Elliott dalga teorisi nedir? 5-3 yapısı ve kuralları

Kısa cevap: Elliott dalga teorisi, fiyatların ana trend yönünde beş dalgalık itki ve ters yönde üç dalgalık düzeltme (A-B-C) halinde, her ölçekte kendini tekrar eden bir yapıda ilerlediğini öne süren teknik analiz yaklaşımıdır. İtki dalgası için üç kural vardır: 2. dalga 1. dalganın başlangıcını geçemez, 3. dalga 1, 3 ve 5. dalgalar arasında en kısa olamaz, 4. dalga 1. dalganın fiyat alanına giremez. Aynı grafikte birden fazla geçerli sayım yapılabildiği için teori bir tahmin aracından çok olasılık çerçevesi sunar.

Elliott dalga teorisi, adını 1930'larda borsa fiyatlarında tekrarlayan kalıplar tanımlayan Ralph Nelson Elliott'tan alır. Elliott Wave International'ın aktardığına göre Elliott fikirlerini 31 Ağustos 1938'de yayımlanan The Wave Principle kitabında açıkladı; teoriyi 1970'lerden itibaren yaygınlaştıran kaynak, ilk baskısı 1978'de yapılan Frost ve Prechter'in Elliott Wave Principle: Key to Market Behavior kitabıdır.

Teorinin temel iddiası, fiyat hareketinin yatırımcı kitlesinin iyimserlik ve kötümserlik arasında gidip gelmesinin kaydı olduğu ve bu salınımın belirli dalga kalıpları ürettiğidir. Bu yazıdaki kurallar ve tanımlar Ekim 2026 itibarıyla Elliott Wave International'ın Waveopedia sayfalarından ve TradingView'ın yardım belgelerinden alınmıştır. Teori bir fiyat tahmini üretmez; bu yazı da herhangi bir piyasa için sayım veya tahmin içermez.

5 dalga 3 dalga: itki ve düzeltme yapısı

Elliott dalga teorisinde fiyat, bir üst derecedeki trend yönünde beş alt dalgadan oluşan itki (motive) dalgaları ve buna karşı üç alt dalgadan oluşan düzeltme dalgaları halinde ilerler. Beş dalgalık itki ve onu izleyen üç dalgalık düzeltme birlikte sekiz dalgalık bir döngü oluşturur; TradingView bu yapıyı temel 5-3 modeli olarak adlandırır.

Elliott Wave International'a göre itki dalgası 5-3-5-3-5 şeklinde alt dalgalara ayrılır. İtkilerin büyük çoğunluğunda üç ana dalgadan yalnızca biri uzar (extension) ve hisse piyasasında en sık uzayan dalga 3. dalgadır. Aynı kaynağın Frost ve Prechter'den aktardığına göre üçüncü dalgalar genellikle en yüksek hacmi ve en büyük fiyat hareketini üretir. Bunlar kural değil, "yönerge" niteliğindeki gözlemlerdir.

Elliott dalga kuralları nelerdir?

Elliott dalga teorisinde bir itki sayımının geçerli olması için üç kuralın birlikte sağlanması gerekir; Elliott Wave International ve TradingView aynı üç kuralı verir:

1. 2. dalga, 1. dalganın tamamını geri alamaz. Elliott Wave International'ın ifadesiyle 2. dalga her zaman 1. dalganın %100'ünden azını geri alır; yani 1. dalganın başlangıç noktasının ötesine geçemez.
2. 3. dalga en kısa dalga olamaz. 3. dalga 1. dalganın bitişini her zaman aşar ve 1, 3 ve 5. dalgalar arasında çoğu zaman en uzun, ama hiçbir zaman en kısa olanıdır. En uzun olması şart değildir.
3. 4. dalga, 1. dalganın fiyat alanına giremez. Yükselen bir itkide 4. dalganın dibi 1. dalganın tepesinin üzerinde kalır.

Elliott Wave International kural ile yönergeyi ayırır: kural, uygulandığı bütün dalgalar için geçerlidir; tipik ama kaçınılmaz olmayan özellikler ise yönergedir. Üç kuraldan biri bozulursa sayım değiştirilir. Üçüncü kuralın tanımlı bir istisnası diyagonal formasyonlardır: diyagonal, itki olmayan bir motive dalgadır ve içinde 4. dalga neredeyse her zaman 1. dalganın alanına girer. Kaynağa göre bitiş diyagonalleri çoğunlukla 5. dalga konumunda, öncü diyagonaller ise ara sıra 1. dalga veya A dalgası konumunda görülür.

TradingView'ın Elliott dalga göstergesi de son 600 çubukta itki ararken bu üç kuralı uygular ve noktaları pivot tepe ve diplere oturtur. Pivotların nasıl tanımlandığı ve neden gecikmeyle kesinleştiği destek ve direnç yazısında anlatılıyor.

Düzeltme dalgaları: zikzak, yassı ve üçgen

Düzeltme dalgaları, bir üst derecedeki trende karşı hareket eden ve hiçbir zaman beş dalgadan oluşmayan yapılardır. Elliott Wave International'a göre düzeltmeler hiçbir zaman beşli olmaz; trende karşı ilk beş dalgalık hareket, daha büyük bir düzeltmenin yalnızca bir parçasıdır. Düzeltmeler dört grupta toplanır:

Zikzak keskin bir düzeltmedir; yükselen piyasada B dalgasının tepesi A dalgasının başlangıcının belirgin biçimde altında kalır. Kaynak, düzeltmelerin çoğu zaman tamamlanıp geride kalana kadar tanınabilir bir kalıba oturtulmasının zor olduğunu kabul eder. Bu, gerçek zamanlı sayımın en zayıf noktasıdır. Üçgen düzeltmenin klasik grafik formasyonuyla ilişkisi grafik formasyonları yazısında ele alınıyor.

Elliott dalga dereceleri nedir?

Dalga derecesi, aynı 5-3 yapısının farklı büyüklüklerde iç içe tekrarlanmasını ifade eder: her itki dalgası bir alt derecede beş, her düzeltme dalgası üç dalgaya bölünür. TradingView'ın resmi hesabının 2021'de yayımladığı eğitim notu, dokuz dereceyi büyükten küçüğe yaklaşık sürelerle şöyle sıralar:

Süreler kesin değildir; derece sürenin değil yapının sonucudur. TradingView'ın Elliott göstergesi ise yalnızca iki iç içe seviye kullanır ve bu işaretlemenin teorinin tarihsel dereceleriyle örtüşmediğini belirtir. Pratikte aynı fiyat hareketi günlük grafikte bir 3. dalga, saatlik grafikte tamamlanmış bir beşli olarak sayılabilir; hangi zaman diliminin esas alındığı sayımla birlikte belirtilmelidir.

Elliott ve Fibonacci ilişkisi

Elliott dalga teorisinde Fibonacci oranları, dalgaların fiyat uzunlukları arasında sık görüldüğü öne sürülen ilişkileri ifade eder. Elliott Wave International'a göre düzeltme dalgaları önceki itki dalgasını sıklıkla %38, %50 veya %62 oranında geri alır ve aynı derecedeki itki dalgaları birbiriyle Fibonacci oranlarında ilişkili olma eğilimindedir; 0,618, 0,382 ve 1,618 en çok anılan oranlardır. Kaynak, Fibonacci analizinin önce geçerli bir dalga sayımı gerektirdiğini vurgular. Oranların diziden nasıl türetildiği ve geri çekilme seviyelerinin hesabı Fibonacci düzeltmesi yazısında, araçla hesaplanması Fibonacci hesaplama sayfasında yer alıyor.

Bu ilişkiler sistematik olarak test edildiğinde destek bulamamıştır. Batchelor ve Ramyar'ın Cass Business School'da 2006'da yayımladığı çalışma, Dow Jones Sanayi Endeksi'nin Ocak 1915–Haziran 2003 dönemindeki 22.194 işlem gününde ardışık trendlerin fiyat ve süre oranlarının Fibonacci oranları veya yuvarlak kesirler etrafında kümelenip kümelenmediğini blok bootstrap yöntemiyle sınamıştır. Seyrek görülen 4,236 oranı hariç tutulduğunda test edilen 144 oranın yalnızca 15'i %90 anlamlılık eşiğini aşmıştır; şans eseri beklenen sayı 14,4'tür. Yazarlar birkaç anlamlı oranın, yapılan test sayısına göre şans eseri beklenenden fazla olmadığı sonucuna varır.

Elliott dalga nasıl sayılır? Varsayımsal örnek

Elliott dalga sayımı, belirgin dönüş noktalarının seçilip 1–5 ve A–C olarak etiketlenmesi ve her etiketin üç kurala karşı kontrol edilmesiyle yapılır. Adımlar şöyledir: zaman dilimi seçilir, belirgin tepe ve dipler işaretlenir, beş dalgalık bir aday yapı aranır, kurallar kontrol edilir, Fibonacci ilişkileri yalnızca yardımcı ölçüt olarak incelenir ve sayımı geçersiz kılacak fiyat seviyesi önceden yazılır.

Aşağıdaki Python kodu üç kuralı aynı iki sayıma uygular:

def itki_kurallari(p):
    # p: 1. dalganın başlangıcı ve beş dalganın bitiş fiyatları (yükselen itki)
    p0, p1, p2, p3, p4, p5 = p
    d1, d3, d5 = p1 - p0, p3 - p2, p5 - p4
    return {
        "kural 1 (2. dalga başlangıcı geçmez)": p2 > p0,
        "kural 2 (3. dalga en kısa değil)": p3 > p1 and not (d3 < d1 and d3 < d5),
        "kural 3 (4. dalga 1. dalgaya girmez)": p4 > p1,
    }

sayimlar = {
    "Sayım A": [100.0, 112.0, 104.6, 124.0, 116.6, 128.6],
    "Sayım B": [100.0, 112.0, 104.6, 124.0, 110.8, 128.6],
}
for ad, p in sayimlar.items():
    sonuc = itki_kurallari(p)
    print(ad, all(sonuc.values()), [k for k, v in sonuc.items() if not v])

p = sayimlar["Sayım A"]
duzeltme = (p[1] - p[2]) / (p[1] - p[0]) * 100
oran = (p[3] - p[2]) / (p[1] - p[0])
print("2. dalga düzeltmesi: %" + f"{duzeltme:.1f}".replace(".", ","))
print("3. dalga / 1. dalga: " + f"{oran:.3f}".replace(".", ","))

Çıktı:

Sayım A True []
Sayım B False ['kural 3 (4. dalga 1. dalgaya girmez)']
2. dalga düzeltmesi: %61,7
3. dalga / 1. dalga: 1,617

Kod yalnızca kuralları denetler; hangi noktaların dalga sonu seçileceğine karar vermez. Asıl öznellik, noktaların seçildiği ilk adımdadır.

Elliott dalga teorisinin eleştirisi: öznellik ve test edilebilirlik

Elliott dalga teorisine yöneltilen temel eleştiri, aynı grafikte birden fazla geçerli sayım yapılabildiği için teorinin önceden sınanabilir kesin tahminler üretmemesidir. Elliott Wave International da çoğu zaman iki veya daha fazla geçerli sayım bulunduğunu, analistlerin bunları "tercih edilen" ve "alternatif" sayım olarak sıraladığını ve teorinin herhangi bir sonuç hakkında kesinlik sağlamadığını belirtir.

• Sayım sonradan değişebilir: Bir kural bozulduğunda sayım değiştirilir. Bu kuralların doğası gereğidir, ancak gerçek zamanlı bir sayımın geçmişte kalan bir sayımla karşılaştırılmasını zorlaştırır.
• Dereceler iç içedir: Aynı hareket farklı zaman dilimlerinde farklı etiketler alabilir.
• Kanıt sınırlıdır: Batchelor ve Ramyar, teknik analistlerin kurallarını çoğu zaman tekrarlanabilir biçimde tanımlamadığını ve popüler kitapların başarılı tahmin örneklerini ıskalarla birlikte raporlamadığını vurgular; Fibonacci oranlarına dair bulguları da olumsuzdur.

Teoriyi test edilebilir hale getirmenin yolu, dönüş noktası tanımını (örneğin belirli yüzdelik salınımlar), sayım kurallarını, giriş ve çıkışı ve geçersizlik seviyesini kod olarak sabitlemek ve sonucu maliyetler dahil, geliştirmede kullanılmayan veride sınamaktır. Bu yöntem ve sık yapılan hatalar backtest nedir yazısında, teknik analizin genel kanıt durumu teknik analiz nedir yazısında anlatılıyor. Bu yazıdaki örnekler varsayımsaldır; belirli bir varlık için sayım veya tahmin değildir.

Sık sorulan sorular

Elliott dalga teorisinin üç kuralı nedir?

2. dalga 1. dalganın başlangıcını geçemez, 3. dalga 1, 3 ve 5. dalgalar arasında en kısa olamaz ve 4. dalga 1. dalganın fiyat alanına giremez. Kurallardan biri bozulursa itki sayımı geçersiz sayılır ve yapı yeniden yorumlanır.

Elliott dalgasında A-B-C ne demek?

Beş dalgalık itkiden sonra gelen ve ana trende karşı hareket eden üç dalgalık düzeltmedir. Zikzak, yassı, üçgen veya bunların kombinasyonu şeklinde olabilir; düzeltmeler hiçbir zaman beş dalgadan oluşmaz.

3. dalga her zaman en uzun dalga mıdır?

Hayır. Kural yalnızca 3. dalganın 1, 3 ve 5. dalgalar arasında en kısa olamayacağını söyler. Hisse piyasasında en sık uzayan dalga 3. dalgadır, ancak bu bir yönergedir.

Elliott dalga teorisi Fibonacci ile nasıl ilişkilidir?

Teoriye göre düzeltmeler önceki itkiyi sıklıkla %38, %50 veya %62 oranında geri alır ve aynı derecedeki dalgalar Fibonacci oranlarında ilişkilidir. Dow Jones endeksinin 1915–2003 verisiyle yapılan bir test, bu oranların şans eseri beklenenden sık görülmediğini bulmuştur.

Elliott dalga teorisi işe yarar mı?

Teori bir olasılık çerçevesi sunar, kesin tahmin üretmez. Aynı grafikte birden fazla geçerli sayım yapılabildiği için sistematik testi zordur ve Fibonacci ilişkilerine dair akademik bulgular olumsuzdur.

Kaynaklar

• Elliott Wave International: Introduction to the Wave Principle (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International Waveopedia: Motive Waves (2. ve 3. dalga kuralları) (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International Waveopedia: Impulse (4. dalga kuralı, kural ve yönerge ayrımı) (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International Waveopedia: Diagonals (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International Waveopedia: Extension (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International Waveopedia: Corrective Waves (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International Waveopedia: Zigzags (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International Waveopedia: Fibonacci Relationships (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International: Third Waves Are the Ones You Want to Catch (Frost ve Prechter, s. 78 alıntısı) (yeni sekmede açılır)
• Elliott Wave International: Elliott Wave Principle: Key to Market Behavior (Frost ve Prechter, ilk baskı 1978) (yeni sekmede açılır)
• TradingView Help Center: Elliott wave theory and tools (yeni sekmede açılır)
• TradingView: Assigning Elliott Wave Degrees (TradingView resmi hesabı, 23 Haziran 2021) (yeni sekmede açılır)
• Batchelor, Ramyar: Magic numbers in the Dow (Cass Business School, 2006; City Research Online) (yeni sekmede açılır)

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.