Bedelsiz sermaye artırımı nedir, fiyata etkisi

Kısa cevap: Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin iç kaynaklarını (yedekler, dağıtılmamış kâr) sermayeye ekleyerek pay sahiplerine mevcut payları oranında ücretsiz yeni pay vermesidir. Şirkete nakit girmez; pay adedi artar, hak kullanım gününde fiyat aynı oranda düşürüldüğü için yatırımın toplam değeri değişmez.

Bedelsiz sermaye artırımı, bir şirketin dağıtılmamış kârını ya da diğer iç kaynaklarını sermayesine ekleyerek pay sahiplerine mevcut payları oranında ücretsiz yeni pay vermesidir. Şirkete dışarıdan nakit girmez; özkaynak içindeki yedekler ya da fonlar sermaye kalemine aktarılır. Yatırımcının elindeki pay adedi artar, ancak hak kullanım gününde hisse fiyatı aynı oranda düşürüldüğü için yatırımın toplam değeri işlem anında değişmez.

Bedelsiz sermaye artırımı hangi kaynaklardan yapılır?

Bedelsiz artırımın kaynağı, şirketin bilançosundaki özkaynak kalemleridir. Şirkete yeni para girmez; bu kalemlerden biri ya da birkaçı sermaye hesabına aktarılır. Uygulamada en sık kullanılan kaynaklar şunlardır:

Emisyon (pay ihraç) primleri: payların nominal değerinin üzerinde bir fiyattan satılmasıyla oluşan tutar.
Sermaye düzeltmesi olumlu farkları: enflasyon muhasebesi uygulandığında ödenmiş sermayenin satın alma gücüne göre düzeltilmesinden doğan olumlu fark.
Yasal ve olağanüstü yedekler: geçmiş yıllarda dağıtılmayıp yedek akçe olarak ayrılan kârlar.
Geçmiş yıl kârları ve özel fonlar: dağıtılmamış geçmiş yıl kârları ile iştirak ve duran varlık satış kârları gibi kalemlerden oluşan fonlar.
Kâr payı: dağıtılabilir dönem kârının nakit yerine pay olarak dağıtılması.

Halka açık şirketlerde bu işlem, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) VII-128.1 sayılı Pay Tebliği'ne tabidir. Tebliğ'in 16. maddesinde yer alan ve Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte olan kurallardan bazıları şöyledir:

Kullanılacak iç kaynak hem sermaye piyasası mevzuatına göre hazırlanan finansal tablolarda hem de kanuni defterlerde yer almalıdır; iki tutar farklıysa düşük olanı esas alınır.
Değer artış fonları, ara dönem kârları ve mevzuatın sermayeye eklenmesine izin vermediği fon ve yedekler sermayeye eklenemez.
Geçmiş yıl zararları iç kaynaklardan mahsup edilmeden (ya da genel kurulda mahsup edileceğine ilişkin yönetim kurulu kararı SPK'ya sunulmadan) iç kaynaklardan artırım yapılamaz; yalnızca zararı aşan tutar sermayeye eklenebilir.
Dönem kârı dışındaki iç kaynaklarla yapılan artırımda, artırım kararının kamuya açıklanmasından önceki 30 günde oluşan ağırlıklı ortalama fiyatların ortalaması üzerinden hesaplanan düzeltilmiş borsa fiyatı 2 TL'nin altında kalacaksa SPK başvuruyu işleme almaz.

Bu kurallar mevzuat değişikliğiyle güncellenebilir; bağlayıcı metin için SPK'nın Pay Tebliği esas alınmalıdır.

Bedelsiz sermaye artırımı sonrası hisse fiyatı nasıl hesaplanır?

Hak kullanım gününde pay adedi arttığı için Borsa İstanbul hissenin baz fiyatını aynı oranda düşürür: o gün için bir teorik fiyat hesaplanır ve bu fiyat günün baz fiyatı olur. Yalnızca bedelsiz artırım varsa teorik fiyat şöyle bulunur:

Teorik fiyat = Önceki kapanış fiyatı ÷ (1 + bedelsiz oranı)

Bedelsiz oranı ondalık olarak yazılır: %100 bedelsiz için 1, %50 bedelsiz için 0,5 kullanılır. Aynı gün bedelli artırım veya temettü de varsa Borsa İstanbul bunları aynı formüle dahil eder. Teorik fiyat üç ondalık haneyle hesaplanır; işlem fiyatları ise fiyat adımlarına göre oluştuğu için formülün sonucu açılış fiyatıyla birebir aynı olmayabilir.

Örnek (varsayımsal): Bir yatırımcının elinde fiyatı 40 TL olan 100 pay bulunsun; toplam değer 4.000 TL. Şirket %100 bedelsiz artırım yapsın, yani her paya 1 yeni pay verilsin.

Pay adedi 200'e çıkar. Teorik fiyat 40 ÷ (1 + 1) = 20 TL olur. Yeni toplam değer 200 × 20 = 4.000 TL'dir; pay adedi iki katına çıkarken fiyat yarıya iner ve yatırımın değeri değişmez.

Alınacak yeni pay sayısı da aynı oranla bulunur: Yeni pay = Mevcut pay × bedelsiz oranı. Hak kullanım günü belirlenen baz fiyat, günlük fiyat sınırlarının da başlangıç noktasıdır; tavan ve taban seviyeleri yeni baz fiyata göre hesaplanır.

Bedelsiz artırımda şirketin değeri neden değişmez?

Bedelsiz artırımda şirkete yeni kaynak girmez. İşlem, özkaynak içinde bir kalemden (yedek, fon veya kâr) sermaye kalemine yapılan bir muhasebe aktarımıdır. Şirketin toplam özkaynağı, varlıkları ve nakit akışı değişmez; aynı değer yalnızca daha fazla paya bölünür.

Bu nedenle piyasa değeri (pay adedi × fiyat) teoride sabit kalır. Pay adedi arttığı için hisse başına kâr ve hisse başına defter değeri de aynı oranda küçülür; fiyat da aynı oranda düştüğünden F/K oranı gibi fiyatı hisse başına veriyle oranlayan göstergeler bu işlemden etkilenmez. Benzer bir baz fiyat düzeltmesi kâr payı dağıtımında da uygulanır; nakit temettüde fiyatın nasıl düştüğü temettü verimi yazısında ele alınıyor. Hissenin bedelsiz sonrası yükselmesi ya da düşmesi, artırımın kendisinden değil, piyasanın şirkete dair beklentisinden kaynaklanır.

Bazı şirketler, pay adedini artırıp birim fiyatı düşürerek payın daha küçük tutarlarla alınıp satılabilmesini ve işlem hacminin artmasını hedefler. Bu bir beklentidir, kesin bir sonuç değildir.

Bedelli ve bedelsiz sermaye artırımı arasındaki fark

İki yöntem de şirketin sermayesini artırır; ancak kaynakları ve yatırımcıya etkileri farklıdır.

Bedelsiz artırım: Şirket kendi iç kaynaklarını sermayeye ekler. Yatırımcıdan ödeme istenmez; pay sahibi, payı oranında bedelsiz pay alır. Şirkete nakit girmez ve özkaynak toplamı değişmez.
Bedelli artırım: Şirket yeni pay ihraç ederek dışarıdan nakit toplar. Mevcut ortaklara, ortaklık oranlarını koruyabilmeleri için yeni payları öncelikle satın alma hakkı tanınır. Bu işlemde hem ödenmiş sermaye hem de özkaynak büyür.

Rüçhan hakkı, bedelli artırımda ortağın elindeki pay oranında yeni payları belirlenen fiyattan öncelikle satın alma hakkıdır. Hak kullanılmazsa ortağın şirketteki payı seyrelir. Pay Tebliği'ne göre borsada işlem gören şirketlerde kullanım süresi 15 günden az, 60 günden fazla olamaz; bu süre içinde rüçhan hakları borsada işlem görebilir ve devredilebilir. Sürenin sonunda kalan paylar tasarruf sahiplerine satışa sunulur; bu aşama, işleyiş bakımından halka arz sürecine benzer yönler taşır.

Bir şirket aynı anda hem bedelli hem bedelsiz artırım yapabilir; bu durumda artırımın bir kısmı iç kaynaklardan, bir kısmı nakit karşılığı gerçekleştirilir.

Bedelsiz sermaye artırımı süreci ve kayıtlı sermaye tavanı

Bedelsiz artırım, yetki ve onay gerektiren bir süreçtir. Kayıtlı sermaye sistemindeki bir şirkette adımlar genellikle şöyle ilerler:

Yönetim kurulu artırım kararı alır ve kararı Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) açıklar.
Şirket, karar tarihinden itibaren 30 gün içinde SPK'ya başvurur; SPK uygun görürse ihraç belgesini onaylar.
SPK onayının ardından hak kullanım ve pay dağıtım tarihleri KAP'ta duyurulur.
Belirlenen tarihte yeni paylar Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) aracılığıyla hak sahiplerinin hesaplarına geçer.
Artırım ticaret siciline tescil edilir.

Esas sermaye sistemindeki şirketlerde ayrıca genel kurul kararı gerekir. Kayıtlı sermaye tavanı, şirketin esas sözleşmesinde belirlenen ve yönetim kurulunun genel kurul kararı almadan sermayeyi artırabileceği üst sınırdır. SPK'nın verdiği tavan izni, iznin verildiği yıl dahil beş yıl için geçerlidir; tavan, ödenmiş sermaye ya da özkaynaktan yüksek olanının beş katını aşamaz (II-18.1 sayılı Kayıtlı Sermaye Sistemi Tebliği). İç kaynaklardan ve kâr payından yapılan artırımlarda tavan, her tavan dönemi için bir defaya mahsus aşılabilir; nakit karşılığı (bedelli) artırımlar tavanı aşamaz.

Yönetim kurulu kararı tek başına SPK onayı anlamına gelmez; başvuru reddedilebilir, işleme alınmayabilir ya da oran ve tarihler değişebilir. Bu açıklamaların KAP'ta nasıl izleneceği KAP bildirimleri yazısında ayrıntılı anlatılıyor. Fincode'un geliştirdiği Fiva uygulamasının günlük özetinde KAP bildirimleri ve yaklaşan artırımları gösteren bir sermaye artırımı takvimi yer alır; uygulama alım-satım yapmaz ve yatırım tavsiyesi vermez.

Bedelsiz artırımda sık yapılan yanlışlar

"Bedelsiz pay bedava kazançtır": Fiyat aynı oranda düşürüldüğü için yatırımın değeri artmaz; yalnızca pay adedi ve birim fiyat değişir.
"Fiyat düştü, hisse ucuzladı": Birim fiyat düşer ama toplam değer sabit kalır; bu bir indirim değildir.
"Bedelli kötü, bedelsiz iyi": İki yöntem farklı amaçlara hizmet eder. Bedelli artırım şirkete yeni kaynak sağlar; bedelsiz artırım ise özkaynak içindeki bir aktarımdır.
Söylentiye dayanmak: Artırım, KAP'ta açıklanıp SPK onayından geçene kadar kesinleşmiş sayılmaz.

Sık sorulan sorular

Bedelsiz pay almak için hisseye ne zaman sahip olmak gerekir?

Borsa İstanbul'da pay, hak kullanım tarihinden önceki son işlem gününe kadar "hakları üzerinde", hak kullanım gününden itibaren ise "hakları kullanılmış" olarak işlem görür. Bedelsiz paya hak kazanmak için payı en geç hak kullanım tarihinden önceki işlem gününde edinmiş olmak gerekir. Hak kullanım günü baz fiyat düşürülerek açıldığı için işlemden hemen önce alıp hemen sonra satmak tek başına kazanç sağlamaz.

Bedelsiz sonrası elimdeki payların değeri artar mı?

Hayır. Pay adedi artar, fiyat aynı oranda düşer ve toplam değer değişmez. Sonraki değer değişimi piyasadaki arz ve talebe bağlıdır.

Bedelsiz ile hisse bölünmesi aynı şey mi?

Sonuçları benzerdir: ikisinde de pay adedi artar ve birim fiyat düşer. Ancak bedelsiz artırımda şirketin sermayesi iç kaynaklardan fiilen yükselir; hisse bölünmesinde sermaye aynı kalır, yalnızca payın nominal değeri bölünür.

Yönetim kurulu bedelsiz kararı aldı, işlem kesinleşti mi?

Hayır. Yönetim kurulu kararı sürecin başlangıcıdır. İşlem, SPK onayı ve ticaret sicili tescili tamamlanana kadar kesinleşmez; bu süreçte oran veya tarihler değişebilir.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Örneklerdeki rakamlar varsayımsaldır; belirli bir fon veya hisse için öneri değildir.