Kısa cevap: Fibonacci düzeltmesi, belirgin bir dip ile tepe arasındaki fiyat hareketinin %23,6, %38,2, %50, %61,8 ve %78,6 gibi oranlarla bölünmesiyle bulunan ve olası destek ya da direnç bölgesi olarak izlenen seviyelerdir. Yükselişten sonraki geri çekilmede seviye = tepe − (tepe − dip) × oran formülüyle hesaplanır. Mevcut çalışmalar, bu seviyelerin fiyatı diğer seviyelerden daha sık durdurduğunu tutarlı biçimde göstermiyor.
Fibonacci hesaplama aracıyla bu hesap kişiye özel rakamlarla yapılabilir.
Fibonacci düzeltmesi (Fibonacci retracement), bir trend içindeki geri çekilmenin nerede durabileceğini önceden işaretlemek için kullanılan bir çizim aracıdır. TradingView'ın yardım sayfasına göre seviyeler iki uç nokta birleştirilerek oluşturulur ve fiyat önceki hareketini geri alırken destek veya direnç işlevi görebileceği varsayılan bölgeleri gösterir.
Aracın matematiği basittir; zor olan, hangi tepe ve dibin seçileceği ve seviyelerin gerçekten bir anlam taşıyıp taşımadığıdır. Aşağıda oranların kökeni, varsayımsal bir hesap tablosu, uzatma seviyeleri, ölçek ve fiyat adımı ayrıntıları ile akademik bulgular ele alınıyor.
Fibonacci oranları nereden gelir?
Fibonacci dizisi 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144 şeklinde devam eder; her sayı kendinden önceki iki sayının toplamıdır. StockCharts, diziyi Batı'ya tanıtan kişi olarak Pisalı matematikçi Leonardo Pisano Bogollo'yu (1170–1250) anar. Teknik analizdeki oranlar, dizideki sayıların birbirine bölünmesinden türetilir:
| İşlem | Örnek | Sonuç | Seviye |
|---|---|---|---|
| Bir sayı ÷ bir sonraki sayı | 34 ÷ 55; 55 ÷ 89 | 0,6182; 0,6180 | %61,8 |
| Bir sayı ÷ iki sonraki sayı | 21 ÷ 55; 34 ÷ 89 | 0,3818; 0,3820 | %38,2 |
| Bir sayı ÷ üç sonraki sayı | 21 ÷ 89; 34 ÷ 144 | 0,2360; 0,2361 | %23,6 |
Dizide ilerledikçe ardışık sayıların oranı, altın oran olarak bilinen φ ≈ 1,618 değerine, tersi ise 0,618'e yaklaşır. Diğer oranlar da bu sayıyla bağlantılıdır: 0,382 = 1 − 0,618 ≈ 0,618² ve 0,236 ≈ 0,618³. Seviyeler yüzde olarak gösterilir: %61,8 düzeltme, hareketin 0,618'i kadar geri alınması demektir.
%50 ve %78,6 seviyeleri Fibonacci oranı mı?
Grafik platformlarında Fibonacci aracıyla birlikte gösterilen her seviye diziden türetilmez:
- %50: StockCharts, %50 seviyesinin bir Fibonacci sayısına dayanmadığını açıkça belirtir ve kökenini Dow Teorisi'ne bağlar. Dow teorisyeni William Hamilton, ikincil hareketlerin önceki ana hareketin genellikle üçte biri ile üçte ikisi arasını, en sık da yaklaşık yarısını geri aldığını gözlemlemiştir. Gurrib ve arkadaşlarının 2022 tarihli makalesi ise %50'yi Gann teorisiyle ilişkilendirir. Kaynaklar kökeni farklı açıklasa da ortak nokta, oranın diziden gelmediğidir.
- %78,6: 0,618'in karekökü yaklaşık 0,786'dır (√0,618 ≈ 0,7861). Oran bu matematiksel ilişkiyle açıklanabilir, ancak dizideki sayıların doğrudan oranı değildir. StockCharts'ın Fibonacci düzeltmesi sayfası bu seviyeye yer vermez; Gurrib ve arkadaşlarının çalışması ise seviyeyi diğer oranlarla birlikte kullanır.
TradingView'ın Fibonacci düzeltme aracında 24 ayrı seviye tanımlanabilir ve her biri ayrı ayrı açılıp kapatılabilir. Ekranda hangi seviyelerin görüneceği bu nedenle ayarlara bağlıdır; aynı grafiğe bakan iki kullanıcı farklı seviye setleri görebilir.
Fibonacci düzeltme seviyeleri nasıl hesaplanır?
Önce hareketin başlangıç ve bitiş noktası (salınım dibi ve tepesi) seçilir, ardından hareketin boyu oranlarla çarpılır:
- Yükselişten sonra geri çekilme: Seviye = Tepe − (Tepe − Dip) × Oran
- Düşüşten sonra tepki yükselişi: Seviye = Dip + (Tepe − Dip) × Oran
Örnek: Varsayımsal bir hisse 80,00 TL'lik dipten 120,00 TL'lik tepeye yükselmiş olsun. Hareketin boyu 40,00 TL'dir. Geri çekilmede izlenecek seviyeler:
| Oran | Hesap | Seviye (TL) | Fiyat adımına yuvarlanmış (TL) |
|---|---|---|---|
| %23,6 | 120 − 40 × 0,236 | 110,56 | 110,60 |
| %38,2 | 120 − 40 × 0,382 | 104,72 | 104,70 |
| %50 | 120 − 40 × 0,5 | 100,00 | 100,00 |
| %61,8 | 120 − 40 × 0,618 | 95,28 | 95,30 |
| %78,6 | 120 − 40 × 0,786 | 88,56 | 88,55 |
Hisse aynı aralıkta 120,00 TL'den 80,00 TL'ye düşmüş olsaydı, tepki yükselişindeki seviyeler 80 + 40 × oran formülüyle 89,44; 95,28; 100,00; 104,72 ve 111,44 TL olurdu.
Son sütundaki yuvarlama Borsa İstanbul kurallarından kaynaklanır. Pay Piyasası Prosedürü'ne (Revizyon 54, 21 Eylül 2026) göre emir fiyatlarının fiyat adımlarına uyması zorunludur ve adım fiyat seviyesine göre değişir. Ekim 2026 itibarıyla paylarda geçerli adımlar:
| Fiyat seviyesi (TL) | Fiyat adımı (TL) |
|---|---|
| 0,01–19,99 | 0,01 |
| 20,00–49,99 | 0,02 |
| 50,00–99,99 | 0,05 |
| 100,00–249,99 | 0,10 |
| 250,00–499,99 | 0,25 |
| 500,00–999,99 | 0,50 |
| 1.000,00–2.499,99 | 1,00 |
| 2.500,00 ve üzeri | 2,50 |
Bu nedenle 95,28 TL'ye tam olarak emir girilemez; en yakın adımlar 95,25 ve 95,30 TL'dir. Fiyat adımının tavan ve taban hesabına etkisi tavan ve taban yazısında anlatılıyor.
Logaritmik ölçekte hesap
Aritmetik hesap, hareketin TL cinsinden boyunu böler. Logaritmik ölçekte eşit yüzde değişimleri eşit mesafede görünür; oran fiyatların logaritmasına uygulandığında formül Seviye = Tepe × (Dip ÷ Tepe)Oran olur. TradingView aracında, logaritmik ölçek açıkken seviyelerin alternatif bir yöntemle hesaplanmasını sağlayan ayrı bir seçenek bulunur. Örnekteki 80–120 TL hareketinde iki hesabın farkı:
| Oran | Aritmetik (TL) | Logaritmik (TL) |
|---|---|---|
| %23,6 | 110,56 | 109,05 |
| %38,2 | 104,72 | 102,78 |
| %50 | 100,00 | 97,98 |
| %61,8 | 95,28 | 93,40 |
| %78,6 | 88,56 | 87,25 |
%50'lik bu yükselişte fark yaklaşık 1,3–2,0 TL'dir; hareket büyüdükçe fark da büyür.
Fibonacci uzatma seviyeleri nedir?
Düzeltme seviyeleri seçilen hareketin içinde kalır; uzatma (extension) seviyeleri ise hareketin ötesine yansıtılır. TradingView'ın düzeltme aracında 1'den büyük değerler dış düzeltme, 0'dan küçük değerler uzatma seviyesi olarak tanımlanır. Ayrı bir araç olan trend tabanlı Fibonacci uzatması üç noktayla çizilir: hareketin başlangıcı (A), bitişi (B) ve ters yöndeki düzeltmenin bittiği nokta (C). TradingView'a göre bu araç kâr hedefi belirlemek veya fiyatın ne kadar ilerleyebileceğini tahmin etmek için kullanılır; uzatma seviyeleri de fiyatın dönebileceği bölgeler olarak izlenir.
Hesapta A–B hareketinin boyu, belirli oranlarla C noktasına eklenir: Seviye = C + (B − A) × Oran.
Örnek (varsayımsal): Önceki örnekte A = 80,00 TL, B = 120,00 TL olsun ve geri çekilme %50 seviyesinde, C = 100,00 TL'de bitsin. Uzatma seviyeleri 0,618 oranında 100 + 40 × 0,618 = 124,72 TL; 1 oranında 100 + 40 = 140,00 TL; 1,618 oranında 100 + 40 × 1,618 = 164,72 TL olur. Bu değerler bir fiyat tahmini değil, seçilen üç noktadan türetilen geometrik projeksiyonlardır.
Tepe ve dip seçimi sonucu nasıl değiştirir?
Fibonacci seviyelerinin en zayıf halkası girdi seçimidir. Hangi salınımın anlamlı sayılacağı, gün içi en düşük fiyatın mı yoksa kapanışın mı kullanılacağı ve hangi zaman diliminin esas alınacağı kişiden kişiye değişir. Küçük bir fark bütün seviyeleri kaydırır:
| Oran | Dip 80,00 TL ile (TL) | Dip 84,00 TL ile (TL) | Fark (TL) |
|---|---|---|---|
| %23,6 | 110,56 | 111,50 | 0,94 |
| %38,2 | 104,72 | 106,25 | 1,53 |
| %50 | 100,00 | 102,00 | 2,00 |
| %61,8 | 95,28 | 97,75 | 2,47 |
| %78,6 | 88,56 | 91,70 | 3,14 |
Ayrıca beş seviye birlikte fiyat aralığının önemli bir bölümünü kaplar. Varsayımsal örnekte bir seviyenin ±%1 yakınına gelinmesi temas sayılırsa, beş bölgenin toplam genişliği yaklaşık 10 TL, yani 80–120 TL aralığının yaklaşık dörtte biridir. Dönüş noktası aralık içinde eşit olasılıkla rastgele dağılsaydı bile, fiyat kabaca dört dönüşten birinde bir Fibonacci seviyesine uymuş görünürdü. Bu nedenle tek tek örneklerde seviyenin çalıştığını görmek kanıt sayılmaz; anlamlı bir test, Fibonacci seviyelerini aynı yöntemle seçilmiş başka seviyelerle karşılaştırmalıdır.
Öznelliği azaltmanın yolu, tepe ve dipleri kurala bağlamaktır; örneğin solundaki ve sağındaki belirli sayıda çubuktan yüksek olan çubuğu tepe kabul eden pivot tanımı. Bu yöntemin onay gecikmesi ve diğer seviye bulma teknikleri destek ve direnç yazısında anlatılıyor.
Fibonacci düzeltmesi işe yarar mı? Kanıt durumu
Uygulamacı kaynaklar bile seviyeleri kesin dönüş noktası olarak sunmaz. StockCharts, düzeltme seviyelerinin kesin dönüş noktaları değil olası dönüş için uyarı bölgeleri olduğunu, başarısızlıklar yaşanacağını ve dönüşün mum formasyonları, momentum göstergeleri, hacim veya grafik formasyonlarıyla teyit edilebileceğini belirtir; RSI bu momentum göstergelerinden biridir. Sistematik testlerin bulguları şöyledir:
- Kempen (2016): IFTA Journal'da yayımlanan çalışma, Dow 30, Nasdaq 100 ve DAX 30 endekslerindeki hisselerin 4 Ocak 1974–30 Ocak 2015 arasındaki günlük verisinde tepe ve dipleri algoritmayla belirleyip düzeltme oranlarının dağılımını incelemiştir. Oranlar log-normal bir dağılım göstermiş ve genel düzeyde istatistiksel olarak anlamlı bir düzeltme seviyesi bulunmamıştır. Daha ince çözünürlükte %100 düzeltme yerel olarak anlam taşımış, kısa vadeli trendlerde Dow'un %33, %50 ve %67 seviyeleri de anlamlı çıkmıştır; Fibonacci oranları ise hiçbir trend sınıfında anlamlı bulunmamıştır.
- Gurrib, Nourani ve Bhaskaran (2022): Financial Innovation dergisindeki çalışma, S&P Composite 1500 Enerji endeksindeki on büyük hisse ile dört enerji kripto varlığını Kasım 2017–Ocak 2020 günlük verisiyle test etmiştir. Yazarlara göre Fibonacci düzeltmeleri enerji hisselerinin fiyat hareketlerini kripto varlıklardan daha iyi yakalamış; makalenin Tablo 4'üne göre strateji on hissenin altısında al-ve-tut getirisini aşmıştır. Ancak hisselerde Sharpe oranları sıfıra yakın kalmış (en yüksek 0,139), getiri hesabında işlem maliyeti yer almamış ve fiyatın 50 günlük hareketli ortalamayı kesmesine dayalı bir kural eklemek sonucu iyileştirmemiştir.
İki çalışma farklı sorulara yanıt verir: biri düzeltme oranlarının fiyat hareketinde gerçekten öne çıkıp çıkmadığına, diğeri seviyelere dayalı bir kuralın getirisine bakar. Hiçbiri Fibonacci seviyelerinin piyasalarda genel geçer bir avantaj sağladığını göstermez. Seviyeler bir strateji içinde kullanılacaksa, kuralın maliyetler dahil ve geliştirmede kullanılmayan veride sınanması gerekir; adımlar ve yaygın hatalar backtest nedir yazısında, aracın teknik analizdeki yeri teknik analiz nedir yazısında anlatılıyor. Bu yazıdaki tüm örnekler varsayımsaldır; belirli bir varlık veya strateji için öneri değildir.
Sık sorulan sorular
Fibonacci düzeltmesinde en önemli seviye hangisi?
Kanıta dayalı bir sıralama yoktur. %61,8 altın oranla ilişkisi nedeniyle sık vurgulanır; ancak 1974–2015 arasında üç endeksteki hisseleri inceleyen bir çalışma, düzeltmelerin Fibonacci oranlarında istatistiksel olarak anlamlı biçimde yoğunlaştığını bulamamıştır.
%50 seviyesi Fibonacci oranı mı?
Hayır. %50 diziden türetilmez; StockCharts kökenini, ikincil hareketlerin önceki hareketin yaklaşık yarısını geri aldığı yönündeki Dow Teorisi gözlemine bağlar.
Fibonacci seviyeleri fitilden mi gövdeden mi çizilir?
Tek bir standart yoktur. Gün içi en yüksek ve en düşük fiyatlar ile kapanış fiyatları farklı seviyeler verir; seçilen yöntem tutarlı uygulanmalı ve testlerde aynı tanım kullanılmalıdır.
Fibonacci düzeltmesi ile uzatması arasındaki fark nedir?
Düzeltme seviyeleri seçilen hareketin içinde kalır ve geri çekilmenin nerede durabileceğini işaretler. Uzatma seviyeleri ise hareketin ötesine yansıtılır ve kâr hedefi ya da olası dönüş bölgesi olarak kullanılır.
Fibonacci düzeltmesi hangi zaman diliminde kullanılır?
Her zaman diliminde çizilebilir ve formül aynıdır. Ancak seviyeler seçilen salınıma bağlı olduğu için farklı zaman dilimlerinde farklı tepe ve dipler, dolayısıyla farklı seviyeler ortaya çıkar.
Kaynaklar
- StockCharts ChartSchool: Fibonacci Retracements (yeni sekmede açılır)
- StockCharts ChartSchool: Dow Theory (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Fibonacci retracement drawing tool (yeni sekmede açılır)
- TradingView Help Center: Trend-based fib extension drawing tool (yeni sekmede açılır)
- Kempen: Fibonaccis Are Human (Made), IFTA Journal 2016, s. 4–9 (yeni sekmede açılır)
- Gurrib, Nourani, Bhaskaran: Energy crypto currencies and leading U.S. energy stock prices: are Fibonacci retracements profitable? (Financial Innovation, 2022) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Prosedürü, Revizyon 54 (21/09/2026), Tablo-7 fiyat adımları (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.