Kısa cevap: Aktif kârlılığı (ROA), son 12 aylık net kârın toplam varlıklara bölünmesiyle bulunur ve yüzde olarak ifade edilir; paydada çoğunlukla ortalama toplam varlık, bazı kaynaklarda (ör. TCMB Sektör Bilançoları) dönem sonu toplam varlık kullanılır. Şirketin, borçla ya da özkaynakla finanse edilmiş olmasına bakılmaksızın her 100 TL'lik varlıkla yılda kaç TL net kâr ürettiğini gösterir. Varlık yoğunluğu ve borçluluk sektörden sektöre değiştiği için oran en çok aynı sektördeki şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle karşılaştırılır.
Aktif kârlılığı (İngilizce return on assets, ROA), bir şirketin elindeki varlıkların tamamını ne kadar verimli kullandığını ölçer. ROA'sı %8 olan bir şirket, bilançosundaki her 100 TL'lik varlık için yılda 8 TL net kâr üretmiştir. Özkaynak kârlılığı yalnızca ortakların koyduğu kaynağa bakarken ROA, borçla finanse edilen varlıkları da paydaya kattığı için borçluluk farkından daha az etkilenir.
Aşağıda formül, konsolide tablolarda hangi kârın kullanıldığı, bilanço ve gelir tablosundan adım adım hesap, ROA'nın türevleri, ROE ile ilişkisi, sektör farkları ve enflasyon muhasebesinin etkisi varsayımsal örneklerle anlatılıyor.
ROA nasıl hesaplanır?
ROA = Son 12 aylık net kâr ÷ Ortalama toplam varlıklar × 100
Formülün payı, kâr veya zarar tablosundaki dönem kârıdır; payda, bilançodaki toplam varlıkların (aktif toplamının) 12 ay önceki ve son bilanço tarihindeki tutarlarının ortalamasıdır. Net kâr bir yıl boyunca oluşan bir akış, toplam varlık ise bilanço tarihindeki bir stok olduğu için ortalama kullanılır; yıl içinde hızla büyüyen ya da varlık satan şirketlerde yalnızca dönem sonu rakamı oranı olduğundan düşük veya yüksek gösterebilir.
Konsolide tablolarda hangi kârın kullanıldığı önemlidir. TFRS 10'a göre konsolide finansal tablolar ana ortaklığın ve bağlı ortaklıklarının benzer varlık, yükümlülük, gelir ve gider kalemlerini birleştirir; ana ortaklığın payı %60 olan bir bağlı ortaklığın varlıklarının tamamı konsolide bilançoya girer. TMS 1 ise dönem kârının kontrol gücü olmayan paylara ve ana ortaklığın sahiplerine düşen kısımlarını ayrı gösterir. Paydada grubun bütün varlıkları bulunduğundan pay kısmında da grubun bütün kârı, yani kontrol gücü olmayan paylar dahil dönem kârı kullanılır. Pay sahibinin bakış açısını yansıtan özkaynak kârlılığında (ROE) ise ana ortaklığa ait tutarlar esas alınır.
Tanımlar kaynaktan kaynağa değişir. TCMB'nin Sektör Bilançoları istatistiklerinde aktif kârlılığı, vergi sonrası net kârın dönem sonu aktif toplamına bölünmesiyle hesaplanır; aynı çalışmada özkaynak kârlılığının paydası ise ortalama özkaynaktır. Veri platformları da ortalama ya da dönem sonu varlık kullanabildiği için karşılaştırmada hep aynı yöntem seçilir.
Örnek: bilanço ve gelir tablosundan adım adım ROA
Örnek (varsayımsal, milyon TL): TMS 29 uygulayan bir sanayi şirketinin 30 Eylül 2026 tarihli raporundan derlenen son 12 aylık (Ekim 2025–Eylül 2026) tutarlar ve toplam varlıklar:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Hasılat | 12.000 |
| Esas faaliyet kârı | 1.500 |
| Finansman giderleri | (700) |
| Net parasal pozisyon kazancı | 300 |
| Vergi öncesi kâr | 1.100 |
| Vergi gideri | (275) |
| Dönem kârı (ana ortaklık payı 780, kontrol gücü olmayan paylar 45) | 825 |
| Toplam varlıklar, 30 Eylül 2026 | 11.000 |
| Toplam varlıklar, 30 Eylül 2025 (Eylül 2026 ölçüm birimiyle) | 9.000 |
- Ortalama toplam varlık: (9.000 + 11.000) ÷ 2 = 10.000.
- ROA: 825 ÷ 10.000 = %8,25. Yalnızca dönem sonu varlıkla hesaplanırsa 825 ÷ 11.000 = %7,5 bulunur.
- Ölçüm birimi kontrolü: 30 Eylül 2025 bilançosu ilk yayımlandığında toplam varlık 7.500 olsun. Fiyat endeksi aradaki 12 ayda varsayımsal olarak %20 arttığı için tutar 7.500 × 1,20 = 9.000'e taşınmıştır. Eski rakam düzeltilmeden kullanılsaydı ortalama 9.250, ROA yaklaşık %8,9 çıkardı.
Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Üçüncü adımın nedeni şudur: TMS 34'e göre ara dönem bilançosu, bir önceki yıl sonu bilançosuyla karşılaştırmalı sunulur. 30 Eylül 2026 raporunda 30 Eylül 2025 bilançosu yer almaz; bu tutar geçen yılın aynı dönem raporundan alınır ve TMS 29 uygulayan şirketlerde o rapordaki rakamlar eski ölçüm birimindedir. Son 12 ay kârının kümülatif ara dönem raporlarından nasıl bulunduğu ve fiyat endeksiyle nasıl güncellendiği F/K oranı yazısında örnekleniyor.
Faiz öncesi ROA, faaliyet ROA'sı ve ROIC farkı nedir?
Net kâr, faiz gideri düşüldükten sonraki rakamdır. Bu yüzden net kârla hesaplanan ROA, varlıkların verimliliğini ölçmeyi amaçlasa da finansman yapısından etkilenir: aynı işi yapan iki şirketten borçlu olanın ROA'sı faiz gideri kadar düşük çıkar. Bu etkiyi ayırmak için türev oranlar kullanılır. Değerler yukarıdaki varsayımsal örnekten hesaplanmıştır:
| Oran | Formül | Örnekteki değer |
|---|---|---|
| Net ROA | Net kâr ÷ Ortalama toplam varlık | 825 ÷ 10.000 = %8,25 |
| Faiz öncesi ROA | (Net kâr + Finansman giderleri × (1 − Vergi oranı)) ÷ Ortalama toplam varlık | (825 + 700 × 0,75) ÷ 10.000 = %13,5 |
| Faaliyet ROA'sı | Esas faaliyet kârı ÷ Ortalama toplam varlık | 1.500 ÷ 10.000 = %15,0 |
| Ekonomik rantabilite (TCMB tanımı) | (Vergi öncesi kâr + Finansman giderleri) ÷ Pasif toplamı | (1.100 + 700) ÷ 11.000 ≈ %16,4 |
Faiz öncesi ROA'da vergi oranı varsayımsal olarak %25 alınmıştır. KGK formatındaki finansman giderleri satırı faizin yanında kur farkı zararlarını da içerebildiği için dipnottaki faiz gideriyle ikinci bir hesap yapılabilir. CFA Institute'un 2026 müfredat özetinde ROA ve faaliyet ROA'sı, toplam sermaye getirisiyle birlikte yatırım getirisi oranları arasında sayılır.
ROIC (yatırılmış sermaye getirisi) paydaya bütün varlıkları değil, faizli borç ve özkaynaktan oluşan yatırılmış sermayeyi koyar. Aswath Damodaran'ın tanımında ROIC, vergi sonrası faaliyet kârının, borç ve özkaynağın defter değerleri toplamından nakit düşülerek bulunan yatırılmış sermayeye bölünmesidir. Ticari borçlar gibi faizsiz yükümlülüklerle finanse edilen varlıklar ve nakit paydadan çıktığı için ROIC genellikle ROA'dan yüksek çıkar; tedarikçi vadesinin uzun olduğu işlerde fark büyür.
ROA ile ROE arasındaki fark ve DuPont bağlantısı
ROA, net kâr marjı ile aktif devir hızının çarpımına ayrılabilir:
ROA = (Net kâr ÷ Hasılat) × (Hasılat ÷ Ortalama toplam varlık)
Örnekte net kâr marjı 825 ÷ 12.000 ≈ %6,9, aktif devir hızı 12.000 ÷ 10.000 = 1,2'dir; çarpım yine %8,25 verir. Marjların kademe kademe okunuşu kâr marjları yazısında anlatılıyor. ROA finansal kaldıraçla çarpıldığında ROE'ye ulaşılır: ROE = ROA × (Ortalama toplam varlık ÷ Ortalama özkaynak). Örnekteki şirketin ortalama toplam özkaynağı 4.000 ise kaldıraç 2,5, toplam özkaynak üzerinden ROE %8,25 × 2,5 ≈ %20,6 olur. Üç bileşenli ayrıştırma ROE yazısında ayrıntılı ele alınıyor.
Kaldıracın ROE'yi yükseltip yükseltmeyeceği, varlıkların faiz öncesi getirisi ile borcun maliyeti arasındaki farka bağlıdır. Yüksek faiz dönemlerinde bu fark ters dönebilir:
Örnek (varsayımsal, milyon TL, vergi göz ardı edilmiştir): Toplam varlığı 1.000, faaliyet kârı 150 olan aynı işletme üç farklı finansman yapısıyla:
| Kalem | Borçsuz | Borçlu, faiz %10 | Borçlu, faiz %30 |
|---|---|---|---|
| Borç / Özkaynak | 0 / 1.000 | 600 / 400 | 600 / 400 |
| Faiz gideri | 0 | 60 | 180 |
| Net kâr | 150 | 90 | −30 |
| Faiz öncesi ROA | %15 | %15 | %15 |
| Net ROA | %15 | %9 | −%3 |
| ROE | %15 | %22,5 | −%7,5 |
Varlıklar üç durumda da aynı verimle çalışır. Borç maliyeti %10 iken kaldıraç ROE'yi %15'ten %22,5'e çıkarır; faiz %30'a yükseldiğinde aynı borç ROE'yi −%7,5'e indirir. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Borcun büyüklüğünü ve vadesini ölçen oranlar borç/özkaynak oranı yazısında anlatılıyor.
Sektörlere göre ROA neden farklıdır?
- Bankalar: Varlıkların büyük kısmı mevduat ve diğer borçlarla finanse edilir, özkaynak aktif toplamının küçük bir bölümüdür. BDDK'nın 5 Kasım 2013 tarihli ve 28812 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bankaların Kaldıraç Düzeyinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliği, Ekim 2026 itibarıyla ana sermayenin bilanço içi ve bilanço dışı kalemlerden oluşan toplam risk tutarına oranının üç aylık ortalama olarak asgari %3 tutulmasını şart koşar. Bu yapıda ROA sanayi şirketlerine göre düşük, ROE ile arasındaki fark büyüktür: özkaynağı varlıklarının %10'u olan varsayımsal bir bankada %25'lik ROE, %2,5'lik ROA'ya karşılık gelir. Sektör geneline ait rasyolar BDDK'nın aylık bülteninde yayımlanır.
- Perakende: Marj düşük, aktif devir hızı yüksektir; ROA'yı büyük ölçüde satış hacmi taşır.
- Enerji, altyapı ve ağır sanayi: Tesis, şebeke ve makine gibi büyük duran varlıklar aktif devir hızını düşürür; marj yüksek olsa bile ROA sınırlı kalabilir.
- Yazılım ve hizmet: TMS 38'e göre işletme içinde yaratılan markalar, müşteri listeleri ve benzeri kalemler maddi olmayan duran varlık olarak bilançoya alınmaz. Değerin önemli kısmı bilançoda görünmediği için ROA yüksek çıkabilir.
- Kiracı şirketler: TFRS 16'ya göre kiracı, kiralamanın fiilen başladığı tarihte bir kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü kaydeder. Mağaza, uçak veya araç kiralayan şirketlerin aktif toplamı bu yüzden büyür; ROA, varlıklarının çoğuna sahip olan rakiplerle daha yakın bir esasta karşılaştırılır.
Türkiye'de sektör ve ölçek bazında ROA, TCMB ile TÜİK'in ortak çalışması olan Sektör Bilançoları istatistiklerinde kartil değerleri (Q1, medyan ve Q3) ve aktif büyüklüğüyle ağırlıklandırılmış değer olarak yayımlanır; 2026 yayını 2025 yılı verilerini içerir. Bu veriler Vergi Usul Kanunu'na göre hazırlanan solo tablolardan derlenir ve finans ve sigorta sektörünü kapsamaz. 25 Aralık 2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7571 sayılı Kanun uyarınca vergi tablolarında 2025–2027 hesap dönemlerinde kural olarak enflasyon düzeltmesi de yapılmaz. KAP'taki TFRS tablolarıyla aynı esasta olmadığı için bu veriler yön hakkında fikir verir, birebir ölçüt sayılmaz.
Enflasyon muhasebesi (TMS 29) ROA'yı nasıl etkiler?
KGK'nın duyurusu uyarınca TFRS uygulayan işletmeler, 31 Aralık 2023 ve sonrasında sona eren yıllık dönemlerden itibaren tablolarını TMS 29'a göre düzeltir; Ekim 2026 itibarıyla geçerli para birimi Türk lirası olan borsa şirketlerinin 2026 ara dönem tabloları da, aşağıda sayılan finans kuruluşları dışında, düzeltilmiş olarak yayımlanıyor. ROA açısından sonuçları şunlardır:
- Payda büyür: Nakit, alacak ve borç gibi parasal kalemler düzeltilmez (paragraf 12). Maddi duran varlıklar, stoklar, şerefiye ve benzeri parasal olmayan kalemler edinim tarihinden itibaren genel fiyat endeksiyle güncellenir (paragraf 15), ancak geri kazanılabilir tutarı, stoklarda net gerçekleşebilir değeri aşamaz (paragraf 19). Eski tarihli varlıkları çok olan şirketlerde aktif toplamı düzeltilmemiş tablolara göre belirgin biçimde artar.
- Amortisman artar: Gelir ve giderler ilk kaydedildikleri tarihten itibaren düzeltilir (paragraf 26); endekslenen duran varlıkların amortismanı da büyür ve net kârı azaltır.
- Net parasal pozisyon kâra girer: Parasal borcu parasal varlığından fazla olan işletme satın alma gücü kazanır, tersi kaybeder (paragraf 27); kazanç veya kayıp kâr veya zarara dahil edilir (paragraf 9). Örnekteki 300 milyon TL'lik kazanç çıkarılırsa, vergi etkisi ayrıca hesaplanmadan, ROA %8,25'ten 525 ÷ 10.000 = %5,25'e iner. Bu kazanç parasal borç fazlasından doğduğu için borçluluktan görece az etkilenmesi beklenen orana borç etkisini geri taşır.
- Geçmiş oranlar değişir: Önceki dönemin karşılaştırmalı rakamları da son ölçüm birimine taşınır (paragraf 34); eski raporlardan hesaplanmış ROA serileri yeni raporla uyuşmayabilir.
Bankalar ile finansal kiralama, faktoring, finansman, tasarruf finansman ve varlık yönetim şirketleri BDDK'nın 18.12.2025 tarihli ve 11340 sayılı kararı, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri ise SEDDK'nın 25.12.2025 tarihli ve 2025/33 sayılı genelgesi uyarınca enflasyon muhasebesi uygulamaz. Ekim 2026 itibarıyla bu kuruluşların ROA'sı nominaldir; TMS 29 uygulayan şirketlerle doğrudan karşılaştırılmaz, enflasyon etkisi reel getiri mantığıyla ayrıca hesaba katılır.
ROA yorumlanırken nelere dikkat edilir?
- Varlıkların yaşı: Amortismanı büyük ölçüde tamamlanmış eski tesislerle çalışan şirketin net defter değeri düşüktür ve ROA'sı yüksek görünür; yeni yatırım yapmış bir rakip aynı verimle daha düşük ROA gösterebilir.
- Nakit ve satın almalar: Yüksek nakit bakiyesi ve satın almalardan doğan şerefiye aktif toplamını büyütür; faaliyetler değişmeden ROA düşer.
- Tek seferlik kalemler: Varlık satış kârı, değerleme kazancı veya net parasal pozisyon kazancı kârı geçici olarak artırabilir; tekrarlanmayan kalemler çıkarılarak ikinci bir oran hesaplanır.
- Negatif ROA: Dönemin zararla kapandığını gösterir. Zararın faaliyetten mi, finansman giderinden mi kaynaklandığı faaliyet ROA'sı ve faiz öncesi ROA ile ayrılır.
- Yöntem tutarlılığı: Ortalama ya da dönem sonu varlık, konsolide ya da ana ortaklık kârı tercihleri sonucu değiştirir; karşılaştırmada hep aynı tanım kullanılır.
Toplam varlık kalemlerinin bilançodaki yeri bilanço nasıl okunur yazısında anlatılıyor. CFA Institute'un müfredat özetinde vurgulandığı gibi bir oran ne olduğunu gösterir, neden olduğunu göstermez; bu yüzden ROA tek başına bir alım veya satım sinyali sayılmaz, marjlar, borçluluk ve nakit akışıyla birlikte okunur.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
ROA kaç olmalı?
Tek bir doğru değer yoktur; oran sektöre, varlık yoğunluğuna ve borçluluğa göre değişir. Bankalarda düşük ROA olağandır. Şirket aynı sektördeki benzerleriyle ve kendi geçmişiyle, aynı yöntemle hesaplanmış oranlar üzerinden karşılaştırılır.
ROA ile ROE arasındaki fark nedir?
ROA net kârı toplam varlıklara, ROE ana ortaklık kârını ortakların özkaynağına böler. Aradaki fark finansal kaldıraçtan gelir: ROE yaklaşık olarak ROA ile toplam varlık ÷ özkaynak çarpanının çarpımıdır ve borç arttıkça iki oran birbirinden uzaklaşır.
Negatif ROA ne anlama gelir?
Son 12 ayın zararla kapandığını gösterir. Faaliyet ROA'sı pozitifken net ROA negatifse zarar, faiz ve kur farkı gibi finansman kaynaklı kalemlerden geliyor olabilir.
ROA için gereken rakamlar nereden bulunur?
Dönem kârı KAP'ta yayımlanan kâr veya zarar tablosundan, toplam varlıklar bilançodan alınır; 12 ay önceki toplam varlık geçen yılın aynı dönem raporundadır. Veri platformlarının hazır ROA değerleri kâr tanımı ve ortalama yöntemi nedeniyle farklılaşabilir.
Bankaların ROA'sı neden düşüktür?
Bankaların varlıklarının büyük kısmı mevduat ve diğer borçlarla finanse edilir; özkaynağı varlıklarının %10'u olan bir bankada %2,5 ROA, %25 ROE'ye karşılık gelir. Ekim 2026 itibarıyla bankalar BDDK kararı uyarınca enflasyon muhasebesi uygulamadığından oranları nominaldir.
Kaynaklar
- KGK: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 9, 12, 15, 19, 26, 27 ve 34 (yeni sekmede açılır)
- KGK: Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Finansal Tablolarının Enflasyona Göre Düzeltilmesi Hakkında Duyuru (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 10 Konsolide Finansal Tablolar (TFRS 2026 Seti), paragraf 22 ve B86 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu (TFRS 2026 Seti), paragraf 81B (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 34 Ara Dönem Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 20 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar (TFRS 2026 Seti), paragraf 63 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 16 Kiralamalar (TFRS 2026 Seti), paragraf 22 (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektör Bilançoları Metaveri (2026), kapsam, veri kaynağı ve oran analiz formülleri (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete (25 Aralık 2025): 7571 sayılı Kanun, madde 34 (Vergi Usul Kanunu geçici madde 37) (yeni sekmede açılır)
- BDDK: 18.12.2025 tarihli ve 11340 sayılı Kurul Kararı (bankalar ve finansal kuruluşlarda enflasyon muhasebesi) (yeni sekmede açılır)
- SEDDK: Sigortacılık Sektöründe Enflasyon Muhasebesi Uygulaması Hakkında Genelge (2025/33), 25.12.2025 (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Bankaların Kaldıraç Düzeyinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik, madde 4 (yeni sekmede açılır)
- BDDK: Aylık Bülten (bankacılık sektörü rasyoları) (yeni sekmede açılır)
- CFA Institute: Financial Analysis Techniques (2026 CFA Program Level I müfredat özeti) (yeni sekmede açılır)
- Aswath Damodaran (NYU Stern): Variable definitions, ROC (ROIC) tanımı (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.