Kısa cevap: Bir borsa grafiğinde yatay eksen zamanı, dikey eksen fiyatı, alt panel ise işlem hacmini gösterir. Her mum veya çubuk seçilen zaman diliminin açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış fiyatını özetler; çizgi grafik yalnızca kapanışları birleştirir. Logaritmik grafikte eşit dikey mesafeler eşit yüzde değişimi gösterir; uzun dönemli ve sert hareketli grafiklerde doğrusal ölçekten daha doğru bir görüntü verir.
Aynı hisse, farklı ayarlarla açılan iki grafikte bambaşka görünebilir: biri yatay bir seyir gösterirken diğeri sert bir yükseliş çizebilir. Fark çoğu zaman piyasadan değil, seçilen grafik türünden, zaman diliminden, fiyat ölçeğinden veya fiyatların temettü ve sermaye artırımına göre düzeltilip düzeltilmediğinden kaynaklanır.
Bu yazı, bir fiyat grafiğini okumak için gereken temel ayarları varsayımsal örneklerle anlatır. Mum formasyonları, destek ve direnç ile göstergeler ayrı yazılarda ele alındığı için burada yalnızca grafiğin kendisi ele alınır.
Grafik nasıl okunur? Eksenler ve OHLC verisi
Bir fiyat grafiği üç parçadan oluşur:
- Yatay eksen (zaman): Soldan sağa geçmişten bugüne ilerler. Her mum veya çubuk bir dönemi temsil eder; dönem bir dakika da olabilir, bir ay da.
- Dikey eksen (fiyat): Genellikle sağda yer alır. Ölçeğin doğrusal mı logaritmik mi olduğu, hareketlerin nasıl görüneceğini değiştirir.
- Hacim paneli: Fiyatın altında, her dönemde gerçekleşen işlem miktarını çubuklarla gösterir.
Grafiklerin çoğu her dönem için dört fiyatı kullanır: açılış (open), en yüksek (high), en düşük (low) ve kapanış (close). Kısaca OHLC denen bu dört değer, grafik türüne göre farklı biçimlerde çizilir.
| Tür | Kullandığı veri | Ne zaman kullanılır? |
|---|---|---|
| Çizgi | Yalnızca kapanış | Uzun dönemli yönü sade biçimde görmek |
| Çubuk (bar) | OHLC; açılış sola, kapanış sağa küçük çentikle | Dönem içi aralığı görmek |
| Mum | OHLC; açılış ve kapanış arası gövde, uçlar gölge | Yön ve aralığı birlikte görmek |
| Heikin Ashi | Ortalaması alınmış OHLC | Gürültüyü azaltıp yönü izlemek |
StockCharts'a göre çizgi grafik yalnızca kapanışı kullanır; bazı yatırımcılar kapanışı açılış, en yüksek ve en düşük fiyattan daha önemli sayar ve bu yolla gün içi dalgalanmalar ayıklanır. TradingView'da da çizgi grafik varsayılan olarak kapanışla çizilir; fiyat kaynağı sembol ayarlarından açılış, en yüksek, en düşük veya bunların ortalamalarıyla değiştirilebilir.
Mum grafik nasıl okunur?
Mumun gövdesi açılış ile kapanış arasındaki aralığı, gövdenin üstünde ve altında uzanan ince çizgiler (gölge veya fitil) dönemin en yüksek ve en düşük fiyatını gösterir. Kapanış açılışın üzerindeyse gövde içi boş ya da yeşil, altındaysa dolu ya da kırmızı çizilir; renkler platforma göre değişebilir.
Varsayımsal örnek: Bir günlük mumda açılış 50 TL, en yüksek 54 TL, en düşük 49 TL, kapanış 53 TL olsun. Kapanış açılıştan yüksek olduğu için mum yükseliş mumudur. Gövde 50 ile 53 TL arasında 3 TL, üst gölge 53'ten 54'e 1 TL, alt gölge 49'dan 50'ye 1 TL'dir. Gün içinde fiyat 54 TL'yi görmüş, ancak kapanışa kadar 1 TL geri vermiştir. Rakamlar varsayımsaldır.
Gövde ve gölge oranlarının doji, çekiç veya yutan gibi kalıplarla nasıl yorumlandığı mum formasyonları yazısında anlatılıyor.
Heikin Ashi mumları
TradingView'a göre Heikin Ashi mumunun açılışı önceki mumun açılış ve kapanışının ortalaması, kapanışı ise mevcut dönemin açılış, en yüksek, en düşük ve kapanışının ortalamasıdır. Bu mumlar gerçek fiyatları değil ortalama fiyatları gösterir; giriş ve çıkış seviyelerini kesin olarak belirlemek için daha az uygundur. Gerçek fiyatın ölçekte görünmesi için sembol ayarlarında ayrı bir seçenek bulunur. TradingView ayrıca Renko grafiklerinde strateji sonuçlarının güvenilir olmadığını belirtir; Heikin Ashi verisiyle çalışan bir stratejide emirlerin gerçek fiyatlardan hesaplanması için strateji ayarlarında standart OHLC seçeneği bulunur.
Zaman dilimi nasıl seçilir?
Zaman dilimi, her mumun kaç dakikayı, günü veya haftayı özetlediğini belirler. StockCharts'a göre bir ayda yaklaşık 20, bir yılda yaklaşık 252 işlem günü vardır; ekrana 100 mum sığıyorsa günlük grafik yaklaşık beş aylık, haftalık grafik yaklaşık iki yıllık dönemi gösterir. Kısa zaman dilimleri daha fazla ayrıntı, ama daha fazla gürültü içerir; haftalık ve aylık grafikler uzun dönemli trendi görmek için kullanılır.
Varsayımsal örnek: Bir haftanın günlük mumları şöyle olsun:
| Gün | Açılış | En yüksek | En düşük | Kapanış |
|---|---|---|---|---|
| Pazartesi | 50,00 | 52,00 | 49,00 | 51,00 |
| Salı | 51,00 | 53,00 | 50,50 | 52,50 |
| Çarşamba | 52,50 | 54,00 | 52,00 | 53,00 |
| Perşembe | 53,00 | 53,50 | 50,00 | 50,50 |
| Cuma | 50,50 | 51,50 | 49,50 | 51,00 |
Haftalık mum, pazartesi açılışı (50,00), haftanın en yükseği (54,00), en düşüğü (49,00) ve cuma kapanışından (51,00) oluşur. Günlük grafikte dört yükseliş günü ve sert bir perşembe düşüşü görülürken haftalık grafikte yalnızca uzun üst gölgeli küçük bir yükseliş mumu görünür. Rakamlar varsayımsaldır.
Bu nedenle bir sinyal yorumlanırken hangi zaman diliminde oluştuğu belirtilir. Yaygın yaklaşım, yönü üst zaman diliminde, ayrıntıyı alt zaman diliminde incelemektir. Günlük mumun Borsa İstanbul'da hangi seansları kapsadığı ve kapanış fiyatının nasıl oluştuğu Borsa İstanbul seans saatleri yazısında yer alıyor.
Logaritmik grafik nasıl okunur?
Fiyat ekseni iki biçimde ölçeklenebilir. StockCharts'ın tanımıyla doğrusal (aritmetik) ölçekte eşit dikey mesafeler eşit tutarlı değişimi gösterir: 10'dan 20'ye çıkış, 70'ten 80'e çıkışla aynı yükseklikte çizilir. Logaritmik ölçekte ise eşit mesafeler eşit yüzde değişimi gösterir: 10'dan 20'ye, 20'den 40'a ve 40'tan 80'e çıkışların her biri %100'dür ve aynı yükseklikte çizilir.
Varsayımsal örnek: Bir hisse önce 10 TL'den 20 TL'ye, yıllar sonra 100 TL'den 110 TL'ye çıksın. İki hareket de 10 TL'dir ve doğrusal grafikte aynı boyda görünür. Oysa ilki %100, ikincisi %10'luk artıştır. Logaritmik grafikte dikey mesafe fiyatın logaritmasıyla orantılıdır: log(20) − log(10) ≈ 0,301; log(110) − log(100) ≈ 0,041. İlk hareket ikinciden yaklaşık 7,3 kat daha uzun çizilir. Rakamlar varsayımsaldır.
| Ölçek | Eşit mesafe neyi gösterir? | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|
| Doğrusal | Eşit TL değişimi | Dar bir fiyat aralığı, kısa dönemli grafikler |
| Logaritmik | Eşit yüzde değişimi | Fiyatın katlandığı uzun dönemler, yüksek enflasyonlu dönemlerin TL grafikleri |
StockCharts'a göre logaritmik ölçek, fiyat kısa ya da uzun bir dönemde büyük ölçüde hareket ettiğinde yararlıdır ve trend çizgileri bu ölçekte dipleri daha iyi takip etme eğilimindedir. Aynı iki noktadan çizilen bir trend çizgisi iki ölçekte farklı yerden geçtiği için kırılım da farklı tarihte görülebilir; ölçek seçiminin trend çizgilerine etkisi destek ve direnç yazısında ele alınıyor. TradingView, logaritmik ölçek açıkken çizimlere bağlı alarmların çizimin tam konumunu yansıtmayabileceğini ve alarmlar için doğrusal ölçeğin kullanılmasını önerir.
Hacim çubukları ve trend grafikte nasıl görülür?
Hacim paneli her dönemde el değiştiren miktarı gösterir. Çubukların rengi genellikle o dönemin fiyat yönüne göre belirlenir; renk, alıcıların satıcılardan fazla olduğu anlamına gelmez, çünkü her işlemin bir alıcısı ve bir satıcısı vardır. Ortalamanın belirgin üzerindeki hacim, fiyat hareketine katılımın yüksek olduğunu gösterir. Borsa İstanbul'da hacmin lot ve TL olarak nasıl yayımlandığı ve OBV gibi göstergeler hacim analizi yazısında anlatılıyor.
Trend, grafikte tepe ve diplerin sıralanmasıyla okunur: art arda daha yüksek tepe ve daha yüksek dipler yükselen trendi, daha düşük tepe ve dipler düşen trendi gösterir. Tepe ve dipler belirgin bir yön çizmiyorsa fiyat yatay seyrediyordur. Trendin Dow Teorisi'ndeki tanımı ve göstergelerle nasıl ölçüldüğü teknik analiz yazısında, hareketli ortalamalar ise RSI ve hareketli ortalama yazısında yer alıyor.
Düzeltilmiş fiyat nedir? Temettü ve bedelsiz etkisi
Borsa İstanbul'un Pay Piyasası Prosedürü'ne (Revizyon 54, 21 Eylül 2026) göre temettü ödemesi veya sermaye artırımı durumunda Borsa bir teorik fiyat hesaplar ve bu fiyat en yakın fiyat adımına yuvarlanarak o günün baz fiyatı olur. Fiyat bu nedenle hak kullanım gününde, piyasada bir satış dalgası olmadan da düşük başlar. Geçmiş fiyatlar düzeltilmemişse grafik bu günü sert bir düşüş veya boşluk olarak gösterir.
Varsayımsal örnek 1, bedelsiz: Önceki kapanışı 40 TL olan bir payda %100 bedelsiz sermaye artırımı yapılsın. Teorik fiyat 40 ÷ 2 = 20 TL'dir. Düzeltilmemiş grafikte %50'lik bir düşüş görünür; düzeltilmiş seride hak kullanım öncesindeki tüm fiyatlar 2'ye bölünür ve örneğin 36 TL'lik eski bir kapanış 18 TL olarak çizilir.
Varsayımsal örnek 2, temettü: Önceki kapanışı 50 TL olan bir pay 2 TL brüt temettü dağıtsın; teorik fiyat basitleştirilmiş olarak 48 TL olsun. Yaygın düzeltme yönteminde eski fiyatlar 48 ÷ 50 = 0,96 katsayısıyla çarpılır; 45 TL'lik eski bir kapanış 43,20 TL olur. Rakamlar varsayımsaldır.
Bedelsiz artırımda teorik fiyatın hesabı bedelsiz sermaye artırımı, temettüde fiyat düşüşü temettü verimi yazısında anlatılıyor. TradingView'a göre temettüye göre düzeltilmiş grafik varlığın toplam getirisini gösterir, yani ödenen temettüyü fiyata ekler; seçenek görünmüyorsa o varlık için düzeltme sunulmuyordur, örneğin temettü ödemeyen kripto varlıklarda. Düzeltilmemiş veriyle yapılan geriye dönük testlerde hak kullanım günleri yapay sinyal üretebilir.
TradingView'da grafik ayarları: nelere bakılır?
TradingView'ın yardım sayfalarına göre Ekim 2026 itibarıyla grafikte çizgi, çubuk, mum, içi boş mum, Heikin Ashi, Renko, Kagi ve nokta-şekil dahil çok sayıda grafik türü kullanılabilir. Bir grafik okunmadan önce şu ayarlar kontrol edilir:
- Grafik türü: Heikin Ashi, Renko gibi türler gerçek fiyatı değil türetilmiş fiyatı gösterir.
- Zaman dilimi: Her mumun hangi dönemi özetlediği kontrol edilir; aynı hisse günlük ve haftalık grafikte farklı görünür.
- Fiyat ölçeği: Ölçeğin doğrusal mı logaritmik mi olduğu kontrol edilir; fiyat eksenindeki Auto düğmesi veriyi ekrana sığdırır.
- Temettü düzeltmesi: Grafik ayarlarındaki temettüye göre düzeltme seçeneğinin açık olup olmadığına bakılır.
- Veri kaynağı: Aynı varlık birden fazla borsada işlem görebilir; grafik verisi seçilen borsaya ait olduğu için fiyat ve hacim kaynağa göre farklı görünebilir.
Grafik üzerindeki kuralların koda dökülmesi ve alarm üretilmesi Pine Script yazısında anlatılıyor. Bu yazı herhangi bir hisse veya işlem yöntemi önermez; grafik geçmiş fiyatları gösterir, geleceği garanti etmez.
Sık sorulan sorular
Borsada grafik nasıl okunur?
Yatay eksen zamanı, dikey eksen fiyatı, alt panel hacmi gösterir. Her mum seçilen dönemin açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış fiyatını özetler; okumaya zaman dilimi ve fiyat ölçeği kontrol edilerek başlanır.
Mum grafikte yeşil ve kırmızı ne anlama gelir?
Yeşil veya içi boş mum kapanışın açılıştan yüksek, kırmızı veya dolu mum düşük olduğunu gösterir. Renkler platforma göre değişebilir ve ayarlardan değiştirilebilir.
Logaritmik grafik ne zaman kullanılır?
Fiyatın katlandığı uzun dönemlerde ve sert hareketli piyasalarda kullanılır, çünkü eşit dikey mesafeler eşit yüzde değişimi gösterir. Dar aralıkta seyreden kısa dönemli grafiklerde doğrusal ölçek yeterlidir.
Hisse grafiğinde ani düşüş neden görünür?
Gerçek bir satış dışında, temettü veya bedelsiz sermaye artırımı sonrası hak kullanım gününde baz fiyatın düşürülmesinden kaynaklanabilir. Geçmiş fiyatlar düzeltilmemişse bu gün grafikte sert bir boşluk gibi görünür.
Hangi zaman dilimi kullanılmalı?
Tek bir doğru zaman dilimi yoktur; seçim incelenen dönemin uzunluğuna bağlıdır. Yaygın yaklaşım yönü haftalık veya günlük grafikte, ayrıntıyı daha kısa zaman dilimlerinde incelemektir.
Kaynaklar
- StockCharts ChartSchool: What Are Charts? (grafik türleri, aritmetik ve logaritmik ölçek, zaman dilimleri) (yeni sekmede açılır)
- StockCharts ChartSchool: Introduction to Candlesticks (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Chart types available on TradingView (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Learn to use line charts (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Understanding Heikin Ashi charts (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Strategy produces unrealistic results on non-standard chart types (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: I cannot set alerts with Log Scale enabled (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: How to enable Autoscale (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: How to adjust data for dividends (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Prosedürü, Revizyon 54 (21/09/2026), baz fiyat ve teorik fiyat (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.