Kısa cevap: Kâr marjı, gelir tablosundaki bir kâr kaleminin hasılata bölünmesiyle bulunur ve her 100 TL'lik satıştan o kademede kaç TL kaldığını gösterir. Brüt kâr marjı satışların maliyetinden, esas faaliyet kâr marjı faaliyet giderlerinden sonra kalanı, FAVÖK marjı amortisman öncesi faaliyet kazancını, net kâr marjı ise finansman, vergi ve diğer tüm kalemlerden sonra ortaklara kalan kârı ölçer. Marjlar en çok aynı sektördeki şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle karşılaştırıldığında anlamlıdır.
Hasılatı aynı olan iki şirketten biri her 100 TL'lik satıştan 15 TL faaliyet kârı, diğeri 3 TL elde edebilir. Kâr marjları bu farkı görünür kılar ve satış büyümesinin kâra ne ölçüde yansıdığını gösterir. Tutarlar KAP'taki kâr veya zarar tablosundan alınır; satırların anlamı gelir tablosu nasıl okunur yazısında anlatılıyor.
Aşağıda dört temel marjın formülü, varsayımsal bir şirketin son 12 aylık ve çeyreklik marjları, sektör farkları, enflasyon muhasebesinin marjlara etkisi ve marjların yanıltabildiği durumlar ele alınıyor.
Kâr marjı nasıl hesaplanır? Dört temel marj
Kâr marjı, bir kâr kaleminin aynı dönemin hasılatına bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Gelir tablosunda aşağı inildikçe hasılattan daha fazla gider düşülür ve marj genellikle küçülür:
| Marj | Formül | Neyi ölçer? |
|---|---|---|
| Brüt kâr marjı | Brüt kâr ÷ Hasılat × 100 | Satış fiyatı ile üretim veya alış maliyeti arasındaki fark |
| Esas faaliyet kâr marjı | Esas faaliyet kârı ÷ Hasılat × 100 | Genel yönetim, pazarlama ve Ar-Ge giderleri sonrasında ana faaliyetin kârlılığı |
| FAVÖK marjı | (Esas faaliyet kârı + Amortisman ve itfa) ÷ Hasılat × 100 | Amortisman ve finansman yapısından bağımsız faaliyet kazancı |
| Net kâr marjı | Ana ortaklık net kârı ÷ Hasılat × 100 | Finansman, vergi ve diğer tüm kalemlerden sonra ortaklara kalan pay |
Brüt kâr ve esas faaliyet kârı, KGK'nın finansal tablo formatında hazır satırlardır. FAVÖK ise TFRS'de zorunlu bir ara toplam değildir; amortisman ve itfa tutarı nakit akış tablosundan veya gider çeşitleri dipnotundan alınır. Tanım farkları ve kira muhasebesinin etkisi FD/FAVÖK yazısında anlatılıyor. Net kâr marjında konsolide dönem kârı da kullanılabilir; DuPont ayrıştırmasında net kâr marjı, aktif devir hızı ve finansal kaldıraçla çarpılarak özkaynak kârlılığına ulaşılır. TCMB'nin Sektör Bilançoları istatistiklerinde de brüt kâr marjı (brüt satış kârı ÷ net satışlar), faaliyet kâr marjı (faaliyet kârı ÷ net satış tutarı) ve net kâr marjı (net kâr ÷ net satışlar) aynı mantıkla tanımlanır.
KGK formatındaki finansman gideri öncesi faaliyet kârı ve vergi öncesi kâr da aynı yolla hasılata oranlanabilir; ilki yatırım faaliyetleri ile iştirak kârlarını, ikincisi ayrıca finansman gelir ve giderlerini ve net parasal pozisyonu içerir. Marj değişimi puan olarak ifade edilir: %15'ten %16'ya çıkış 1 puanlık artıştır, oransal olarak yaklaşık %6,7'dir.
Örnek: gelir tablosundan marjlar adım adım
Örnek (varsayımsal, milyon TL): A şirketinin son 12 aylık tutarları (Ekim 2025–Eylül 2026). Son 12 ay hesabı gelir tablosu yazısında gösteriliyor.
| Kalem | Marj | Tutar |
|---|---|---|
| Hasılat | - | 15.500 |
| Brüt kâr | %25,6 | 3.970 |
| Esas faaliyet kârı | %14,8 | 2.300 |
| Amortisman ve itfa | %5,2 | 800 |
| FAVÖK | %20,0 | 3.100 |
| Ana ortaklık net kârı | %12,3 | 1.900 |
- Brüt marjdan faaliyet marjına: Aradaki 10,8 puanlık fark, net faaliyet giderlerinin (3.970 − 2.300 = 1.670 milyon TL) hasılata oranıdır.
- FAVÖK ile faaliyet marjı: 5,2 puanlık fark amortisman ve itfadan gelir; varlık yoğun işlerde bu fark büyür.
- Net marj: Net kâr marjı (%12,3) faaliyet marjına (%14,8) yakın görünüyor. Ancak son 12 ayda 1.120 milyon TL net parasal pozisyon kazancı var; bu tutar hasılatın %7,2'sine denk gelir, finansman giderlerinin büyük kısmını dengeler ve nakit yaratmaz.
Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Son 12 ay marjı ve çeyreklik trend nasıl okunur?
Tek bir çeyreğin marjı mevsimsellik ve tek seferlik kalemlerden etkilenir; son 12 ay marjı bu dalgalanmayı yumuşatır. Bu nedenle çeyrek marjı daha çok geçen yılın aynı çeyreğiyle karşılaştırılır; son 12 ay marjının her çeyrekte nasıl değiştiği de izlenir. TMS 34'e göre ara dönem gelir tablosunda son üç aylık sütun da bulunduğundan çeyrek marjı doğrudan hesaplanabilir.
Örnek (varsayımsal, A şirketi, hasılat milyon TL):
| Çeyrek | Brüt kâr marjı | Esas faaliyet kâr marjı | Hasılat |
|---|---|---|---|
| 2025 3. çeyrek | %25,8 | %14,7 | 3.800 |
| 2025 4. çeyrek | %24,3 | %14,3 | 3.500 |
| 2026 1. çeyrek | %24,6 | %13,9 | 3.780 |
| 2026 2. çeyrek | %25,4 | %15,0 | 4.200 |
| 2026 3. çeyrek | %28,0 | %16,0 | 4.020 |
| Son 12 ay | %25,6 | %14,8 | 15.500 |
- Yıllık karşılaştırma: Üçüncü çeyrek brüt marjı geçen yılın aynı çeyreğine göre 2,2 puan artmış. Son 12 ay brüt marjı ise bir çeyrek önceki %25,0'dan %25,6'ya çıkmış; tek çeyreklik sıçramanın kalıcı olup olmadığı sonraki çeyreklerde görülür.
- Faaliyet kaldıracı: Üçüncü çeyrekte hasılat yıllık %5,8 artarken esas faaliyet kârı 560'tan 645 milyon TL'ye, yani %15,2 artmış. Giderlerin bir kısmı satışla birlikte artmadığında marj genişler; satış düştüğünde aynı yapı marjı hızla daraltır.
- Kaynak kontrolü: Faaliyet marjındaki artış esas faaliyetlerden diğer gelirlerdeki kur veya vade farkından geliyorsa sürdürülebilir olmayabilir; dökümü dipnottadır.
Çeyrek tutarları kümülatif tablolardan çıkarılarak bulunacaksa, enflasyon muhasebesi uygulayan şirketlerde önceki raporun tutarları önce aynı ölçüm birimine taşınır. Bir raporun karşılaştırmalı sütunu ise tek bir katsayıyla güncellendiğinden oradaki marjlar ilk yayımlanan marjlarla aynı kalır.
Sektörlere göre kâr marjları neden farklıdır?
Marjın düzeyini iş modeli belirler. Düşük marjlı ama satış hacmi yüksek bir perakendeci ile yüksek marjlı ama varlık yoğun bir elektrik şirketi aynı özkaynak kârlılığına ulaşabilir. Aswath Damodaran'ın ABD şirketleri için Ocak 2026 verileriyle derlediği sektör ortalamaları farkın büyüklüğünü gösterir:
| Sektör (ABD) | Brüt kâr marjı | FAVÖK/satış | Vergi öncesi faaliyet marjı | Net kâr marjı |
|---|---|---|---|---|
| Gıda perakendesi | %26,3 | %5,4 | %2,3 | %1,3 |
| Yazılım (sistem ve uygulama) | %71,7 | %35,9 | %33,0 | %25,5 |
| Çelik | %12,3 | %10,6 | %4,1 | %1,9 |
| Kamu hizmetleri (genel) | %44,2 | %34,9 | %23,5 | %14,2 |
| Tüm piyasa | %37,8 | %16,6 | %12,8 | %9,7 |
Gıda perakendesinde brüt marjın büyük kısmı satış, genel ve yönetim giderlerine (hasılatın %21,7'si) gider. Yazılımda satışların maliyeti düşüktür. Kamu hizmetlerinde FAVÖK marjı yüksek, amortisman payı büyüktür. Veriler ABD şirketlerine, farklı muhasebe kurallarına ve farklı bir enflasyon ortamına aittir; Türkiye'deki şirketler için ölçüt değil, sektör yapısının marjı nasıl belirlediğine örnektir.
Türkiye için sektör ve ölçek bazında brüt, faaliyet ve net kâr marjları TCMB'nin Sektör Bilançoları istatistiklerinde yayımlanır. Bu veriler Vergi Usul Kanunu'na göre hazırlanan solo tablolardan derlendiği için KAP'taki TFRS tablolarıyla aynı esasta değildir; 25 Aralık 2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7571 sayılı Kanun'la Vergi Usul Kanunu'na eklenen geçici 37. madde uyarınca 2025, 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde VUK'a göre hazırlanan mali tablolarda enflasyon düzeltmesi de yapılmaz. Bankalar sektöre özgü formatla raporladığından bu marjlar bankalarda anlamlı değildir.
Enflasyon muhasebesi (TMS 29) kâr marjlarını nasıl etkiler?
Ekim 2026 itibarıyla TFRS uygulayan şirketler, BDDK ve SEDDK kararlarıyla muaf tutulan finansal kuruluşlar dışında, tablolarını TMS 29'a göre düzeltiyor. Marjlara etkisi üç kanaldan gelir.
Brüt marj: alış ile satış arasındaki enflasyon
TMS 29'a göre gelir ve giderler ilk kaydedildikleri tarihten (paragraf 26), stoklar satın alındıkları tarihten itibaren (paragraf 15) dönem sonu ölçüm birimine taşınır. Malın stokta beklediği süredeki fiyat artışı düzeltilmemiş tablolarda brüt kârın içinde görünür; TMS 29 tablolarında bu kısım satışların maliyetine yansır.
Örnek (varsayımsal): Bir mal Ocak'ta 100 TL'ye alınıp Temmuz'da 150 TL'ye satılsın; genel fiyat endeksi Ocak'ta 100, Temmuz'da 115, Aralık'ta 130 olsun.
| Kalem | Düzeltilmemiş | TMS 29 (Aralık ölçüm birimi) |
|---|---|---|
| Hasılat | 150,0 | 150 × 130 ÷ 115 = 169,6 |
| Satışların maliyeti | 100,0 | 100 × 130 ÷ 100 = 130,0 |
| Brüt kâr | 50,0 | 39,6 |
| Brüt kâr marjı | %33,3 | %23,3 |
Düzeltilmiş marj dönem sonu endeksinden bağımsızdır: 1 − (100 ÷ 150) × (115 ÷ 100) = %23,3. Marjı belirleyen alış ile satış arasındaki endeks artışıdır; stokta kalma süresi uzadıkça iki marj arasındaki fark büyür.
Faaliyet ve FAVÖK marjı
Maddi duran varlıklar da edinim tarihinden itibaren endekslendiği için (paragraf 15) amortisman hasılata göre daha büyük bir katsayıyla düzeltilir; esas faaliyet marjı FAVÖK marjından daha fazla etkilenir. FAVÖK marjı amortismandan etkilenmez ama brüt marjdaki etkiyi taşır.
Net parasal pozisyon ve 2027 değişikliği
KGK'nın bugünkü formatında net parasal pozisyon kazancı veya kaybı finansman giderlerinden sonra yer alır; esas faaliyet ve FAVÖK marjlarını değil, vergi öncesi ve net kâr marjlarını etkiler. TFRS 18'e göre ise bu kalem, ilişkili faiz ve kur farklarıyla birlikte sunulmadıkça esas faaliyetler bölümünde sınıflandırılır (paragraf B69); KGK'nın 1 Temmuz 2026'da görüşe açtığı taslak format da kalemi esas faaliyet kârının üstüne yerleştiriyor. Bu sunum kesinleşirse 1 Ocak 2027'den itibaren esas faaliyet kâr marjı net parasal pozisyonu da içerebilir. TFRS 18 geriye dönük uygulandığından (paragraf C2) 2026 rakamları 2027 raporlarında yeni esasa göre sunulur; marj serisi kurulurken eski ve yeni raporların rakamları karıştırılmamalıdır.
Kâr marjları nerede yanıltır?
- Tek seferlik kalemler: Duran varlık satışı, karşılık iptali veya dava sonucu gibi kalemler marjı geçici olarak değiştirir; TMS 1 bu tür önemli kalemlerin niteliğinin ve tutarının ayrıca açıklanmasını ister (paragraf 97 ve 98).
- Kur ve vade farkları: KGK formatında ticari alacaklardan doğan kur farkı ve vade farkı gelirleri esas faaliyetlerden diğer gelirlerde yer alır; esas faaliyet marjını etkiler, brüt marjı etkilemez.
- Pay ve paydanın uyumu: Konsolide hasılat bağlı ortaklıkların tamamını içerirken ana ortaklık net kârı kontrol gücü olmayan payları dışarıda bırakır. Bu payların büyük olduğu holdinglerde net kâr marjı konsolide dönem kârıyla da hesaplanır ve iki sonuç birlikte okunur.
- Kira muhasebesi: TFRS 16'ya göre kira bedeli yerine amortisman ve faiz gideri yazıldığından kira yoğun şirketlerde FAVÖK marjı yükselir.
- Marj nakit değildir: Yüksek marjlı bir şirketin kârı alacak ve stokta bekliyor olabilir; kârın nakde dönüşmesi nakit akış tablosundan izlenir.
- Farklı esaslar: TMS 29 uygulayan bir şirketin marjı, enflasyon muhasebesi uygulamayan bir şirketin nominal marjıyla doğrudan karşılaştırılmaz.
Marjlar tek başına bir alım veya satım sinyali değildir; değerleme ve borçluluk oranlarıyla birlikte temel analiz çerçevesinde yorumlanır.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Kâr marjı kaç olmalı?
Tek bir doğru değer yoktur; marj sektöre ve iş modeline göre değişir. Gıda perakendesinde birkaç yüzdelik net marj olağanken yazılım şirketlerinde çok daha yüksek marjlar görülür; karşılaştırma aynı sektördeki şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle yapılır.
Brüt kâr marjı ile net kâr marjı arasındaki fark nedir?
Brüt kâr marjı yalnızca satışların maliyeti düşüldükten sonra kalan payı gösterir. Net kâr marjı ise faaliyet giderleri, finansman giderleri, vergi ve diğer tüm kalemlerden sonra ortaklara kalan kârın hasılata oranıdır.
FAVÖK marjı ile esas faaliyet kâr marjı neden farklıdır?
Fark amortisman ve itfa giderlerinden kaynaklanır. FAVÖK marjı bu giderleri geri ekler; tesis, makine ve şebeke gibi varlıkların yoğun olduğu işlerde iki marj arasındaki fark büyür.
Net kâr marjı negatifse ne anlama gelir?
Şirketin dönemi zararla kapattığını gösterir. Zararın faaliyetlerden mi yoksa finansman giderleri ve kur farkı gibi faaliyet dışı kalemlerden mi kaynaklandığı, brüt ve esas faaliyet marjlarına bakılarak ayırt edilir.
Kâr marjları nereden hesaplanır?
Hasılat, brüt kâr, esas faaliyet kârı ve ana ortaklık net kârı KAP'ta yayımlanan kâr veya zarar tablosunda yer alır; amortisman tutarı nakit akış tablosundan alınır. Veri platformlarının hazır marjları dönem ve tanım farkları nedeniyle farklılaşabilir.
Kaynaklar
- KGK: Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi (2019-1 sayılı ilke kararı), kâr veya zarar tablosu formatı ve kalem açıklamaları (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu (TFRS 2026 Seti), paragraf 97 ve 98 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 15, 26 ve 34 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 34 Ara Dönem Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 20 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 18 Finansal Tablolarda Sunum ve Açıklama, paragraf B69, C1 ve C2 (yeni sekmede açılır)
- KGK: 2026-28 sayılı duyuru (1 Temmuz 2026), Finansal Tablo Formatları ve Kullanım Rehberi taslağı görüşe açıldı (yeni sekmede açılır)
- KGK: Finansal Tablo Formatları ve Kullanım Rehberi (taslak), esas faaliyetler bölümü (yeni sekmede açılır)
- KGK: Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Finansal Tablolarının Enflasyona Göre Düzeltilmesi Hakkında Duyuru (23 Kasım 2023) (yeni sekmede açılır)
- BDDK: 18.12.2025 tarihli ve 11340 sayılı Kurul Kararı (enflasyon muhasebesi uygulanmaması) (yeni sekmede açılır)
- SEDDK: Sigortacılık Sektöründe Enflasyon Muhasebesi Uygulaması Hakkında Genelge (2025/33), EGM yayını (yeni sekmede açılır)
- Aswath Damodaran (NYU Stern): Margins by Sector (US), Ocak 2026 verisi (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektör Bilançoları (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektör Bilançoları Metaveri (2026), veri kaynağı ve kârlılık oranları tanımları (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete (25 Aralık 2025): 7571 sayılı Kanun, madde 34 (Vergi Usul Kanunu geçici madde 37) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.