Kısa cevap: Kısa cevap: Bedelli sermaye artırımı, şirketin yeni pay çıkararak nakit toplamasıdır. Mevcut ortaklar rüçhan (yeni pay alma) hakkıyla yeni payları ellerindeki paylar oranında ve belirlenen fiyattan, çoğunlukla 1 TL nominal değerden, öncelikli olarak alır. Ekim 2026 itibarıyla borsa şirketlerinde hak 15–60 gün içinde kullanılır, süre bitiminden önceki beşinci işlem gününe kadar .R uzantılı sırada satılabilir; hak kullanımının ilk günü hisse fiyatı teorik fiyata göre düzeltilir.
Bedelli sermaye artırımı, bir şirketin sermayesini nakit karşılığında yeni pay çıkararak büyütmesidir. Bedelsiz sermaye artırımından farkı, yeni payların bedelinin ortaklardan ya da yatırımcılardan tahsil edilmesi ve şirkete dışarıdan nakit girmesidir. Halka açık şirketlerde mevcut ortaklara, şirketteki paylarını koruyabilmeleri için yeni payları öncelikle alma hakkı tanınır; bu hakka yeni pay alma hakkı ya da yaygın adıyla rüçhan hakkı denir.
Halka açık şirketlerin bedelli artırımları SPK'nın VII-128.1 sayılı Pay Tebliği'ne, rüçhan haklarının borsada alınıp satılması ise Borsa İstanbul'un Pay Piyasası Yönergesi ve Prosedürü'ne tabidir. Aşağıda Ekim 2026 itibarıyla geçerli kurallar, rüçhan hakkının kullanımı ve satışı ile hak kullanım günündeki teorik fiyat hesabı ele alınıyor.
Bedelli sermaye artırımı süreci nasıl işler?
Kayıtlı sermaye sistemindeki bir şirkette süreç Pay Tebliği'ne göre şu adımlarla ilerler:
- Yönetim kurulu kararı: Artırılacak sermaye tutarı ve satış esasları belirlenir, karar KAP'ta açıklanır. Esas sermaye sistemindeki şirketlerde artırım kararını genel kurul alır.
- SPK başvurusu: Karar tarihinden itibaren 30 gün içinde izahname onayı için SPK'ya başvurulur. Başvuru belgeleri arasında artırımın gerekçesi ve toplanacak fonun kullanım yerlerine ilişkin açıklama da bulunur.
- İzahname onayı ve ilanı: SPK onayından sonra izahname yayımlanır. Rüçhan hakkı kullanımının, izahnamenin ilanını izleyen 10 gün içinde başlatılması zorunludur.
- Rüçhan hakkı kullanımı: Payları borsada işlem gören şirketlerde kullanım süresi 15 günden az, 60 günden fazla olamaz; SPK izniyle uzatılabilir.
- Kalan payların satışı: Kullanılmayan haklara karşılık gelen paylar satışa sunulur.
- Tamamlanma ve tescil: Satılamayan paylar iptal edilir ya da satın alma taahhüdü verenlerce alınır; SPK'nın uygun görüşüyle yeni sermaye ticaret siciline tescil edilir ve toplanan fon özel durum açıklamasıyla duyurulur.
Pay Tebliği'ne göre halka açık şirketlerde sermaye koyma borcunun nakit olarak ödenmesi zorunludur; bu borç, şirkete nakit dışındaki varlık devrinden doğan borçlara mahsup edilerek kapatılamaz. II-18.1 sayılı Kayıtlı Sermaye Sistemi Tebliği'nin 6. maddesine göre iç kaynaklardan ve kâr payından yapılan artırımlarda kayıtlı sermaye tavanı her tavan için bir kez aşılabilir, ancak nakden yapılan artırımlarla tavan aşılamaz.
Rüçhan hakkı nedir, nasıl kullanılır?
Rüçhan hakkı, ortağın şirketteki pay oranı ölçüsünde yeni payları diğer yatırımcılardan önce ve izahnamede belirlenen fiyattan alma hakkıdır. Bedelli oranı %50 olan bir artırımda her 100 paya 50 yeni pay alma hakkı düşer. Hesap şöyledir:
- Alınabilecek yeni pay = Mevcut pay × bedelli oranı
- Ödenecek tutar = Yeni pay × rüçhan hakkı kullanım fiyatı
Kullanım fiyatı çoğu artırımda payın nominal değeri olan 1 TL'dir; şirket nominal değerin üzerinde (primli) bir fiyat da belirleyebilir. Pay Tebliği'nin 18. maddesine göre artırım kararının açıklanmasından önceki 30 günde borsada oluşan ağırlıklı ortalama fiyatların ortalaması nominal değerin altındaysa, pay nominal değerin altında da çıkarılabilir; bu durumda ihraç fiyatı söz konusu ortalamadan düşük olamaz ve payları halka arz edilecekse yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların haklarının tamamını kullanması gibi ek şartlar aranır.
Payları kayden izlenen şirketlerde hak kullanımı kaydi sistem esaslarına göre, payların tutulduğu aracı kurum üzerinden yapılır. Pay Tebliği'ne göre ortaklar kullanım süresi içinde pay bedelini yatırarak artırıma katılabilir ya da haklarını bedelli veya bedelsiz olarak devredebilir. Süre içinde kullanılmayan hak sona erer ve buna karşılık gelen paylar kalan pay satışına çıkar. Hakkını kullanmayan ortağın şirketteki payı seyrelir.
Rüçhan hakkı (.R) borsada nasıl işlem görür?
Borsa İstanbul, rüçhan hakkı kullanım süresi boyunca hakların alınıp satılabilmesi için ayrı bir işlem sırası açar. Pay Piyasası Prosedürü'ne göre bu sıralar "R" özellik koduyla açılır; sıra, payın işlem kodunun sonuna .R eklenmiş hâliyle görülür. Ekim 2026 itibarıyla geçerli Pay Piyasası Yönergesi ve Prosedürü'ndeki esaslar şunlardır:
| Konu | Kural |
|---|---|
| İşlemlerin başlaması | Rüçhan hakkı kullanımının ilk günü |
| Son işlem günü | Kullanım süresinin bitiminden önceki beşinci işlem günü |
| İşlem birimi | 1 lot, 1 TL nominal değerli bir payın sahip olduğu yeni pay alma hakkıdır |
| Fiyat marjı | İlk fiyat tesciline kadar serbest, sonraki seanslarda ±%50 |
| Seans | İşlemler payın bulunduğu pazarda yapılır; açılış ve kapanış seansı düzenlenmez |
İşlem biriminin tanımı önemlidir: bir lot rüçhan hakkı, bir adet mevcut payın taşıdığı hakkı temsil eder. Bedelli oranı %100 ise bir lot hak bir yeni pay almaya, %50 ise iki lot hak bir yeni pay almaya karşılık gelir. Borsadan rüçhan hakkı alan yatırımcı yeni payı edinmek için ayrıca kullanım bedelini öder; hakkı alıp kullanım süresi bitene kadar kullanmayan yatırımcının hakkı sona erer. Hak fiyatı piyasada serbestçe oluştuğundan teorik değerinden sapabilir.
Bedelli artırımda teorik fiyat nasıl hesaplanır?
Rüçhan hakkı kullanımının başladığı gün pay "hakları kullanılmış" olarak işlem görür ve Borsa İstanbul baz fiyatı teorik fiyata göre düzeltir. Borsa İstanbul'un özsermaye hâllerinde teorik fiyat belirleme yöntemindeki formül şöyledir:
Teorik fiyat (Ft) = (Fk + n2 × R − T) ÷ (1 + n1 + n2)
Burada Fk payın önceki kapanış fiyatı, n1 bedelsiz oranı, n2 bedelli (rüçhan hakkı kullanma) oranı, R 1 TL nominal değerli payın rüçhan hakkı kullanma fiyatı, T ise aynı gün dağıtılan brüt temettüdür; temettü yoksa T sıfır alınır. Oranlar ondalık yazılır (%50 için 0,5). Mantığı basittir: artırım öncesi piyasa değerine ortaklardan toplanan nakit eklenir ve toplam, artan pay sayısına bölünür. Rüçhan hakkının referans fiyatı ise Fr = (Ft − R) × n2 formülüyle bulunur. Önceki kapanış fiyatı kullanım fiyatının altındaysa ya da temettü ve bedelsiz düzeltmesinden sonra bu seviyenin altına iniyorsa bedelli kısım hesaba katılmaz ve n2 sıfır kabul edilir.
Örnek (varsayımsal): Önceki kapanışı 30 TL olan bir şirket %50 bedelli artırım yapsın; kullanım fiyatı 1 TL, aynı gün bedelsiz ve temettü yok. Teorik fiyat (30 + 0,5 × 1) ÷ 1,5 ≈ 20,333 TL, rüçhan hakkının referans fiyatı (20,333 − 1) × 0,5 ≈ 9,667 TL olur. Elinde 1.000 pay, yani 30.000 TL'lik pozisyon bulunan bir yatırımcının üç seçeneği vardır:
- Hakkı kullanmak: 500 yeni pay için 500 TL öder; 1.500 pay × 20,333 TL ≈ 30.500 TL'lik pozisyona sahip olur. Bu, başlangıçtaki 30.000 TL ile ödenen 500 TL'nin toplamıdır.
- Hakkı satmak: 1.000 lot hakkı referans fiyattan satarsa yaklaşık 9.667 TL nakit elde eder; elindeki 1.000 payın değeri 20.333 TL'dir. Toplam yine yaklaşık 30.000 TL'dir, ancak şirketteki payı seyrelir.
- Hiçbir şey yapmamak: Pozisyon 20.333 TL'ye iner; hakkın teorik değeri olan yaklaşık 9.667 TL kullanılmadan kaybedilir.
Aynı gün %100 bedelsiz artırım da yapılsaydı teorik fiyat (30 + 0,5) ÷ (1 + 1 + 0,5) = 12,20 TL olurdu. Bu hesaplar bedelsiz hisse hesaplama aracında bedelli oranı ve rüçhan fiyatı girilerek tekrarlanabilir. Borsa teorik fiyatı üç ondalıkla hesaplar ve en yakın fiyat adımına yuvarlayarak baz fiyat yapar; günün tavan ve tabanı bu baz fiyata göre belirlenir. Hak kullanımının maliyete etkisi ortalama maliyet yazısında anlatılıyor.
Kullanılmayan haklar ve kalan payların satışı
Kullanım süresi bittikten sonra kullanılmayan haklara karşılık gelen paylar, Pay Tebliği'ne göre tasarruf sahiplerine satış duyurusu ilan edilerek halka arz edilir; izahnamede öngörülmüşse halka arz edilmeksizin de satılabilir. Borsa İstanbul'da bu satış birincil piyasada "BE" özellik koduyla yapılır ve satış duyurusu satış başlangıcından en az bir işlem günü önce KAP'ta ilan edilir. Bu satışta baz fiyat ve fiyat marjı uygulanmaz. Süreç işleyiş bakımından halka arz sürecine benzer.
Satış süresi sonunda satılamayan paylar için Pay Tebliği'nin 25. maddesi uygulanır. Kayıtlı sermaye sistemindeki şirketlerde satın alma taahhüdü yoksa satılamayan paylar altı iş günü içinde iptal ettirilir; taahhüt varsa satış süresinin bitiminden itibaren üç iş günü içinde taahhütte bulunanlara başvurularak satış tamamlanır. Taahhüt veren, payları halka arz fiyatının ortalamasından aşağı olmamak üzere bedelini tam ve nakden ödeyerek almayı üstlenir.
Şirket, rüçhan haklarını kısıtlayarak payları belirli yatırımcılara (tahsisli satış) veya nitelikli yatırımcılara da satabilir. Kayıtlı sistemde bu karar esas sözleşmeyle yetkili kılınmış yönetim kurulunca açıkça alınır ve Sermaye Piyasası Kanunu'nun 18. maddesine göre yetki pay sahipleri arasında eşitsizliğe yol açacak şekilde kullanılamaz. Rüçhan hakları tamamen kısıtlanarak yapılan artırımlarda Borsa İstanbul, satışın başladığı gün pay fiyatında düzeltme yapmaz.
Bedelli ve bedelsiz sermaye artırımı farkı
| Özellik | Bedelli artırım | Bedelsiz artırım |
|---|---|---|
| Kaynak | Ortaklardan veya yatırımcılardan toplanan nakit | Şirketin iç kaynakları ve kâr payı |
| Ortaktan ödeme | Yeni pay başına kullanım fiyatı ödenir | Ödeme yok |
| Şirkete nakit girişi | Var; özkaynak büyür | Yok; özkaynak içinde aktarım |
| Teorik fiyat (temettüsüz) | (Fk + n2 × R) ÷ (1 + n2) | Fk ÷ (1 + n1) |
| Hakkın borsada satışı | Rüçhan hakkı .R sırasında satılabilir | Ayrı bir hak sırası yoktur; yeni paylar MKK aracılığıyla hesaba geçer |
| Kayıtlı sermaye tavanı | Aşılamaz | Her tavan için bir kez aşılabilir |
| İşlem yapmayan ortak | Hakkın değerini kaybeder, payı seyrelir | Yeni paylar hesabına geçer, payı seyrelmez |
İki işlem aynı anda da yapılabilir; bu durumda teorik fiyat formülde hem n1 hem n2 kullanılarak hesaplanır. Bedelsiz artırımın kaynakları ve fiyat etkisi bedelsiz sermaye artırımı yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Bedelli artırım KAP'ta nasıl takip edilir?
Bedelli artırımın her aşaması KAP'ta ayrı bildirimle izlenir: yönetim kurulu kararı, SPK başvurusu, SPK onayı ve izahname, rüçhan hakkı kullanım tarihleri ve fiyatı, kalan payların satış duyurusu, satış sonuçları ve tescil. SPK'nın onayladığı pay ihraçları ayrıca SPK haftalık bülteninin "İzahname/İhraç Belgesi Onaylanan Sermaye Piyasası Araçları" bölümünde, mevcut ve yeni sermaye ile bedelli ve bedelsiz tutarlar ayrı sütunlarda gösterilerek yayımlanır.
Okurken öne çıkan noktalar artırım oranı ve kullanım fiyatı, kullanım süresi ile .R sırasının son işlem günü, toplanacak fonun kullanım yerleri ve satılamayan paylar için satın alma taahhüdü bulunup bulunmadığıdır. Yönetim kurulu kararı tek başına artırımın kesinleştiği anlamına gelmez; SPK onayı olmadan hak kullanımı başlamaz ve oranlar ya da tarihler değişebilir. Bildirimlerin genel okunuşu KAP bildirimleri yazısında anlatılıyor. Bedelli artırımın tersi yönde bir işlem olan hisse geri alımı ise şirketten nakit çıkarıp dolaşımdaki pay sayısını azaltır.
Temettü, sermaye artırımı ve halka arz takvimi Fiva'da
Fiva'nın günün özeti ekranında ekonomik takvim, KAP bildirimleri, temettü ve sermaye artırımı takvimleri, halka arzlar ve önem derecesine göre sınıflandırılmış haberler bir arada gösterilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Rüçhan hakkı kullanılmazsa ne olur?
Kullanım süresi içinde kullanılmayan veya satılmayan hak sona erer ve buna karşılık gelen paylar kalan pay satışına çıkar. Ortak ödeme yapmadığı için nakit kaybetmez, ancak hak kullanımının ilk günü fiyat düzeltildiğinden hakkın teorik değerini kaybeder ve şirketteki payı seyrelir.
Rüçhan hakkı ne zamana kadar borsada satılabilir?
Borsa İstanbul Pay Piyasası Yönergesi'ne göre .R sırasının son işlem günü, rüçhan hakkı kullanım süresinin bitiminden önceki beşinci işlem günüdür. Bu tarihten sonra hak borsada satılamaz, yalnızca süre sonuna kadar kullanılabilir.
Rüçhan hakkı kullanım fiyatı her zaman 1 TL mi?
Hayır. Çoğu artırımda kullanım fiyatı payın nominal değeri olan 1 TL'dir, ancak şirket primli bir fiyat belirleyebilir; Pay Tebliği'nin 18. maddesindeki şartlarla nominal değerin altında ihraç da mümkündür. Fiyat izahnamede ve KAP bildiriminde yer alır.
Rüçhan hakkı için hisseye ne zaman sahip olmak gerekir?
Borsa İstanbul, ertesi iş günü hak kullanımına başlayacak şirketlerin listesini her iş günü saat 16.30 itibarıyla kesinleştirip KAP'ta ilan eder; listedeki paylar ertesi gün hakları kullanılmış olarak işlem görür. Rüçhan hakkı için pay en geç hak kullanımının başladığı günden önceki son işlem gününde alınmış olmalıdır.
Bedelli artırım sonrası hisse fiyatı neden düşük açılır?
Hak kullanımının ilk günü Borsa İstanbul baz fiyatı teorik fiyata göre düşürür, çünkü pay sayısı artarken şirkete giren nakit, kullanım fiyatı piyasa fiyatının altında kaldığı sürece pay başına değeri azaltır. Aradaki fark rüçhan hakkının değerinde durur; hak kullanılır veya satılırsa toplam değer korunur.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi: SPK Pay Tebliği (VII-128.1) güncel metni, madde 12, 13, 18, 22, 23 ve 25 (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Kayıtlı Sermaye Sistemi Tebliği (II-18.1), madde 6 ve 11 (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, madde 18 (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Teorik Fiyatların Belirlenmesi Prosedürü (Revizyon 3, 6 Nisan 2026) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Prosedürü, Revizyon 54 (21/09/2026): yeni pay alma hakları, R özellik kodu, birincil piyasa (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Yönergesi, Revizyon 18 (21/09/2026), madde 33 ve 34 (yeni sekmede açılır)
- SPK Bülteni 2026/70 (16 Ekim 2026): izahname ve ihraç belgesi onaylanan pay ihraçları tablosu, bedelli ve bedelsiz sütunları (yeni sekmede açılır)
- Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP): sermaye artırımı bildirimleri (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.