Kısa cevap: Borç/özkaynak oranı, şirketin borçlarının özkaynaklarına bölünmesiyle bulunur ve her 1 TL'lik özkaynağa karşılık kaç TL borç kullanıldığını gösterir. Pay olarak toplam yükümlülükler ya da yalnızca faizli finansal borçlar, payda olarak özkaynak kullanılır; iki tanım farklı sonuç verdiği için hangisinin seçildiği belirtilir. Tüm şirketler için geçerli bir eşik yoktur; oran borcun vadesi, para birimi ve faiz yükü ile birlikte okunur.
Borç/özkaynak oranı, bir şirketin varlıklarını ne ölçüde ortaklarının parasıyla, ne ölçüde başkalarının parasıyla finanse ettiğini gösteren temel kaldıraç oranıdır. Oranın 1,5 çıkması, her 1 TL'lik özkaynağa karşılık 1,5 TL borç bulunduğu anlamına gelir. Borç kârlılığı artırabildiği gibi faiz ve kur yükü nedeniyle kayıpları da büyütür.
Aşağıda oranın farklı tanımları, ilişkili kaldıraç oranları, varsayımsal bir bilanço üzerinde hesap, kısa vadeli borç payı, döviz borcunun etkisi, enflasyon muhasebesi ve bankalarda kullanılan sermaye yeterliliği yaklaşımı anlatılıyor.
Borç/özkaynak oranı nasıl hesaplanır?
Oranın tek bir standart tanımı yoktur; uygulamada üç sürüm kullanılır:
| Sürüm | Formül | Neyi ölçer? |
|---|---|---|
| Toplam yükümlülük/özkaynak | (Kısa vadeli + Uzun vadeli yükümlülükler) ÷ Özkaynaklar | Ticari borçlar ve karşılıklar dahil tüm yabancı kaynakların özkaynağa oranı |
| Finansal borç/özkaynak | (Borçlanmalar + Kiralama yükümlülükleri) ÷ Özkaynaklar | Faiz taşıyan borçların özkaynağa oranı |
| Net finansal borç/özkaynak | (Finansal borç − Nakit ve nakit benzerleri) ÷ Özkaynaklar | Eldeki nakitle kapatılabilen kısım düşüldükten sonraki borç yükü |
Finansal borç sürümünün payı bilançodaki borçlanma satırlarından alınır. KGK'nın finansal tablo örneklerinde banka kredileri ve ihraç edilen tahvil, bono ve senetler "Borçlanmalar" kaleminde izlenir ve bilançoda kısa vadeli borçlanmalar, uzun vadeli borçlanmaların kısa vadeli kısımları ve uzun vadeli borçlanmalar olarak ayrı satırlarda yer alır. Kira yükümlülüklerini ayrı satırda göstermeyen şirketler bunları borçlanmaların içinde sunar ve dipnotta belirtir. Ticari borçlar faiz taşımadığı ve faaliyetin parçası olduğu için finansal borç sürümüne girmez.
Konsolide bilanço TFRS 10 uyarınca bağlı ortaklıkların yükümlülüklerinin tamamını içerdiği için paydada, kontrol gücü olmayan paylar dahil toplam özkaynak kullanılır. Bir kalemin borç mu özkaynak mı sayılacağını TMS 32 belirler: sınıflandırmada yasal şekilden çok öz esastır; ihraççının belirli bir tarihte belirli bir tutarla geri almak zorunda olduğu imtiyazlı paylar finansal borçtur. Kalemlerin bilançodaki yeri bilanço nasıl okunur yazısında anlatılıyor.
Kaldıraç oranları nelerdir, birbirine nasıl bağlıdır?
Borç/özkaynak oranı, aynı bilgiyi farklı açılardan veren bir oran ailesinin parçasıdır. CFA Institute'un 2026 müfredat özetinde bu oranlar, faiz karşılama oranıyla birlikte uzun vadeli yükümlülükleri karşılama gücünü ölçen ödeme gücü (solvency) oranları arasında sayılır. Borç olarak toplam yükümlülükler alındığında oranlar birbirine dönüştürülebilir:
- Yükümlülük/aktif = Borç/özkaynak ÷ (1 + Borç/özkaynak)
- Özkaynak/aktif = 1 − Yükümlülük/aktif
- Aktif/özkaynak (finansal kaldıraç çarpanı) = 1 + Borç/özkaynak
"Kaldıraç oranı" adı farklı kaynaklarda farklı oranlar için kullanılır ve yönleri bile ters olabilir:
| Kaynak | "Kaldıraç" olarak anılan oran | Yüksek değer ne anlatır? |
|---|---|---|
| TCMB Sektör Bilançoları | (Kısa + Uzun vadeli yabancı kaynaklar) ÷ Aktif toplamı | Borçluluk yüksek |
| DuPont analizi | Ortalama toplam varlık ÷ Ortalama özkaynak | Borçluluk yüksek |
| BDDK kaldıraç yönetmeliği (bankalar) | Ana sermaye ÷ Toplam risk tutarı | Sermaye gücü yüksek |
TCMB'nin oran tablolarında ayrıca özkaynakların yabancı kaynaklara oranı, yani borç/özkaynak oranının tersi de yayımlanır. Bir rapordaki kaldıraç rakamı okunurken formül mutlaka kontrol edilir. DuPont çarpanının özkaynak ve aktif kârlılığıyla ilişkisi aktif kârlılığı (ROA) yazısında anlatılıyor.
Örnek: varsayımsal bilançoyla kaldıraç oranları
Örnek (varsayımsal, milyon TL): TMS 29 uygulayan bir sanayi şirketinin 30 Eylül 2026 tarihli özet bilançosu:
| Varlıklar | Tutar | Yükümlülükler ve özkaynaklar | Tutar |
|---|---|---|---|
| Nakit ve nakit benzerleri | 600 | Kısa vadeli borçlanmalar (uzun vadelilerin kısa vadeli kısımları dahil) | 1.200 |
| Ticari alacaklar, stoklar ve diğer dönen varlıklar | 2.400 | Uzun vadeli borçlanmalar | 1.800 |
| Duran varlıklar | 5.000 | Kiralama yükümlülükleri | 300 |
| - | - | Ticari borçlar | 1.100 |
| - | - | Karşılıklar, ertelenmiş vergi ve diğer | 600 |
| - | - | Özkaynaklar (kontrol gücü olmayan paylar 200 dahil) | 3.000 |
| Toplam | 8.000 | Toplam | 8.000 |
- Toplam yükümlülük/özkaynak: 5.000 ÷ 3.000 ≈ 1,67
- Finansal borç/özkaynak: (1.200 + 1.800 + 300) ÷ 3.000 = 3.300 ÷ 3.000 = 1,10; kira yükümlülükleri hariç 1,00
- Net finansal borç/özkaynak: (3.300 − 600) ÷ 3.000 = 0,90
- Yükümlülük/aktif: 5.000 ÷ 8.000 = %62,5; özkaynak/aktif %37,5; aktif/özkaynak ≈ 2,67 (1 + 1,67)
- Kısa vadeli borç payı: 1.200 ÷ (1.200 + 1.800) = %40
Son 12 aylık FAVÖK 1.800, finansman giderleri 900 olsun. Net borç/FAVÖK 2.700 ÷ 1.800 = 1,5; FAVÖK'ün finansman giderlerine oranı 2,0'dır. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Aynı bilanço, tanıma göre 0,90 ile 1,67 arasında değişen üç farklı oran verir. Borç/özkaynak borcun özkaynağa göre büyüklüğünü gösterir, ödeme gücünü göstermez. Borcun faaliyet kazancıyla kaç yılda kapanabileceği ve faiz karşılama oranında hangi faiz rakamının kullanılacağı net borç/FAVÖK yazısında ayrıntılı ele alınıyor. TCMB'nin oran tanımında karşılama oranı (vergi öncesi kâr + finansman giderleri) ÷ finansman giderleri olarak hesaplanır.
Borcun vadesi: kısa vadeli borç payı neden önemlidir?
Aynı borç/özkaynak oranına sahip iki şirketten borcunun çoğu önümüzdeki 12 ayda ödenecek olan, kredilerini yenilemek zorunda kaldığı için faiz artışlarına ve kredi koşullarındaki sıkılaşmaya daha açıktır. Bu yüzden oran, finansal borcun ne kadarının kısa vadeli olduğuyla birlikte okunur. TCMB'nin oran tablolarında da kısa vadeli yabancı kaynakların toplam pasiflere oranı ayrı bir finansal yapı oranıdır.
Vade bilgisi dipnotlardadır. TFRS 7'nin 39. paragrafı, türev olmayan finansal borçların sözleşmeye dayalı kalan vadelerini gösteren bir vade analizinin ve likidite riskinin nasıl yönetildiğinin açıklanmasını ister. TMS 1'in 74. paragrafına göre ise şirket uzun vadeli bir kredi sözleşmesinin koşullarını raporlama dönemi sonunda veya öncesinde ihlal ettiyse ve borç bu nedenle talep hâlinde ödenecek hâle geldiyse, banka sonradan ödeme istemeyeceğini kabul etse bile borç kısa vadeli olarak sınıflandırılır. Tek bir ihlal kısa vadeli borç payını bir anda yükseltebilir; bunun likidite oranlarına etkisi cari oran yazısında örnekleniyor.
TMS 1'in 134 ve 135. paragrafları, şirketin sermaye yönetimine ilişkin amaçlarını, sermaye olarak neyi yönettiğini gösteren özet sayısal verileri ve dışarıdan zorunlu kılınan sermaye yükümlülüklerine uyup uymadığını açıklamasını ister. Standart, bazı işletmelerin sermaye benzeri borçları sermayenin parçası saydığını da örnek verir; bu dipnot şirketin borç ve özkaynak dengesine kendi bakışını gösterir.
Döviz borcu oranı nasıl değiştirir? Döviz pozisyonu dipnotu
Yabancı para cinsinden borç her bilanço tarihinde güncel kurla Türk lirasına çevrilir. Gelirleri ağırlıkla TL olan bir şirkette kur yükseldiğinde oran iki yönden bozulur: pay büyür, çünkü döviz borcunun TL karşılığı artar; payda küçülür, çünkü net döviz açığından doğan kur farkı zararı kâr veya zarara, oradan özkaynağa yansır.
Örnek (varsayımsal, milyon TL): Yukarıdaki şirketin 3.000'lik borçlanmasının 1.500'ü ABD doları cinsinden, nakdinin 300'ü dolar mevduat olsun. Net döviz açığı 1.500 − 300 = 1.200'dür. Kur bilanço tarihinde bir anda %25 yükselirse:
- Kur farkı zararı 1.200 × 0,25 = 300; özkaynak 3.000'den 2.700'e iner (vergi etkisi göz ardı edilmiştir).
- Finansal borç 3.300 + 1.500 × 0,25 = 3.675'e, nakit 600 + 300 × 0,25 = 675'e çıkar.
- Finansal borç/özkaynak 1,10'dan 3.675 ÷ 2.700 ≈ 1,36'ya; net finansal borç/özkaynak 0,90'dan 3.000 ÷ 2.700 ≈ 1,11'e; toplam yükümlülük/özkaynak 1,67'den 5.375 ÷ 2.700 ≈ 1,99'a yükselir.
Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Döviz riskinin büyüklüğü dipnotlardan izlenir. TFRS 7'nin 34. paragrafı, her risk türü için raporlama dönemi sonundaki maruz kalınan riske ilişkin özet sayısal verilerin açıklanmasını ister; KAP'taki raporlarda bu bilgi genellikle finansal araçlardan kaynaklanan riskler dipnotunda, para birimi bazında varlık ve yükümlülükleri gösteren bir döviz pozisyonu tablosuyla verilir. 41. paragraftaki alternatif yöntem kullanılmadıkça 40. paragraf uyarınca verilen duyarlılık analizi ise kurdaki makul ölçüde olası bir değişimin kâr veya zarar ile özkaynağı nasıl etkileyeceğini gösterir. İhracat geliri veya dövize endeksli satış fiyatları açığı ekonomik olarak kısmen dengeleyebilir; bu etki pozisyon tablosunda görünmez, faaliyet bilgilerinden değerlendirilir.
TMS 29 uygulayan şirketlerde parasal borcu parasal varlığından fazla olan işletme enflasyonda satın alma gücü kazanır (paragraf 27); standart, borçlanılan fonlarla ilgili kur farklarını net parasal pozisyonla ilişkilendirir (paragraf 28). Özkaynaktaki net etki, kurun genel fiyat endeksinden ne kadar fazla arttığına bağlıdır.
Enflasyon muhasebesi ve sektör farkları oranı nasıl etkiler?
KGK'nın duyurusu uyarınca TFRS uygulayan şirketler 31 Aralık 2023 ve sonrasında sona eren yıllık dönemlerden itibaren tablolarını TMS 29'a göre düzeltir; Ekim 2026 itibarıyla bu uygulama sürüyor. Borç/özkaynak açısından kritik nokta, pay ile paydanın farklı davranmasıdır. Krediler ve ticari borçlar gibi parasal kalemler düzeltilmez (paragraf 12); duran varlıklar edinim tarihinden (paragraf 15), özkaynak kalemleri dönem başından veya işlem tarihinden itibaren (paragraf 25) genel fiyat endeksiyle güncellenir. Eski tarihli duran varlığı büyük olan şirketlerde düzeltilmiş özkaynak yükselir ve oran düşer.
Örnekteki şirketin duran varlıkları düzeltilmemiş tabloda 3.800 olsaydı, ertelenmiş vergi etkisi göz ardı edildiğinde özkaynak 1.800, toplam yükümlülük/özkaynak 5.000 ÷ 1.800 ≈ 2,78, finansal borç/özkaynak ≈ 1,83 çıkardı. TCMB Sektör Bilançoları Vergi Usul Kanunu'na göre hazırlanan solo tablolardan derlenir ve 7571 sayılı Kanun uyarınca bu tablolarda 2025–2027 hesap dönemlerinde kural olarak enflasyon düzeltmesi yapılmaz; bu nedenle oradaki borçluluk oranları KAP'taki TMS 29 tablolarından hesaplananlarla aynı esasta değildir.
Sektör yapısı da düzeyi belirler. Aswath Damodaran'ın ABD şirketleri için Ocak 2026 verileri:
| Sektör (ABD) | Defter değeriyle borç/(borç + özkaynak) | Buradan hesaplanan defter borç/özkaynak | Piyasa değeriyle borç/özkaynak (kira düzeltmesiz) |
|---|---|---|---|
| Hava taşımacılığı | %71,38 | 2,49 | 0,88 |
| Gıda perakendesi | %66,69 | 2,00 | 0,51 |
| Kamu hizmetleri (genel) | %57,87 | 1,37 | 0,76 |
| Çelik | %30,29 | 0,43 | 0,23 |
| Yazılım | %34,14 | 0,52 | 0,06 |
| Tüm piyasa (finans hariç) | %48,24 | 0,93 | 0,17 |
Oranlar sektörler arasında belirgin biçimde ayrışır. Yazılımda defter ve piyasa değeriyle oranlar arasındaki büyük fark, değerin önemli kısmının bilançoda görünmemesinden kaynaklanır. Veriler ABD şirketlerine, farklı muhasebe kurallarına ve faiz ortamına aittir; Türkiye'deki şirketler için ölçüt değil, sektör yapısının borçluluğu nasıl etkilediğine örnektir.
Bankalarda borç/özkaynak yerine sermaye yeterliliği
Bankalarda mevduat ve diğer borçlar faaliyetin hammaddesidir; varlıkları 1.000, özkaynağı 100 olan varsayımsal bir bankanın borç/özkaynak oranı 9'dur. Bu düzey bir sanayi şirketi için alarm sayılırken bankada olağandır. Bu yüzden bankaların borçluluğu, borcun büyüklüğüne değil özkaynağın üstlenilen riske yetip yetmediğine bakan düzenleyici oranlarla izlenir.
- Sermaye yeterliliği oranı: 23 Ekim 2015 tarihli ve 29511 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik'e göre standart oran, özkaynağın kredi, piyasa ve operasyonel riske esas tutarlar toplamına bölünmesiyle bulunur. Ekim 2026 itibarıyla 29. madde uyarınca sermaye yeterliliği standart oranı asgari %8, ana sermaye yeterliliği oranı asgari %6, çekirdek sermaye yeterliliği oranı asgari %4,5'tir; konsolide oranlar için de aynı sınırlar geçerlidir. BDDK, bankaların yapısını dikkate alarak asgari oranları artırabilir ve banka bazında farklı oran uygulayabilir (madde 31).
- Sermaye tamponları: Sermaye Koruma ve Döngüsel Sermaye Tamponlarına İlişkin Yönetmelik, bu asgari oranların üzerinde ilave çekirdek sermaye bulundurulmasını öngörür. Sermaye koruma tamponu oranı risk ağırlıklı varlıkların %2,5'idir; buna bankaya özgü döngüsel sermaye tamponu eklenir. İlave çekirdek sermaye tutarı gereksinimin altında kalırsa kâr dağıtımı sınırlanır.
- Kaldıraç oranı: 5 Kasım 2013 tarihli ve 28812 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmeliğe göre ana sermayenin, bilanço içi ve bilanço dışı kalemleri kapsayan toplam risk tutarına oranı, üç aylık ortalama olarak asgari %3 tutulur. Risk ağırlığı kullanmadığı için sermaye yeterliliği oranını tamamlayan bir sınırdır.
Örnek (varsayımsal): Yukarıdaki bankanın riske esas tutarlar toplamı 700 ise ve özkaynağının tamamı yasal özkaynak sayılırsa sermaye yeterliliği standart oranı 100 ÷ 700 ≈ %14,3 olur. Aynı bilançoda yükümlülük/aktif oranı %90'dır. İlk oran düzenleyici sınırla, ikincisi yalnızca bilanço yapısıyla ilgilidir.
Sektör geneline ait sermaye yeterliliği verileri BDDK'nın aylık bülteninde yayımlanır. Banka içeren holdinglerin konsolide borç/özkaynak oranı da sanayi şirketleriyle doğrudan karşılaştırılamaz. Borçluluğun değerleme ve kârlılıkla birlikte nasıl okunduğu FD/FAVÖK ve özkaynak kârlılığı yazılarında anlatılıyor.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Borç/özkaynak oranı kaç olmalı?
Tüm şirketler için geçerli bir değer yoktur. Gelirleri istikrarlı şirketler daha yüksek oran taşıyabilirken döngüsel sektörlerde düşük oran bile risk taşıyabilir; oran aynı sektördeki şirketlerle, şirketin kendi geçmişiyle ve aynı tanımla karşılaştırılır.
Özkaynak negatifse borç/özkaynak oranı nasıl yorumlanır?
Negatif özkaynakta hesaplanan oran negatif çıkar ve anlamlı değildir; düşük borçluluk olarak okunmaz. Birikmiş zararların sermaye ve yedekleri aştığını gösterir ve borç yükü toplam yükümlülük/aktif ile net borç/FAVÖK gibi oranlarla değerlendirilir.
Borç/özkaynak ile net borç/FAVÖK arasındaki fark nedir?
Borç/özkaynak, borcu bilançodaki özkaynakla karşılaştıran bir sermaye yapısı oranıdır. Net borç/FAVÖK ise net borcu yıllık faaliyet kazancıyla karşılaştırır ve borcun kabaca kaç yılda ödenebileceğini gösterir; iki oran birlikte okunur.
Kira yükümlülükleri borç/özkaynak oranına dahil edilir mi?
Finansal borç sürümünde genellikle dahil edilir; KGK'nın finansal tablo örneklerine göre kira yükümlülüklerini ayrı göstermeyen şirketlerde bu tutarlar zaten borçlanmaların içindedir. Önemli olan, karşılaştırılan tüm şirketlerde ve dönemlerde aynı tercihin yapılmasıdır.
Bankalarda borç/özkaynak oranı neden kullanılmaz?
Bankalarda mevduat ve diğer borçlar faaliyetin kendisidir ve yüksek borç/özkaynak olağandır. Bankalar özkaynağın risk ağırlıklı varlıklara oranı olan sermaye yeterliliği oranı ve kaldıraç oranı gibi düzenleyici ölçülerle değerlendirilir.
Kaynaklar
- KGK: Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi (2019-1 sayılı ilke kararı), borçlanmalar ve kira yükümlülükleri (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 32 Finansal Araçlar: Sunum (TFRS 2026 Seti), paragraf 11, 15, 16 ve 18 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 10 Konsolide Finansal Tablolar (TFRS 2026 Seti), paragraf 22 ve B86 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu (TFRS 2026 Seti), paragraf 74, 134 ve 135 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 7 Finansal Araçlar: Açıklamalar (TFRS 2026 Seti), paragraf 34, 39 ve 40 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 12, 15, 25, 27 ve 28 (yeni sekmede açılır)
- KGK: Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Finansal Tablolarının Enflasyona Göre Düzeltilmesi Hakkında Duyuru (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektör Bilançoları Metaveri (2026), kapsam, veri kaynağı ve oran analiz formülleri (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete (25 Aralık 2025): 7571 sayılı Kanun, madde 34 (Vergi Usul Kanunu geçici madde 37) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik, madde 3, 29, 30 ve 31 (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Bankaların Kaldıraç Düzeyinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik, madde 4 ve 6 (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Sermaye Koruma ve Döngüsel Sermaye Tamponlarına İlişkin Yönetmelik, madde 4 ve 5 (yeni sekmede açılır)
- BDDK: Aylık Bülten (rasyolar ve sermaye yeterliliği) (yeni sekmede açılır)
- CFA Institute: Financial Analysis Techniques (2026 CFA Program Level I müfredat özeti) (yeni sekmede açılır)
- Aswath Damodaran (NYU Stern): Debt Fundamentals by Sector (US), Ocak 2026 verisi (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.