) oluşan yükseliş yönlü devam formasyonudur. StockCharts'a göre formasyonu William O'Neil 1988 tarihli How to Make Money in Stocks kitabında tanıttı. Kaynaktaki ölçütler şunlardır:

Fincan ideal olarak önceki yükselişin üçte birini veya daha azını geri alır; oynak piyasalarda üçte bir ile yarısı arası, uç durumlarda üçte iki görülebilir.
Fincan bir ila altı ay sürer; haftalık grafiklerde daha uzun olabilir.
Kulp, fincanın yükselişinin en fazla üçte birini geri alır ve ideal olarak bir ila dört haftada tamamlanır.
Kulp direncinin kırılmasında hacmin belirgin biçimde artması gerekir.

Hedef, fincanın sağ tepesi ile dibi arasındaki mesafenin kırılım noktasına eklenmesiyle tahmin edilir.

Formasyon hedef hesaplama: varsayımsal örnek

Formasyon hedefi, formasyonun yüksekliğinin kırılım noktasından kırılım yönüne taşınmasıyla bulunan kaba bir referans seviyedir. StockCharts her hedefin yalnızca kaba bir rehber olduğunu, önceki destek-direnç, Fibonacci seviyeleri ve uzun vadeli ortalamalarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.

Örnek 1, omuz baş omuz (varsayımsal): Sol omuz 58,00 TL, ilk dip 52,00 TL, baş 64,00 TL, ikinci dip 52,40 TL, sağ omuz 58,60 TL olsun. Hesabı sadeleştirmek için boyun çizgisi iki dibin ortalaması olan 52,20 TL'de yatay kabul edilir.

Formasyon yüksekliği: 64,00 − 52,20 = 11,80 TL
Hedef: 52,20 − 11,80 = 40,40 TL, yani boyun çizgisinin yaklaşık %22,6 altı
%3 kapanış filtresiyle kırılım eşiği: 52,20 × 0,97 ≈ 50,63 TL

Fiyatın daha sonra sağ omzun üzerine çıkması bu örnekte formasyonun geçersizlik koşulu olarak varsayılmıştır.

Örnek 2, fincan kulp (varsayımsal): Hisse 40,00 TL'den 80,00 TL'ye yükselsin, fincan 62,00 TL'de dip yapsın ve sağ tepe 79,50 TL'de oluşsun. Fincan, 40 TL'lik yükselişin 18 ÷ 40 = %45'ini geri almıştır; bu, oynak piyasalar için verilen üçte bir ile yarısı aralığındadır. Kulp 74,00 TL'ye kadar geri çekilirse fincanın 17,50 TL'lik yükselişinin 5,50 ÷ 17,50 ≈ %31,4'ünü geri alır ve üçte bir sınırının altında kalır. Hedef 79,50 + (79,50 − 62,00) = 97,00 TL'dir.

Tüm rakamlar varsayımsaldır; hedefler fiyat tahmini değil, formasyon geometrisinden türetilen seviyelerdir.

Hedef ile kırılım noktası arasındaki mesafe, giriş ile zarar durdur seviyesi arasındaki mesafeyle birlikte okunur; stop seviyesinin ve pozisyon büyüklüğünün nasıl belirlendiği stop loss yazısında anlatılıyor.

Formasyonlar kodla tespit edilebilir mi? Akademik bulgular

Formasyonlar kodla tespit edilebilir, ancak bunun için "tepeler yaklaşık eşit" gibi sözel tanımların sayısal eşiklere çevrilmesi gerekir. Lo, Mamaysky ve Wang'ın Journal of Finance'ta 2000 yılında yayımlanan çalışması bu sorunu ele alan en çok atıf alan çalışmalardandır. Yazarlar fiyatı çekirdek regresyonuyla yumuşatıp yerel tepe ve dipleri bulmuş, Edwards ve Magee gibi klasik kaynaklarda yer alan beş çift, yani on formasyonu bu uç noktalarla tanımlamıştır. Omuz baş omuz, ortadakinin en yüksek olduğu beş ardışık uç noktadır; omuzlar kendi ortalamalarının, dipler de kendi ortalamalarının %1,5'i içinde olmalıdır. İkili tepede iki tepe arasında en az 22 işlem günü aranır. Yazarların da belirttiği gibi, yerel uç noktalarla tanımlama fikrini daha önce Osler ve Chang 1995 tarihli New York Fed raporunda döviz kurlarındaki omuz baş omuz formasyonu için kullanmıştı.

Aşağıdaki kod bu omuz baş omuz tanımını varsayımsal uç noktalara uygular:

def yakin(x, y, tolerans=0.015):
    # Lo, Mamaysky ve Wang: iki değer ortalamalarının %1,5'i içinde
    ort = (x + y) / 2
    return abs(x - ort) <= tolerans * ort

def obo_mu(e):
    # e: art arda beş yerel uç nokta; ilki tepe (tepe, dip, tepe, dip, tepe)
    e1, e2, e3, e4, e5 = e
    return e3 > e1 and e3 > e5 and yakin(e1, e5) and yakin(e2, e4)

adaylar = {
    "A": [58.00, 52.00, 64.00, 52.40, 58.60],
    "B": [58.00, 52.00, 64.00, 52.40, 61.00],
}
for ad, e in adaylar.items():
    print(ad, obo_mu(e))

e = adaylar["A"]
boyun = (e[1] + e[3]) / 2
hedef = boyun - (e[2] - boyun)
print(f"Boyun {boyun:.2f}, hedef {hedef:.2f}".replace(".", ","))

Çıktı:

A True
B False
Boyun 52,20, hedef 40,40

B adayında sağ omuz (61,00 TL) sol omuzla ortalamaları olan 59,50 TL'den yaklaşık %2,5 uzaktadır ve %1,5 eşiğini aşar. Eşik %3 seçilseydi B de formasyon sayılırdı; eşik seçimi bulunan formasyon sayısını doğrudan değiştirir.

Bulgular ne gösteriyor?

Lo, Mamaysky ve Wang (2000): 1962–1996 dönemindeki ABD hisselerinde, formasyonlardan sonraki günlük getirilerin dağılımı koşulsuz dağılımla karşılaştırılmıştır. NYSE/AMEX hisselerinde uyum testinde on formasyonun yedisinde, Kolmogorov-Smirnov testinde beşinde fark anlamlı çıkmış; Nasdaq hisselerinde on formasyonun tamamında fark anlamlı bulunmuştur. Yazarlar bunun teknik analizin fazla getiri sağlayacağı anlamına gelmediğini, ancak yatırım sürecine değer katabileceği ihtimalini gösterdiğini belirtir.
Savin, Weller ve Zvingelis (2007): Aynı algoritmayı analist filtreleriyle geliştirip S&P 500 ve Russell 2000 hisselerinin 1990–1999 verisine uygulamıştır. Tek başına bir işlem stratejisinin kârlı olduğuna dair destek az bulunmuş; buna karşılık formasyonun fazla getiriyi öngördüğüne dair güçlü kanıt ve yılda %5–7 düzeyinde riske göre düzeltilmiş fazla getiri raporlanmıştır.

Pratikte tamamlanmış bir grafikte işe yarayan formasyonlar göze çarpar, başarısız olanlar unutulur. Yerel tepe ve dip ancak sonraki çubuklar oluştuktan sonra kesinleşir; geçmiş veride bunu oluştuğu anda biliniyormuş gibi kullanmak ileriye bakma hatasıdır. Bir formasyon kuralı, eşikler, giriş, çıkış ve maliyetler önceden sabitlenerek backtest ile ayrılmış veride sınanmadan değerlendirilemez. Bu yazıdaki tüm örnekler varsayımsaldır; belirli bir varlık veya strateji için öneri değildir.

Sık sorulan sorular

Omuz baş omuz formasyonu ne anlama gelir?

Bir yükselişin sonunda ortadakinin en yüksek olduğu üç tepeden oluşan düşüş yönlü bir dönüş formasyonudur. Boyun çizgisi kapanış bazında kırılmadan tamamlanmış sayılmaz; ters omuz baş omuz ise düşüşün sonunda oluşan yükseliş yönlü aynasıdır.

Formasyon hedef fiyatı nasıl hesaplanır?

Formasyonun yüksekliği kırılım noktasından kırılım yönüne taşınır; örneğin omuz baş omuzda baş ile boyun çizgisi arası mesafe boyun çizgisinden çıkarılır. Hedef yalnızca kaba bir rehberdir.

Fincan kulp formasyonu ne kadar sürede oluşur?

StockCharts'a göre fincan bir ila altı ay sürer, haftalık grafiklerde daha uzun olabilir. Kulp ideal olarak bir ila dört haftada tamamlanır ve fincanın yükselişinin en fazla üçte birini geri alır.

Grafik formasyonları ile mum formasyonları arasındaki fark nedir?

Mum formasyonları bir ila üç mumdan oluşan kısa vadeli kalıplardır; grafik formasyonları ise haftalar veya aylar içinde oluşan tepe ve dip dizileridir.

Grafik formasyonları işe yarar mı?

Bulgular karışıktır. Lo, Mamaysky ve Wang bazı formasyonlardan sonraki getiri dağılımının farklı olduğunu bulmuş, ancak bunun fazla getiri anlamına gelmediğini belirtmiştir; omuz baş omuz üzerine yapılan bir çalışmada tek başına stratejinin kârlılığına dair destek az bulunmuştur.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.