Kısa cevap: Özkaynak kârlılığı (ROE), ana ortaklığa ait son 12 aylık net kârın ana ortaklığa ait ortalama özkaynaklara bölünmesiyle bulunur ve yüzde olarak ifade edilir. Şirketin, ortaklarına ait her 100 TL'lik özkaynakla yılda kaç TL net kâr ürettiğini gösterir; borçluluk, sektör ve enflasyon muhasebesi etkisiyle birlikte yorumlanır.
Özkaynak kârlılığı (İngilizce return on equity, ROE), pay sahiplerinin şirkette bıraktığı kaynağın ne kadar kâr ürettiğini ölçer. ROE'si %20 olan bir şirket, ortaklarına ait her 100 TL'lik özkaynak için yılda 20 TL net kâr üretmiştir. Formül basit görünse de hangi kârın ve hangi özkaynağın kullanıldığı, çeyreklik raporlardan yıllık rakama nasıl ulaşıldığı ve enflasyon muhasebesinin rakamları nasıl değiştirdiği sonucu belirgin biçimde etkiler.
Aşağıda formül, yıllıklandırma, DuPont ayrıştırması, ROA ile farkı, TMS 29 etkisi ve PD/DD ile ilişkisi varsayımsal örneklerle anlatılıyor. Özkaynak kalemlerinin bilançodaki yeri için bilanço nasıl okunur yazısına bakılabilir.
ROE formülü: özkaynak kârlılığı nasıl hesaplanır?
ROE = Ana ortaklığa ait net kâr ÷ Ana ortaklığa ait ortalama özkaynaklar × 100
Konsolide finansal tablo hazırlayan şirketlerde hem kâr hem özkaynak ikiye ayrılır. KGK'nın yayımladığı TMS 1'in 81B paragrafına göre döneme ait kâr veya zararın kontrol gücü olmayan paylara ve ana ortaklığın sahiplerine düşen kısımları ayrı gösterilir. KGK'nın finansal tablo örneklerinde özkaynaklar da "Ana Ortaklığa Ait Özkaynaklar" ve "Kontrol Gücü Olmayan Paylar" olarak ayrılır. Hisse sahibi yalnızca ana ortaklığın ortağı olduğu için pay ve paydada ana ortaklığa ait tutarlar kullanılır. Toplam net kârı ana ortaklık özkaynağına bölmek gibi karışık bir hesap, bağlı ortaklığı çok olan holdinglerde oranı olduğundan yüksek veya düşük gösterebilir.
Örnek: Varsayımsal A şirketinin son 12 aylık ana ortaklık net kârı 1.800 milyon TL'dir. Ana ortaklığa ait özkaynak 12 ay önce 8.000 milyon TL, son bilançoda 10.000 milyon TL'dir.
Ortalama özkaynak (8.000 + 10.000) ÷ 2 = 9.000 milyon TL, ROE = 1.800 ÷ 9.000 = %20 olur. Yalnızca dönem sonu özkaynağıyla hesaplanırsa 1.800 ÷ 10.000 = %18, dönem başı özkaynağıyla hesaplanırsa 1.800 ÷ 8.000 = %22,5 çıkar. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Neden ortalama özkaynak kullanılır?
Net kâr bir yıl boyunca oluşan bir akıştır; özkaynak ise bilanço tarihindeki bir stoktur. Yıl içinde biriken kâr, dağıtılan temettü, bedelli sermaye artırımı, pay geri alımı ve diğer kapsamlı gelir özkaynağı değiştirir. Dönem sonu özkaynağıyla yapılan hesap, yıl içinde biriken kârı da paydaya kattığı için oranı aşağı çeker; hızlı büyüyen veya yıl içinde büyük sermaye artırımı yapan şirketlerde fark belirginleşir. Yukarıdaki örnekte yöntem seçimi, aynı şirket için %18 ile %22,5 arasında değişen sonuçlar vermiştir.
Uygulamada en yaygın yöntem iki noktalı ortalamadır: 12 ay önceki ve son bilançodaki özkaynakların ortalaması. Daha hassas bir hesapta son beş çeyrek sonu özkaynağının ortalaması alınır. Veri platformları farklı yöntemler kullandığı için aynı şirketin ROE'si kaynaktan kaynağa değişebilir; karşılaştırmada hep aynı yöntem kullanılmalıdır.
12 ay önceki özkaynak son raporda yer almaz. TMS 34'ün 20. paragrafına göre ara dönem bilançosu, bir önceki finansal yıl sonu bilançosuyla karşılaştırmalı sunulur. Örneğin 30 Haziran 2026 tarihli raporda karşılaştırma sütunu 31 Aralık 2025'tir; 30 Haziran 2025 özkaynağı geçen yılın aynı dönem raporundan alınır. Enflasyon muhasebesi uygulayan şirketlerde bu rakam eski ölçüm birimindedir ve fiyat endeksiyle güncellenmeden ortalamaya katılmamalıdır.
Çeyreklik raporlardan yıllık ROE nasıl bulunur?
TMS 34'ün 20. paragrafına göre ara dönem raporu, son ara döneme ait tutarların yanında hesap dönemi başından ara dönem sonuna kadar olan kümülatif kâr veya zarar bilgisini de içerir. 2026 ilk altı ay raporundaki kümülatif kâr, Ocak–Haziran 2026 toplamıdır. ROE'nin paydasıyla uyumlu bir yıllık kâr için son 12 ay tutarı şöyle bulunur:
Son 12 ay kârı = Bu yılın kümülatif kârı + Geçen yılın yıllık kârı − Geçen yılın aynı dönem kümülatif kârı
Örnek: Varsayımsal A şirketinin ana ortaklık net kârı (milyon TL):
| Dönem | Ana ortaklık net kârı |
|---|---|
| 2026 ilk 6 ay | 1.000 |
| 2025 yıllık | 1.500 |
| 2025 ilk 6 ay | 700 |
| Son 12 ay | 1.000 + 1.500 − 700 = 1.800 |
Altı aylık kâr ikiyle çarpılarak yıllıklandırılsaydı 2.000 milyon TL ve %22,2 ROE bulunurdu. Fark, kârın yılın iki yarısına eşit dağılmamasından kaynaklanır. Mevsimsellik ve tek seferlik kalemler nedeniyle çeyreklik kârı dörtle çarpmak yanıltıcı olabilir. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Enflasyon muhasebesi uygulayan şirketlerde geçen yılın yıllık kârı da fiyat endeksiyle son raporun ölçüm birimine taşınır; bu düzeltmenin nasıl yapıldığı F/K oranı yazısında örnekleniyor.
ROE, yeni bir finansal rapor açıklandığında değişir. SPK'nın II-14.1 sayılı Tebliği'ne göre Ekim 2026 itibarıyla borsada işlem gören şirketler yıllık raporlarını hesap dönemi bitiminden itibaren 60 gün (konsolide tablolarda 70 gün), ara dönem raporlarını 30 gün (konsolide tablolarda 40 gün) içinde açıklar; sınırlı bağımsız denetimden geçen ara dönem tablolarında bu sürelere 10 gün eklenir. Raporların KAP'ta nasıl izleneceği KAP bildirimleri yazısında anlatılıyor.
DuPont analizi: ROE hangi bileşenlerden oluşur?
DuPont analizi, ROE'yi üç orana ayırarak kârlılığın nereden geldiğini gösterir:
ROE = Net kâr marjı × Aktif devir hızı × Finansal kaldıraç
- Net kâr marjı = Net kâr ÷ Hasılat: Satışların ne kadarının net kâra dönüştüğünü gösterir; fiyatlama gücü ve maliyet yapısıyla ilgilidir.
- Aktif devir hızı = Hasılat ÷ Ortalama toplam varlıklar: Varlıkların ne kadar satış ürettiğini gösterir.
- Finansal kaldıraç = Ortalama toplam varlıklar ÷ Ortalama özkaynak: Varlıkların ne kadarının yabancı kaynaklarla (borçlarla) finanse edildiğini gösterir; oran 1'e yaklaştıkça borç azalır.
Hasılat ve toplam varlıklar sadeleştiğinde çarpım net kâr ÷ özkaynak eşitliğine döner. Konsolide tablolarda toplam varlıklar bağlı ortaklıkların tamamını içerdiği için ayrıştırmada toplam net kâr ile toplam özkaynağın birlikte kullanılması tutarlıdır; ana ortaklık esaslı ROE ile fark oluşabilir ve bu fark kontrol gücü olmayan payların büyük olduğu şirketlerde belirginleşir.
Örnek: ROE'si aynı, yapısı farklı üç varsayımsal şirket:
| Şirket | Net kâr marjı | Aktif devir hızı | Finansal kaldıraç | ROE |
|---|---|---|---|---|
| B (perakende) | %4 | 2,5 | 2,0 | %20 |
| C (borçlu sanayi) | %10 | 0,5 | 4,0 | %20 |
| D (düşük borçlu) | %20 | 0,8 | 1,25 | %20 |
B düşük marjı yüksek satış hacmiyle telafi eder. C'nin kârlılığı büyük ölçüde borçla finanse edilmiş varlık tabanından gelir; satışlar düştüğünde de ödenmeye devam eden faiz gideri nedeniyle C'nin kârı daha sert etkilenir. D aynı ROE'ye en az borçla ulaşır. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Beş adımlı DuPont analizinde net kâr marjı ayrıca vergi yükü (net kâr ÷ vergi öncesi kâr), faiz yükü (vergi öncesi kâr ÷ faaliyet kârı) ve faaliyet kâr marjı olarak ayrıştırılır; böylece finansman giderinin ve verginin ROE'ye etkisi ayrı görülür.
ROE ile ROA arasındaki fark nedir?
Aktif kârlılığı (ROA), net kârın ortalama toplam varlıklara bölünmesiyle bulunur ve varlıkların tamamının, yani hem özkaynakla hem borçla finanse edilen kısmın ne kadar kâr ürettiğini ölçer. DuPont formülündeki ilk iki bileşenin çarpımı ROA'yı verir:
ROE = ROA × Finansal kaldıraç
Yukarıdaki örnekte B'nin ROA'sı %4 × 2,5 = %10, C'ninki %10 × 0,5 = %5, D'ninki %20 × 0,8 = %16'dır. ROE'leri aynı olsa da varlıklarını en verimli kullanan D, en az verimli kullanan C'dir; C'nin ROE'si kaldıraçla dört katına çıkmıştır.
Borçlanma, varlıkların getirisi borcun maliyetini aştığı sürece ROE'yi yükseltir; tersi durumda düşürür. Bu yüzden yüksek ROE'nin ne kadarının borçtan geldiği ayrıca incelenir. Borcun faaliyet kârına göre büyüklüğü net borç/FAVÖK oranıyla ölçülür. Bankalarda varlıkların büyük kısmı mevduat ve diğer borçlarla finanse edildiğinden kaldıraç çarpanı sanayi şirketlerine göre çok yüksektir; bankalarda ROE, ROA ile birlikte izlenir.
Enflasyon muhasebesi (TMS 29) ROE'yi nasıl etkiler?
KGK'nın duyurusuna göre TFRS uygulayan işletmeler, 31 Aralık 2023 ve sonrasında sona eren yıllık raporlama dönemlerinden itibaren finansal tablolarını TMS 29'a göre enflasyon etkisinden arındırarak sunar. TMS 29'un ROE açısından sonuçları şunlardır:
- Pay ve payda aynı ölçüm biriminde: Standardın 8. paragrafına göre tablolar raporlama dönemi sonundaki cari ölçüm birimiyle ifade edilir; 26. paragrafa göre gelir ve gider kalemleri, 25. paragrafa göre özkaynak kalemleri genel fiyat endeksiyle düzeltilir. Enflasyonla büyüyen nominal kârın tarihi tutarlarla kalan özkaynağa bölünmesinden doğan şişkinlik ortadan kalkar; TMS 29 tablolarından hesaplanan ROE, enflasyondan arındırılmış bir getiriye yaklaşır.
- Net parasal pozisyon kazancı veya kaybı: 9. paragrafa göre bu kalem kâr veya zarara dahil edilir. 27. paragrafa göre parasal borcu parasal varlığından fazla olan işletme satın alma gücü kazanır, tersi kaybeder. Nakit girişi yaratmayan bu kalem, borçlu bir şirketin ROE'sini yükseltebilir, nakit fazlası olan bir şirketinkini düşürebilir.
- Geçmiş oranlar değişir: 34. paragrafa göre önceki dönemin karşılaştırmalı rakamları da son ölçüm birimine taşınır; eski raporlardan hesaplanmış ROE serileri yeni raporla birebir uyuşmayabilir.
Finans sektöründe durum farklıdır. BDDK'nın 18.12.2025 tarihli ve 11340 sayılı kararına göre bankalar ile finansal kiralama, faktoring, finansman, tasarruf finansman ve varlık yönetim şirketleri enflasyon muhasebesi uygulamaz; Ekim 2026 itibarıyla bu kuruluşların ROE'si nominaldir.
Örnek: Enflasyon muhasebesi uygulamayan varsayımsal bir bankanın nominal ROE'si %35, aynı dönemde yıllık enflasyon varsayımsal olarak %30 olsun. Reel ROE yaklaşık 1,35 ÷ 1,30 − 1 ≈ %3,8'dir. Özkaynağın satın alma gücü, nominal oranın gösterdiğinden çok daha yavaş artmıştır. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Nominal getirinin reel getiriye nasıl çevrildiği reel getiri yazısında anlatılıyor.
ROE ile PD/DD, F/K ve kâr dağıtımı arasındaki ilişki
Aynı kâr ve özkaynak kullanıldığında üç oran birbirine bağlıdır:
PD/DD = (Piyasa değeri ÷ Net kâr) × (Net kâr ÷ Özkaynak) = F/K × ROE
F/K'sı 8 olan iki şirketten ROE'si %20 olanın PD/DD'si 1,6, ROE'si %8 olanınki 0,64 olur. Defter değerinin altında işlem gören bir şirketin düşük ROE ile birlikte değerlendirilmesi bu yüzden önemlidir; ayrıntılar PD/DD oranı yazısında yer alıyor.
ROE, dışarıdan sermaye girişi olmadan özkaynağın ne hızla büyüyebileceğini de gösterir. Kârın dağıtılmayan kısmı özkaynağa eklenir:
Özkaynak büyümesi ≈ ROE × (1 − Kâr dağıtım oranı)
Örnek: Dönem başı özkaynağına göre ROE'si %20 olan ve kârının %40'ını temettü olarak dağıtan varsayımsal bir şirkette özkaynak, sermaye artırımı olmadan yaklaşık %20 × 0,6 = %12 büyür. Diğer kapsamlı gelir, pay geri alımı ve TMS 29 düzeltmeleri bu hesabı değiştirir. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Dağıtılan kârın fiyata oranı temettü verimi yazısında anlatılıyor.
Yüksek ROE her zaman iyi mi? Oranın yanıltıcı olduğu durumlar
- Küçük veya negatif özkaynak: Birikmiş zararlar özkaynağı eritmişse küçük bir kâr çok yüksek bir ROE verir. Özkaynak negatifse oran anlamlı değildir ve yorumlanmaz.
- Pay geri alımı ve yüksek temettü: Özkaynağı küçülttükleri için işletmenin verimliliği değişmeden ROE'yi yükseltirler.
- Tek seferlik kalemler: Varlık satış kârı, değerleme kazancı veya net parasal pozisyon kazancı kârı geçici olarak şişirebilir. Tekrarlanmayan kalemler çıkarılarak ikinci bir ROE hesaplanabilir.
- Yüksek kaldıraç: DuPont ayrıştırmasında ROE'nin büyük kısmı kaldıraçtan geliyorsa faiz artışı ve satış düşüşü kârı sert etkiler.
- Sektör farkları: Marka, yazılım ve müşteri tabanı gibi değerlerin önemli kısmı bilançoda düşük tutarla yer aldığından varlık yoğunluğu düşük sektörlerde ROE yüksek, ağır sanayide düşük seyredebilir.
Bu nedenle ROE en çok aynı sektördeki şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle, aynı yöntemle hesaplanmış verilerle karşılaştırılır. Yüksek ROE tek başına bir alım, düşük ROE tek başına bir satış sinyali değildir.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
ROE kaç olmalı?
Tek bir doğru değer yoktur; oran sektöre, borç yapısına, faiz ve enflasyon ortamına göre değişir. Enflasyon muhasebesi uygulamayan şirketlerde nominal ROE'nin enflasyonla karşılaştırılması, özkaynağın satın alma gücünün korunup korunmadığını gösterir.
Negatif ROE ne anlama gelir?
Ana ortaklığa düşen son 12 aylık sonucun zarar olduğunu gösterir. Özkaynağın kendisi negatifse hesaplanan oran anlamlı değildir ve karşılaştırmada kullanılmaz.
ROE nereden bulunur?
Gerekli tutarlar KAP'ta yayımlanan finansal raporlarda yer alır: kâr veya zarar tablosundaki ana ortaklık payları satırı ve bilançodaki ana ortaklığa ait özkaynaklar. Veri platformları hazır oranı da gösterir; ortalama özkaynak ve son 12 ay hesabındaki tercihler nedeniyle değerler farklılaşabilir.
ROE ile ROIC arasındaki fark nedir?
ROIC, vergi sonrası faaliyet kârını özkaynak ve net finansal borçtan oluşan yatırılmış sermayeye böler ve borç yapısından bağımsız bir verimlilik ölçüsü verir. ROE yalnızca ortakların sermayesine bakar ve borç kullanımıyla yükselebilir. ROIC'in tanımı kaynaktan kaynağa değişir.
Bankaların ROE'si sanayi şirketleriyle karşılaştırılabilir mi?
Doğrudan karşılaştırılamaz. Ekim 2026 itibarıyla bankalar BDDK kararı uyarınca enflasyon muhasebesi uygulamadığı için ROE'leri nominaldir; TMS 29 uygulayan şirketlerle karşılaştırmadan önce reel getiriye çevrilmesi gerekir.
Kaynaklar
- KGK: TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu (TFRS 2026 Seti), paragraf 81B (yeni sekmede açılır)
- KGK: Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi (2019-1 sayılı ilke kararı), özkaynak ve kâr dağılımı kalemleri (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 34 Ara Dönem Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 20 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 8, 9, 25, 26, 27 ve 34 (yeni sekmede açılır)
- KGK: Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Finansal Tablolarının Enflasyona Göre Düzeltilmesi Hakkında Duyuru (yeni sekmede açılır)
- BDDK: 18.12.2025 tarihli ve 11340 sayılı Kurul Kararı (bankalar ve finansal kuruluşlarda enflasyon muhasebesi) (yeni sekmede açılır)
- SPK: Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği (II-14.1), madde 10 ve 11 (yeni sekmede açılır)
- KAP: Bildirim sorgulama (finansal rapor bildirimleri) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.