Kısa cevap: Hacim analizi, fiyat hareketlerini o hareket sırasında el değiştiren miktarla birlikte okumaktır. En bilinen göstergesi OBV (On Balance Volume), kapanış önceki kapanışın üzerindeyse günün hacmini ekleyen, altındaysa çıkaran kümülatif bir seridir; hacim profili ise hacmi zamana değil fiyat seviyelerine dağıtır. Borsa İstanbul'da hacim lot (işlem miktarı) ve TL (işlem hacmi) olarak iki ayrı birimle yayımlanır.
Fiyat piyasada ne olduğunu, hacim ise bunun ne kadar katılımla olduğunu gösterir. Aynı %2'lik yükseliş, olağan hacmin üç katıyla da yarısıyla da gerçekleşebilir; hacim analizi bu farkı ölçmeye çalışır.
Bu yazı hacmin anlamını, Borsa İstanbul verisindeki birimleri, OBV'nin hesabını ve yorumunu, hacim profilini ve Pine Script'teki karşılığını varsayımsal örneklerle ele alır. Örnekler al-sat önerisi değildir.
İşlem hacmi neyi gösterir?
İşlem hacmi, belirli bir dönemde gerçekleşen işlemlerin toplam miktarıdır. Her işlemin bir alıcısı ve bir satıcısı olduğu için hacim “alıcıların” veya “satıcıların” miktarı değildir: 10.000 lotluk bir işlem hacme bir kez, 10.000 lot olarak girer. Hacmin yönle ilgili bilgisi dolaylıdır; işlemin hangi tarafın emriyle başladığı ve fiyatın nereye gittiği birlikte okunur. Emirlerin nasıl eşleştiği emir defteri yazısında anlatılıyor.
Teknik analizde hacim genellikle üç soruya yanıt aramak için kullanılır:
- Katılım: Fiyat hareketi olağan hacmin üzerinde mi gerçekleşti? Yüksek hacimli bir kırılım, az sayıda işlemle oluşan bir kırılıma göre daha fazla katılımcıyı temsil eder.
- Teyit: Yükseliş günlerinde hacim düşüş günlerinden yüksek mi? Bu ilişki trendin arkasındaki talebin bir ölçüsü olarak yorumlanır.
- Seviye: Geçmişte hangi fiyatlarda yoğun işlem oldu? Bu sorunun aracı hacim profilidir ve destek ve direnç seviyelerini belirlemede kullanılır.
OBV'yi geliştiren Joe Granville'in temel varsayımı, hacmin fiyattan önce geldiğidir. StockCharts ve TradingView bunu bir teori olarak sunar; hacim değişimi tek başına fiyatın yönünü göstermez. Hacmin diğer yöntemler içindeki yeri teknik analiz yazısında yer alıyor.
Borsa İstanbul'da hacim verisi: lot ve TL hacim farkı
Borsa İstanbul'un Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte olan Pay Piyasası Prosedürü'ne (Revizyon 54, 21 Eylül 2026) göre tüm pay işlemlerinde işlem birimi olarak “1,00 TL (nominal) = 1 adet = 1 lot” eşitliği uygulanır. Bu nedenle bir payın hacmi farklı birimlerle izlenir:
| Ölçü | Birim | Nasıl oluşur? | Dikkat |
|---|---|---|---|
| İşlem miktarı | Lot (adet) | Gerçekleşen işlemlerin lot toplamı | Fiyat düzeyi farklı paylar arasında karşılaştırılamaz |
| İşlem hacmi | TL | Her işlemin fiyatı ile lot miktarının çarpımlarının toplamı | Fiyat yükseldikçe aynı lot daha büyük TL hacim üretir |
| Sözleşme sayısı | Adet | Gerçekleşen işlem adedi | Büyük ve küçük işlemleri aynı sayar |
Prosedüre göre açılış ve kapanış seanslarında gerçekleşen işlem miktarı, işlem hacmi ve sözleşme sayısı Günlük Bülten'de pay bazında ayrı olarak yayımlanır; bülten csv biçimindedir. Orta nokta işlemlerinin fiyat bilgisi (en yüksek, en düşük, son fiyat) yayımlanmaz; ağırlıklı ortalama fiyattan (AOF) gerçekleşen işlemler için gün içinde piyasaya bilgi verilmez, işlem bilgileri Günlük Bülten'de yer alır. Her iki işlem türü de toplam işlem miktarı ve hacmine eklenir. Gün içi grafiklerde tek fiyatla gerçekleşen açılış ve kapanış işlemlerinin hangi mumda gösterildiği veri sağlayıcısına göre değişebilir; seansların zamanlaması Borsa İstanbul seans saatleri yazısında yer alıyor.
Varsayımsal örnek: A payı 10 TL'den 5.000.000 lot, B payı 250 TL'den 200.000 lot işlem görmüş olsun. İki payın TL hacmi 50 milyon TL ile aynıdır, lot cinsinden hacimleri ise 25 kat farklıdır. A payında %100 bedelsiz sermaye artırımı yapılırsa teorik fiyat 5 TL'ye iner ve aynı 50 milyon TL'lik işlem 10.000.000 lot olarak görünür. Düzeltilmemiş bir lot serisi bu tarihte hacmin iki katına çıktığını gösterir, TL hacim ise değişmez.
Bu yüzden farklı payların karşılaştırmasında TL hacim, aynı payın uzun dönemli serisinde ise sermaye artırımlarına göre düzeltilmiş lot verisi veya TL hacim kullanılır. Kripto borsalarında hacim hem varlık biriminde hem de karşı para biriminde verilebilir ve her borsa yalnızca kendi işlemlerini raporlar.
OBV (On Balance Volume) nedir, nasıl hesaplanır?
OBV, Joe Granville'in 1963 tarihli Granville's New Key to Stock Market Profits kitabında tanıttığı kümülatif bir hacim göstergesidir. StockCharts ve TradingView'ın açıklamalarına göre hesap üç kurala dayanır:
- Kapanış önceki kapanışın üzerindeyse: OBV = önceki OBV + günün hacmi
- Kapanış önceki kapanışın altındaysa: OBV = önceki OBV − günün hacmi
- Kapanış değişmediyse: OBV = önceki OBV
Serinin başlangıç değeri keyfidir; StockCharts'ın örneğinde ilk değer, ilk dönemin işaretli (pozitif veya negatif) hacmine eşittir. Bu nedenle OBV'nin mutlak seviyesi anlam taşımaz, çizginin yönü ve eğimi okunur.
| Gün | Kapanış (TL) | Değişim | Hacim (lot) | İşlem | OBV (lot) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 50,00 | - | 120.000 | Başlangıç | 0 |
| 2 | 50,60 | +%1,20 | 150.000 | Eklenir | 150.000 |
| 3 | 50,40 | −%0,40 | 90.000 | Çıkarılır | 60.000 |
| 4 | 51,20 | +%1,59 | 200.000 | Eklenir | 260.000 |
| 5 | 51,20 | %0 | 80.000 | Değişmez | 260.000 |
| 6 | 51,00 | −%0,39 | 70.000 | Çıkarılır | 190.000 |
| 7 | 51,80 | +%1,57 | 180.000 | Eklenir | 370.000 |
| 8 | 51,70 | −%0,19 | 60.000 | Çıkarılır | 310.000 |
Varsayımsal örnek: Tablodaki dönemde yükseliş günlerinin toplam hacmi 530.000 lot, düşüş günlerininki 220.000 lottur; OBV'nin 310.000 lota çıkması bu farkı gösterir. Fiyat aynı dönemde 50,00 TL'den 51,70 TL'ye, yani %3,4 yükselmiştir. Hacmin yükseliş günlerinde yoğunlaşması OBV yorumunda alım baskısı olarak okunur. Tablo göstergenin kaba yapısını da gösterir: 8. gündeki %0,19'luk düşüş günün 60.000 lotluk hacminin tamamını çıkarır, 4. gündeki %1,59'luk yükseliş 200.000 lotun tamamını ekler. Hareketin büyüklüğü değil, yalnızca yönü hesaba girer.
OBV nasıl yorumlanır? Teyit ve uyumsuzluk
StockCharts ve TradingView'ın açıklamalarına göre OBV üç biçimde okunur:
- Trend teyidi: Fiyat ve OBV aynı yönde ilerliyorsa trendin hacimle desteklendiği düşünülür. Yükselen OBV alım baskısı, düşen OBV satış baskısı olarak yorumlanır.
- Uyumsuzluk (divergence): TradingView'ın tanımıyla fiyat düşerken OBV yükseliyorsa olumlu, fiyat yükselirken OBV düşüyorsa olumsuz uyumsuzluk vardır. StockCharts olumlu uyumsuzluğu, fiyat daha düşük dipler yaparken OBV'nin daha yüksek dipler yapması olarak tarif eder.
- OBV'de kırılım: OBV çizgisinin kendi destek veya direnç seviyesini kırması da izlenir; StockCharts bu analizde kapanış değerlerinin kullanılmasını önerir.
Bu yorumlar kanıtlanmış kurallar değildir; iki kaynak da OBV'nin başka teknik analiz araçlarıyla birlikte kullanılmasını önerir. OBV'ye dayalı bir kural, uyumsuzluk tanımı önceden sabitlenerek ve maliyetler dahil backtest ile sınanır. Hangi tepe ve diplerin karşılaştırılacağı grafiğe bakıldıktan sonra seçilirse sonuç aşırı uyuma açık olur.
Hacim profili nedir? POC ve değer alanı
Klasik hacim grafiği hacmi zaman eksenine dizer; hacim profili ise aynı hacmi fiyat eksenine dağıtır ve hangi fiyat aralığında ne kadar işlem gerçekleştiğini yatay bir histogramla gösterir. TradingView'ın yardım sayfasına göre başlıca kavramlar şunlardır:
- POC (Point of Control): Dönem içinde en çok hacmin gerçekleştiği fiyat seviyesi.
- Değer alanı (Value Area): Dönem hacminin belirli bir yüzdesinin gerçekleştiği fiyat aralığı; bu yüzde genellikle %70 alınır, üst ve alt sınırları VAH ve VAL olarak adlandırılır.
- Yüksek ve düşük hacim düğümleri (HVN, LVN): Yoğun işlem görülen dengelenme bölgeleri ile fiyatın hızlı geçtiği, az işlem görülen bölgeler.
| Fiyat aralığı (TL) | Hacim (bin lot) | Payı |
|---|---|---|
| 51,50–52,00 | 60 | %8,1 |
| 51,00–51,50 | 90 | %12,2 |
| 50,50–51,00 | 180 | %24,3 |
| 50,00–50,50 (POC) | 260 | %35,1 |
| 49,50–50,00 | 110 | %14,9 |
| 49,00–49,50 | 40 | %5,4 |
Varsayımsal örnek: POC, 260.000 lotla 50,00–50,50 TL aralığıdır. %70'lik değer alanının hedefi 740.000 × 0,70 = 518.000 lottur. TradingView'ın yardım sayfasında anlatılan yöntemde POC'den başlanır ve her adımda iki komşu aralıktan hacmi büyük olan seçilir. Önce 180.000 lotluk 50,50–51,00 aralığı eklenir ve toplam 440.000 lota (%59,5) çıkar. Ardından 110.000 lotluk 49,50–50,00 ile 90.000 lotluk 51,00–51,50 karşılaştırılır; büyük olan aralık eklendiğinde toplam 550.000 lotla hedefi aşacağından bu yöntemde hesap durur ve değer alanı 50,00–51,00 TL olur. Hedefi aşan aralığın da eklendiği hesapta değer alanı 49,50–51,00 TL'ye (%74,3) genişler. Aralıklar daraldıkça iki sonuç birbirine yaklaşır; platformların hesap ayrıntıları farklı olabileceğinden aynı veride farklı sınırlar görülebilir.
StockCharts'ın benzer göstergesi Volume-by-Price yalnızca kapanış fiyatlarını kullanır, grafikteki dönemin kapanış aralığını varsayılan olarak 12 eşit bölgeye ayırır ve her günün hacmini kapanışının düştüğü bölgeye yazar. StockCharts'a göre fiyatın altındaki uzun çubuklar olası destek, üstündekiler olası direnç olarak yorumlanır; ancak çubuklar grafiğin tamamından hesaplandığı için grafiğin ortasındaki bir çubuk o tarihte henüz oluşmamış veriyi de içerir. Backtestte bu durum ileriye bakma hatası doğurur; profil yalnızca karar anına kadar oluşmuş veriyle hesaplanmalıdır.
OBV, VWAP ve hacim profili arasındaki fark
Üç araç da hacmi kullanır ama farklı sorulara yanıt verir. VWAP, işlem fiyatlarının hacimle ağırlıklandırılmış ortalamasıdır ve çoğunlukla gün içi kıyas ölçütü olarak kullanılır; hesabı ve emir yürütmedeki rolü VWAP yazısında ayrıntılı olarak anlatılıyor.
| Araç | Ne ölçer? | Eksen | Birim | Başlangıç |
|---|---|---|---|---|
| OBV | Yükseliş ve düşüş günlerindeki hacim farkının birikimi | Zaman | Hacim (lot) | Keyfi; sıfırlanmaz |
| VWAP | Hacim ağırlıklı ortalama fiyat | Zaman | Fiyat (TL) | Genellikle her seans |
| Hacim profili | Fiyat seviyelerine göre işlem yoğunluğu | Fiyat | Hacim (lot) | Seçilen dönem |
Pine Script'te ta.obv nasıl kullanılır?
Pine Script'te OBV için yerleşik ta.obv değişkeni bulunur. TradingView'ın v5 geçiş kılavuzuna göre v4'teki obv değişkeni v5'te ta ad alanına taşınarak ta.obv adını aldı; Ekim 2026 itibarıyla güncel sürüm olan v6'nın geçiş kılavuzu bu değişkene ilişkin bir değişiklik içermez. ta.obv fonksiyon değil değişkendir; parantezsiz yazılır ve uzunluk parametresi almaz. Aşağıdaki örnek yerleşik değeri elle yapılan hesapla yan yana çizer ve OBV'ye 20 çubukluk bir üssel ortalama ekler. Dilin temelleri Pine Script yazısında yer alıyor.
//@version=6
indicator("Varsayımsal OBV karşılaştırması", format = format.volume)
uzunluk = input.int(20, "Sinyal çizgisi uzunluğu", minval = 1)
// Elle hesap: kapanış yükselirse hacim eklenir, düşerse çıkarılır
var float obvElle = 0.0
degisim = ta.change(close)
if not na(degisim) and not na(volume)
obvElle += degisim > 0 ? volume : degisim < 0 ? -volume : 0.0
sinyal = ta.ema(ta.obv, uzunluk)
plot(ta.obv, "OBV (ta.obv)", color.blue)
plot(obvElle, "OBV (elle)", color.gray)
plot(sinyal, "OBV EMA", color.orange)İki OBV çizgisi aynı yönde hareket eder; başlangıç değeri ve hacmi eksik çubukların ele alınışı farklı olabileceğinden seviyeleri arasında fark görülebilir. Hacim verisi sağlanmayan sembollerde gösterge anlamlı bir değer üretmez. OBV'nin kendi ortalamasını kesmesi gibi kurallar da tanımlanabilir, ancak her biri yeni bir parametre ekler ve aşırı uyum riskini artırır.
Hacim analizinin sınırlamaları
- Büyüklüğü yok sayar: OBV yalnızca kapanışın yönüne bakar; küçük bir düşüş günün bütün hacmini çıkarır.
- Tek seferlik sıçramalar: StockCharts'a göre olağandışı bir hacim artışı göstergede sert bir hareket yaratır ve göstergenin ardından bir süre dengelenmesi gerekir.
- Başlangıca bağlılık: Mutlak OBV değeri verinin başladığı tarihe göre değiştiği için farklı platformlardaki değerler ve farklı paylar seviye olarak karşılaştırılmaz; eğim ve uyumsuzluk karşılaştırılır.
- Veri farkları: Hacmin lot mu TL mi olduğu, düzeltme yapılıp yapılmadığı ve tek fiyat seanslarının nasıl dağıtıldığı kaynaktan kaynağa değişir. StockCharts ayrıca seans içinde günlük hacmin henüz tamamlanmadığını, hacme dayalı taramaların son kapanış verisiyle yapılması gerektiğini belirtir.
- Parçalı piyasalar: Aynı varlığın birden çok platformda işlem gördüğü kripto piyasalarında tek bir borsanın hacmi toplam piyasa hacmini göstermez.
Hacim, fiyatın yerine geçen bir sinyal değil, fiyat hareketinin arkasındaki katılımı ölçen yardımcı bir veridir; tek başına alım veya satım kararı için yeterli değildir.
Sık sorulan sorular
OBV yükselirken fiyat düşüyorsa ne anlama gelir?
TradingView'ın tanımıyla bu olumlu (bullish) bir uyumsuzluktur ve düşüşe rağmen hacmin yükseliş günlerinde yoğunlaştığı şeklinde yorumlanır. Tek başına bir alım sinyali değildir; başka araçlarla birlikte değerlendirilir.
OBV değeri neden platformdan platforma farklı çıkar?
OBV kümülatif bir seridir ve başlangıç değeri keyfidir; veri hangi tarihten başlarsa seviye ona göre değişir. Hacim biriminin lot veya TL olması ve verinin düzeltilip düzeltilmemesi de farkı büyütür; bu yüzden seviye değil yön ve eğim okunur.
Borsada lot ile TL hacim arasındaki fark nedir?
Lot işlem gören pay miktarıdır; Pay Piyasası Prosedürü'ne göre 1,00 TL nominal değer 1 adet ve 1 lot eder. TL hacim, işlemlerin fiyatı ile lot miktarının çarpımlarının toplamıdır ve fiyatları farklı payları karşılaştırmak için daha uygundur.
Hacim profilinde POC nedir?
POC (Point of Control), seçilen dönemde en çok hacmin gerçekleştiği fiyat seviyesidir. Değer alanı ise dönem hacminin belirli bir yüzdesinin, genellikle %70'inin gerçekleştiği fiyat aralığıdır.
Pine Script v6'da OBV nasıl çizilir?
Yerleşik ta.obv değişkeni plot(ta.obv) ile çizilir; değişken parametre almaz. Sinyal çizgisi için ta.ema(ta.obv, 20) gibi bir ortalama eklenebilir.
Kaynaklar
- StockCharts ChartSchool: On Balance Volume (OBV) (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: On Balance Volume (OBV) (yeni sekmede açılır)
- StockCharts ChartSchool: Volume by Price (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Volume profile indicators: basic concepts (POC, değer alanı, HVN ve LVN) (yeni sekmede açılır)
- TradingView Pine Script: v5 geçiş kılavuzu (obv değişkeninin ta.obv olarak taşınması) (yeni sekmede açılır)
- TradingView Pine Script: v6 geçiş kılavuzu (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Prosedürü, Revizyon 54 (21/09/2026), 5.1.1 İşlem Birimi, açılış ve kapanış seansı bülten bilgileri, 5.10 Günlük Bülten (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.