Kısa cevap: Prime esas kazanç (PEK), SGK primlerinin hesaplandığı brüt kazançtır; 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesine göre hak edilen ücret, prim, ikramiye ve benzeri ödemelerin brüt toplamından, kanunda sayılan istisnalar düşülerek bulunur. Aynı Kanun'un 82. maddesine göre alt sınır (SGK tabanı) brüt asgari ücret, üst sınır (SGK tavanı) alt sınırın 9 katıdır; SGK'ya göre 1 Ocak – 31 Aralık 2026 için aylık alt sınır 33.030 TL, üst sınır 297.270 TL'dir. 2027 sınırları yeni asgari ücretle belirlenecek; Ekim 2026 itibarıyla henüz açıklanmadı.
Bordroda brüt ücretin altında ayrıca bir "SGK matrahı" görülmesinin nedeni prime esas kazançtır: işçi ve işveren primleri brüt ücretin tamamından değil, Kanun'un prime tabi saydığı kalemlerin toplamından ve yalnızca belirli bir taban ile tavan arasında hesaplanır. Aynı tutar ileride emekli aylığının, işsizlik ödeneğinin ve rapor parasının hesabında da kullanılır.
Aşağıda prime esas kazancın tanımı, prime dahil ve hariç ödemeler, 2026 taban ve tavanı, tavanı aşan ücret ve ikramiyelerde primin nasıl kesildiği, 2027 sınırlarının nasıl belirleneceği ve hizmet dökümündeki kazanç bilgisinin nasıl okunacağı Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki 5510 sayılı Kanun metnine ve SGK duyurularına göre anlatılıyor. Brütten nete maaş hesabı net maaş nasıl hesaplanır yazısında ayrıca ele alındığı için burada tekrarlanmıyor.
Prime esas kazanç nedir?
Prime esas kazanç, sigorta primlerinin ve SGK'nın ödeyeceği bazı ödeneklerin hesabına esas alınan aylık brüt kazanç demektir. Hizmet akdiyle çalışanlar (4/a) için 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi kazancın üç kalemden oluştuğunu sayar:
- Hak edilen ücretler: Ayın çalışmasına karşılık hak edilen brüt ücret, ödenmemiş olsa bile hak edildiği aya mal edilir.
- Prim, ikramiye ve benzeri istihkaklar: O ay içinde yapılan ödemeler; işverenin sigortalı için ödediği özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkısı da bu kaleme girer, ancak aşağıdaki istisna sınırı düşülür.
- Karar gereği yapılan ödemeler: İdare veya yargı kararıyla sonradan ödenen ücret ve ikramiye niteliğindeki tutarlar.
Bu toplamdan Kanun'da sayılan istisnalar çıkarılır ve sonuç günlük alt ve üst sınırla karşılaştırılır. Kanun'a göre günlük kazanç, aylık prime esas kazancın otuzda biridir; ay içinde ücretsiz geçen günler varsa kazanç, ücret alınan gün sayısına bölünür. Prime esas kazancın hesabında esas alınan gün sayısı aynı zamanda prim ödeme gün sayısıdır.
Kendi adına çalışanlarda (4/b, Bağ-Kur) prime esas kazanç ücretten değil beyandan doğar: sigortalı alt ve üst sınır arasında bir günlük kazanç beyan eder, beyan etmezse alt sınır esas alınır. Bu hesap Bağkur primi nasıl hesaplanır yazısında anlatılıyor. 5510 sayılı Kanun'a göre ilk kez kamu görevlisi (4/c) olarak sigortalı olanlarda ise kazanç; aylık gösterge, ek gösterge, taban ve kıdem aylıkları ile belirli tazminatlardan oluşur.
Prime esas kazanca neler dahil, neler hariç?
Kanun'da açıkça istisna edilmeyen her ödeme, adı ne olursa olsun prime esas kazanca dahildir. 80. maddenin (c) bendi, ayni yardım yerine yapılan nakdi ödemeleri de prime tabi tutar ve diğer kanunlardaki muafiyetlerin SGK primi bakımından dikkate alınmayacağını söyler. İstisnalar, 2 Nisan 2026 tarihli ve 7577 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle yeniden yazılan (b) bendindedir; değişiklik 17 Nisan 2026 tarihli ve 33227 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
| Ödeme | İstisna kapsamı |
|---|---|
| Ayni yardımlar | Tamamı |
| Ölüm, doğum ve evlenme yardımları | Tamamı |
| Görev yollukları, keşif ücreti | Tamamı |
| Seyyar görev, kıdem, ihbar ve kasa tazminatı; iş sonu veya kıdem tazminatı niteliğindeki toplu ödemeler | Tamamı |
| Çocuk ve aile zamları | SGK'ya göre 2026'da çocuk başına (en fazla iki çocuk) aylık 660,60 TL; eşi çalışmayan ve aylık almayan sigortalı için aile zammı aylık 3.303 TL |
| İşverenin ödediği özel sağlık sigortası primi ve BES katkı payı | Aylık toplamı asgari ücretin %30'una kadar: 2026'da 9.909 TL |
| Yemek bedeli (işyerinde yemek verilmiyorsa) | Çalışılan gün başına 300 TL'ye kadar (17 Nisan 2026'dan itibaren; öncesinde SGK'ya göre 158 TL) |
İşyerinde veya müştemilatında verilen yemek ayni yardım niteliğinde olduğundan prime esas kazanca dahil edilmez; 300 TL sınırı yalnızca yemeğin işyerinde verilmediği durumlarda yapılan yemek kartı, nakit veya kupon ödemeleri için geçerlidir ve gün başına 300 TL'yi aşan kısım prime esas kazanca eklenir. Kanun'a göre 300 TL'lik tutar her yıl bir önceki yıla ilişkin yeniden değerleme oranında artırılır; oranın nasıl belirlendiği yeniden değerleme oranı nedir yazısında anlatılıyor.
Varsayımsal örnek: Ayda 22 gün çalışan ve gün başına 400 TL yemek kartı yüklemesi alan bir çalışanda istisna 22 × 300 = 6.600 TL'dir. Yüklenen 8.800 TL'nin 2.200 TL'si o ayın prime esas kazancına eklenir.
Kıdem ve ihbar tazminatı aynı bentte sayıldığı için SGK primine tabi değildir; gelir vergisi tarafındaki farklı uygulama kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısında yer alıyor.
SGK tavanı ve tabanı 2026: ne kadar, nasıl belirlenir?
SGK tabanı brüt asgari ücrete, SGK tavanı ise tabanın 9 katına bağlıdır. 82. maddeye göre günlük kazancın alt sınırı sigortalının yaşına uygun asgari ücretin otuzda biri, üst sınırı 16 yaşından büyük sigortalıların alt sınırının 9 katıdır. Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun 26 Aralık 2025 tarihli ve 33119 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/1 sayılı kararı 2026 için günlük brüt asgari ücreti 1.101 TL olarak belirlediğinden sınırlar şöyledir:
| Sınır | Günlük | Aylık (30 gün) |
|---|---|---|
| Alt sınır (SGK tabanı) | 1.101,00 TL | 33.030,00 TL |
| Üst sınır (SGK tavanı) | 9.909,00 TL | 297.270,00 TL |
| Sözleşmesiz ülkelere götürülen işçilerde üst sınır (3 kat) | 3.303,00 TL | 99.090,00 TL |
Kaynak: SGK, Prime Esas Kazanç Miktarları (2026). Tavan katsayısı son yıllarda iki kez değişti: 16 Kasım 2016 tarihli ve 6761 sayılı Kanun oranı 1 Ocak 2017'den geçerli olmak üzere 6,5'ten 7,5'e, 4 Aralık 2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanun'un 24. maddesi ise 1 Ocak 2026'dan itibaren 7,5'ten 9'a çıkardı. 7,5 kat kuralı sürseydi 2026 tavanı 247.725 TL olacaktı.
Kazancı alt sınırın altında kalan veya ücretsiz çalışan sigortalının primi alt sınır üzerinden hesaplanır ve aradaki farkın primini işveren öder. Kısmi süreli çalışmada taban aylık değil günlüktür: ay içinde 15 gün prim bildirilen sigortalı için alt sınır 15 × 1.101 = 16.515 TL'dir. Asgari ücretin belirlenme süreci asgari ücret nasıl belirlenir yazısında anlatılıyor.
Prime esas kazanç nasıl hesaplanır? Tavanı aşan maaş ve ikramiye
Brüt kazanç tavanı aşarsa primler tavan üzerinden kesilir; aşan kısım prime tabi değildir. Ücret ile ücret dışı ödemeler arasında ise önemli bir fark vardır. 80. maddenin (d) bendine göre ücret hak edildiği aya mal edilir, ikramiye ve prim gibi diğer ödemeler ödendiği ayın kazancına eklenir; o ay tavan nedeniyle prime tabi tutulamayan kısım, izleyen aydan başlayarak en fazla iki ay boyunca tavanın altında kalan ayların kazancına aktarılır.
Varsayımsal örnek 1, tavanı aşan maaş (2026): Aylık brüt ücreti 320.000 TL olan çalışanda prime esas kazanç 297.270 TL'dir. SGK işçi payı 297.270 × %14 = 41.617,80 TL, işsizlik sigortası işçi payı 297.270 × %1 = 2.972,70 TL olur. Tavan olmasaydı aynı kesintiler 48.000 TL tutacaktı.
Varsayımsal örnek 2, ikramiye: Aylık ücreti 200.000 TL olan çalışana Mart'ta 150.000 TL ikramiye ödenirse Mart'ın toplamı 350.000 TL'ye çıkar; prime esas kazanç 297.270 TL'de kalır ve 52.730 TL devreder. Nisan'da ücret 200.000 TL olduğu için devreden tutarın tamamı eklenir ve Nisan'ın prime esas kazancı 252.730 TL olur. Devreden tutar iki ay içinde eritilemezse kalan kısım prime tabi tutulmaz.
Aynı sigortalılık statüsünde birden fazla işte çalışan sigortalının ödediği primler toplamı tavan üzerinden hesaplanacak primi aşarsa, aşan kısım 82. maddeye göre sigortalının talebi üzerine en geç talebi izleyen ay içinde hissesi oranında iade edilir; iade için gecikme cezası veya faiz ödenmez.
Komisyon ücreti veya kâra katılma gibi belirsiz tutarlı ücret alanlarda prime esas günlük kazanç alt sınırdır; sabit ücretin yanında bu tür ödeme alınıyorsa ikisi toplanır. Farklı brüt tutarlar için kesintiler net brüt maaş hesaplama aracında görülebilir.
SGK prim nedir? Prime esas kazanç üzerinden kesilen primler
SGK primi, prime esas kazanç üzerinden belirli oranlarla hesaplanan sosyal sigorta katkısıdır; 4/a sigortalısında bir kısmını çalışan, bir kısmını işveren öder. Oranlar 5510 sayılı Kanun'un 81. maddesinde ve İşsizlik Sigortası Kanunu'nda yer alır; malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası işveren hissesi 7566 sayılı Kanun'la 1 Ocak 2026'dan itibaren %11'den %12'ye yükseldi.
| Sigorta kolu | Çalışan | İşveren |
|---|---|---|
| Malullük, yaşlılık ve ölüm | %9 | %12 |
| Kısa vadeli sigorta kolları | – | %2,25 |
| Genel sağlık sigortası | %5 | %7,5 |
| İşsizlik sigortası | %1 | %2 |
| Toplam | %15 | %23,75 |
Varsayımsal örnek 1'deki tavan maaşta işverenin teşviksiz prim payı 297.270 × %23,75 = 70.601,63 TL'dir. Özel sektörde şartları sağlayan işverenler için malullük, yaşlılık ve ölüm işveren hissesinin 2 puanı (imalatta 31 Aralık 2026'ya kadar 5 puanı) Hazine'den karşılanır; asgari ücretlilerdeki ek destek asgari ücret desteği nedir yazısında anlatılıyor.
2027 SGK tavanı ve tabanı ne zaman belli olur?
2027 sınırları, 2027 için brüt asgari ücreti belirleyen Komisyon kararı Resmî Gazete'de yayımlandığında kendiliğinden ortaya çıkar; ayrıca bir oran kararı gerekmez. Taban yeni günlük brüt asgari ücrete, tavan bunun 9 katına eşit olur. Ekim 2026 itibarıyla 2027 asgari ücreti belirlenmedi; son yıllarda karar aralık ayında alınıp 1 Ocak'tan geçerli olacak şekilde yayımlandı; 2026 sınırlarını SGK Ocak 2026'da duyurdu. Tavan katsayısı ancak kanunla değiştirilebilir.
Varsayımsal örnek (tahmin değildir): 2027 brüt asgari ücretinin aylık 40.000 TL olarak belirlendiği varsayılsın. Günlük alt sınır 40.000 ÷ 30 = 1.333,33 TL, günlük üst sınır 9 × 1.333,33 ≈ 12.000 TL, aylık tavan 360.000 TL olur. Gerçek tutar, kararın yayımından sonra aynı formülle hesaplanır.
Yeni sınırlar yalnızca 2027'nin primlerini etkiler; geçmiş yılların kazançları değişmez. Emeklilikte ise her yılın prime esas kazancı aylık bağlanana kadar güncellenerek kullanılır; yöntem emekli maaşı nasıl hesaplanır yazısında anlatılıyor. Geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası) gibi ödenekler de 82. maddeye göre bu sınırlar içindeki kazanç üzerinden hesaplanır.
Hizmet dökümünde prime esas kazanç, basamak ve ek gösterge
Prime esas kazancın hangi tutardan bildirildiği, SGK'nın e-Devlet Kapısı'ndaki "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" hizmetinden ay ay kontrol edilir. 4/a dökümünde her dönem için işyeri, prim gün sayısı ve bildirilen kazanç görülür; bu tutar brüt ücretten istisnalar düşüldükten ve taban-tavan uygulandıktan sonraki prime esas kazançtır. Dökümdeki kazanç gerçek ücretin altındaysa eksik bildirim söz konusu olabilir; bu durum emekli aylığını ve ödenekleri doğrudan düşürür.
Diğer statülerde dökümün içeriği farklıdır:
- 4/b (Bağ-Kur): 1 Ekim 2008 öncesindeki primler 1479 sayılı Kanun'un gelir basamakları üzerinden ödendiği için bu dönemlerde kazanç yerine basamak bilgisi görülebilir. 5510 sayılı Kanun'un geçici 15. maddesine göre yeni sisteme beyan vermeyen eski sigortalıların primi, daha önce ödedikleri gelir basamağının karşılığı üzerinden ve alt sınırdan az olmamak üzere alınır.
- 4/c (kamu görevlileri): 5510 sayılı Kanun'a göre ilk kez 4/c'li olanlarda 80. maddeye göre kazanç, aylık gösterge ve ek gösterge üzerinden ödenen aylıklar, taban ve kıdem aylıkları ile makam, temsil ve görev tazminatlarından oluşur; bu nedenle derece, kademe ve ek gösterge bilgileri belirleyicidir.
Eksik gün veya kazanç fark edildiğinde önce işverenle, sonuç alınamazsa SGK il müdürlüğüyle iletişime geçilir. Gün sayısının emeklilik tarihine etkisi emeklilik yaşı nasıl hesaplanır yazısında ele alınıyor.
Sık sorulan sorular
SGK tavanı 2026'da ne kadar?
SGK'ya göre 1 Ocak – 31 Aralık 2026 için prime esas kazanç üst sınırı aylık 297.270 TL, günlük 9.909 TL'dir. Tavan, 7566 sayılı Kanun'la 2026'dan itibaren brüt asgari ücretin 9 katı olarak uygulanıyor.
Prime esas kazanç brüt maaşla aynı mı?
Her zaman değil. Prime esas kazanç, brüt ücrete prim ve ikramiye gibi ödemeler eklenip yemek bedelinin istisna kısmı, ayni yardımlar ve tazminatlar gibi kalemler çıkarılarak bulunur ve taban ile tavan arasında kalır.
SGK tavan ücreti nedir?
SGK tavanı, prim kesilecek kazancın üst sınırıdır. Bu tutarın üzerindeki ücretten SGK ve işsizlik primi kesilmez; 2026'da aylık 297.270 TL'dir.
İkramiye tavanı aşarsa ne olur?
Ödendiği ayda tavanı aşan ikramiye kısmı, izleyen en fazla iki ayın tavanın altında kalan kazancına eklenir. İki ay içinde eritilemeyen kısım prime tabi tutulmaz.
2027 SGK tavanı ne zaman açıklanacak?
2027 tavanı, 2027 brüt asgari ücreti Resmî Gazete'de yayımlanınca belli olur: taban yeni asgari ücrete, tavan bunun 9 katına eşittir. Ekim 2026 itibarıyla 2027 asgari ücreti henüz açıklanmadı.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (madde 80, 81, 82, geçici 15) (yeni sekmede açılır)
- SGK: Prime Esas Kazanç Miktarları (2026) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 7566 sayılı Kanun (19 Aralık 2025, sayı 33112), madde 23 ve 24 (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 7577 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (17 Nisan 2026, sayı 33227), madde 10 (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı 2025/1 (26 Aralık 2025, sayı 33119) (yeni sekmede açılır)
- e-Devlet Kapısı: SGK Tescil ve Hizmet Dökümü (yeni sekmede açılır)
- SGK: Bağımsız Çalışanların Prim Tahakkuk ve Tahsilat İşlemleri (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.