Bilanço nasıl okunur? Varlıklar, borçlar, özkaynak

Kısa cevap: Bilanço (TFRS'deki adıyla finansal durum tablosu), şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını ve bu varlıkların hangi kaynaklarla finanse edildiğini gösterir: Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar. Okurken önce dönen/duran varlık ve kısa/uzun vadeli borç ayrımına, sonra finansal borçların nakit ve özkaynakla ilişkisine, en son da ayrıntıların yer aldığı dipnotlara bakılır.

Gelir tablosu bir dönemin kârını, bilanço ise dönem sonundaki durumu gösterir: şirketin elinde ne var, kime ne kadar borçlu ve geriye ortaklara ne kalıyor. Borsa şirketlerinin bilançoları KAP'ta yayımlanır ve KGK'nın standart kalem adlarını kullanır; birkaç temel kural bilindiğinde farklı şirketlerin bilançoları aynı mantıkla okunabilir.

Aşağıda bilançonun bölümleri, varsayımsal bir bilançonun adım adım okunuşu, enflasyon muhasebesinin (TMS 29) etkisi ve dipnotlarda bakılacak noktalar anlatılıyor.

Bilanço nedir, temel eşitlik nasıl işler?

TMS 1'e göre tam bir finansal tablo seti; dönem sonuna ait finansal durum tablosu, döneme ait kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu, özkaynak değişim tablosu, nakit akış tablosu, dipnotlar ve önceki döneme ait karşılaştırmalı bilgilerden oluşur. Finansal durum tablosu, bilançonun standartlardaki adıdır; KAP'taki raporlarda da bu başlıkla yer alır.

Bilançonun bir tarafı (aktif) varlıkları, diğer tarafı (pasif) bu varlıkların kaynağını gösterir. Kaynak ya borçtur (yükümlülükler) ya da ortaklara aittir (özkaynaklar). Bu yüzden iki taraf her zaman eşittir:

Toplam varlıklar = Toplam yükümlülükler + Toplam özkaynaklar

Bilanço tek bir günün fotoğrafıdır. 30 Eylül 2026 tarihli bir bilanço o günkü nakit ve borçları gösterir; ertesi gün yapılan bir kredi ödemesi ya da sermaye artırımı bir sonraki rapora kadar görünmez.

Dönen ve duran varlıklar nasıl ayrılır?

TMS 1'e göre bir varlık; normal faaliyet döngüsü içinde nakde dönüşmesi, satılması veya tüketilmesi bekleniyorsa, esas olarak ticari amaçla elde tutuluyorsa, raporlama döneminden sonraki 12 ay içinde nakde dönüşmesi bekleniyorsa ya da kullanımı kısıtlanmamış nakit veya nakit benzeriyse dönen varlıktır; diğer tüm varlıklar duran varlıktır. Faaliyet döngüsü açıkça belirlenemiyorsa 12 ay varsayılır. Stoklar ve ticari alacaklar, 12 aydan uzun sürede nakde dönüşecek olsalar bile faaliyet döngüsünün parçasıysa dönen varlıkta kalır.

KGK'nın finansal tablo örneklerinde sık görülen kalemler şunlardır:

Dönen varlıklar: Nakit ve nakit benzerleri, finansal yatırımlar, ticari alacaklar, diğer alacaklar, stoklar, peşin ödenmiş giderler, diğer dönen varlıklar.
Duran varlıklar: Uzun vadeli alacaklar ve finansal yatırımlar, özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımlar, yatırım amaçlı gayrimenkuller, maddi duran varlıklar, kullanım hakkı varlıkları, şerefiye ve diğer maddi olmayan duran varlıklar, ertelenmiş vergi varlığı.

İki kalemin tanımı yorumu doğrudan etkiler. TMS 7'ye göre nakit benzerleri, kolayca nakde çevrilebilen ve değer değişim riski önemsiz olan kısa vadeli yatırımlardır; genellikle edinim tarihinden itibaren üç ay veya daha kısa vadelidir. TMS 2'ye göre stoklar, maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçülür; bilançodaki stok tutarı satış fiyatını göstermez.

Kısa ve uzun vadeli yükümlülükler nasıl okunur?

Bir yükümlülük normal faaliyet döngüsü içinde ödenecekse, ticari amaçla tutuluyorsa, vadesi raporlama döneminden sonraki 12 ay içinde doluyorsa ya da şirketin ödemeyi en az 12 ay erteleme hakkı yoksa kısa vadelidir. Son ölçütün pratik bir sonucu vardır: TMS 1'e göre şirket uzun vadeli bir kredi sözleşmesinin koşullarını raporlama dönemi sonunda veya öncesinde ihlal ettiyse ve borç bu nedenle talep hâlinde ödenecek hâle geldiyse, banka sonradan ödeme istemeyeceğini kabul etse bile borç kısa vadeli olarak sınıflandırılır. Tek bir sözleşme ihlali kısa vadeli borçları bir anda büyütebilir.

Yükümlülükler okunurken iki grup ayrılır:

Finansal borçlar: Kısa vadeli borçlanmalar, uzun vadeli borçlanmaların kısa vadeli kısımları, uzun vadeli borçlanmalar ve kiralama işlemlerinden kaynaklanan yükümlülükler. Faiz taşır ve net borç hesabına girer.
Faaliyet kaynaklı borçlar: Ticari borçlar, çalışanlara sağlanan faydalar kapsamındaki borçlar, sözleşme yükümlülükleri (örneğin peşin tahsil edilen satış bedelleri), karşılıklar ve vergi yükümlülükleri. Çoğu faiz taşımaz ve işin olağan akışının parçasıdır.

Finansal borcun nakit ve faaliyet kârıyla karşılaştırılması net borç/FAVÖK yazısında, kısa vadeli borçların dönen varlıklarla karşılaştırılması cari oran yazısında ele alınıyor.

Özkaynaklar neyi gösterir?

Özkaynak, varlıklardan tüm yükümlülükler düşüldükten sonra kalan tutardır. Konsolide bilançolarda iki parçaya ayrılır: ana ortaklığa ait özkaynaklar ve bağlı ortaklıklardaki diğer ortakların payı olan kontrol gücü olmayan paylar. TMS 1 bu iki kalemin ayrı gösterilmesini ister; borsadaki pay sahibi açısından anlamlı olan birincisidir.

KGK formatında ana ortaklığa ait özkaynakların başlıca kalemleri ödenmiş sermaye, sermaye düzeltme farkları, geri alınmış paylar (eksi), paylara ilişkin primler, birikmiş diğer kapsamlı gelirler, kârdan ayrılan kısıtlanmış yedekler, geçmiş yıllar kârları veya zararları ve dönem net kârı veya zararıdır. Ödenmiş sermaye payların nominal toplamıdır ve şirketin değeri hakkında bilgi vermez. Enflasyona göre düzeltilmiş tablolarda sermaye düzeltme farkları, nominal sermaye ile düzeltilmiş tutarı arasındaki farkı gösterir.

Birikmiş zararlar sermaye ve yedeklerin toplamını aşarsa özkaynak negatife döner. Özkaynağın piyasa değeriyle ilişkisi PD/DD oranı, net kârla ilişkisi özkaynak kârlılığı (ROE) yazısında anlatılıyor.

Örnek: varsayımsal bir bilanço adım adım nasıl okunur?

Örnek (varsayımsal, milyon TL): Bir sanayi şirketinin 30 Eylül 2026 tarihli özet bilançosu:

Varlıklar	Tutar	Yükümlülükler ve özkaynaklar	Tutar
Nakit ve nakit benzerleri	400	Kısa vadeli borçlanmalar	700
Finansal yatırımlar	100	Uzun vadeli borçlanmaların kısa vadeli kısımları	300
Ticari alacaklar	900	Ticari borçlar	800
Stoklar	1.000	Diğer kısa vadeli yükümlülükler	200
Diğer dönen varlıklar	100	Kısa vadeli yükümlülükler	2.000
Dönen varlıklar	2.500	Uzun vadeli borçlanmalar	1.200
Maddi duran varlıklar	2.700	Karşılıklar ve ertelenmiş vergi	300
Maddi olmayan duran varlıklar	300	Uzun vadeli yükümlülükler	1.500
Diğer duran varlıklar	500	Ana ortaklığa ait özkaynaklar	2.400
Duran varlıklar	3.500	Kontrol gücü olmayan paylar	100
Toplam varlıklar	6.000	Toplam kaynaklar	6.000

Eşitlik ve finansman yapısı: 2.000 + 1.500 + 2.500 = 6.000. Varlıkların yaklaşık %58'i yükümlülüklerle, %42'si özkaynakla finanse edilmiştir.
Kısa vadeli denge: Dönen varlıklar kısa vadeli yükümlülüklerin 2.500 ÷ 2.000 = 1,25 katıdır (cari oran). Stoklar çıkarıldığında oran 1.500 ÷ 2.000 = 0,75'e iner; kısa vadeli borçların bir kısmının ödenmesi stokların satılmasına bağlıdır.
Finansal borç ve net borç: Finansal borç 700 + 300 + 1.200 = 2.200'dür. Nakit ve nakit benzerleri düşüldüğünde net borç 1.800, toplam özkaynağın 0,72 katıdır; kısa vadeli finansal yatırımlar da düşülürse 1.700'e iner. Ticari borçlar bu hesaba girmez.
Vade yapısı: Finansal borcun 1.000'i, yani yaklaşık %45'i bir yıl içinde ödenecektir. Bu borcun yenilenip yenilenemeyeceği, faizi ve para birimi dipnotlardan izlenir.

Enflasyon muhasebesi (TMS 29) bilançoyu nasıl etkiler?

KGK'nın 23 Kasım 2023 tarihli duyurusuna göre TFRS uygulayan işletmeler, 31 Aralık 2023 ve sonrasında sona eren yıllık dönemlerden itibaren tablolarını TMS 29'a göre enflasyon etkisine göre düzelterek sunar; SPK da 28 Aralık 2023 tarihli kararıyla kendi düzenlemelerine tabi ihraççılar için aynı başlangıcı benimsedi. Düzenlemeler bir bitiş tarihi içermez ve Ekim 2026 itibarıyla, aşağıda sayılan finansal kuruluşlar dışında, geçerli para birimi Türk lirası olan şirketlerin 2026 ara dönem tabloları da düzeltilmiş olarak yayımlanıyor. Bilançodaki etkisi şöyledir:

Parasal kalemler düzeltilmez: Nakit, alacaklar ve borçlar zaten dönem sonu satın alma gücüyle ifade edildiği için olduğu gibi kalır.
Parasal olmayan kalemler düzeltilir: Stoklar, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özkaynak kalemleri, edinildikleri veya oluştukları tarihten itibaren genel fiyat endeksindeki değişimle güncellenir. Düzeltilmiş tutar geri kazanılabilir tutarı, stoklarda net gerçekleşebilir değeri aşamaz.
Karşılaştırmalı rakamlar yeniden ifade edilir: Önceki dönem bilançosu da son raporlama tarihinin ölçüm birimine taşınır. Geçen yılın bilançosu yeni raporun karşılaştırmalı sütununda, ilk yayımlandığından daha yüksek tutarlarla görünür.
Net parasal pozisyon: Parasal varlıkları parasal borçlarından fazla olan şirket enflasyonda satın alma gücü kaybeder, tersi durumda kazanır. Bu kazanç veya kayıp kâr veya zarar tablosuna yansır; bilançodaki nakit-borç dengesi bu yolla kârı da etkiler.

TMS 29'a göre aynı ekonominin para biriminde raporlayan tüm işletmeler aynı genel fiyat endeksini kullanır ve endeksi, dönem içindeki değişimiyle birlikte dipnotlarda açıklar. Bankalar ile finansal kiralama, faktoring, finansman, tasarruf finansman ve varlık yönetim şirketleri BDDK'nın 18 Aralık 2025 tarihli ve 11340 sayılı kararı, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri SEDDK'nın 25 Aralık 2025 tarihli ve 2025/33 sayılı Genelgesi uyarınca enflasyon muhasebesi uygulamaz. 25 Aralık 2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7571 sayılı Kanun'un 2025–2027 hesap dönemleri için öngördüğü enflasyon düzeltmesi yapılmaması kuralı ise Vergi Usul Kanunu'na göre hazırlanan mali tablolarla ilgilidir; KAP'taki TFRS tablolarını değiştirmez.

KAP'ta finansal rapor nasıl açılır, dipnotlarda neye bakılır?

KAP'ta bildirim kategorisi olarak Finansal Rapor seçildiğinde yayımlanan raporlar listelenir; sayfa başındaki hızlı arama geçmişe dönük 30 günlük dönemi esas alır, daha geniş dönemli aramalar Detaylı Sorgulama sayfasından yapılır. SPK'nın II-14.1 sayılı Tebliği uyarınca finansal rapor bildirimleri seans saatleri dışında yapılır ve şirketler raporlarını kendi internet sitelerinde en az 5 yıl yayında tutar. Bildirimde finansal tablolar ve dipnotlar yer alır, yıllık raporlara bağımsız denetim raporu eklenir; tablo başlığında bağımsız denetimden geçip geçmediği belirtilir. Rapor takvimi ve diğer bildirim türleri KAP bildirimleri yazısında anlatılıyor.

Bilançodaki tek satırlık tutarların ayrıntısı dipnotlardadır. Öncelikle şunlara bakılır:

Borçlanmalar: Vade dağılımı, para birimi, faiz türü (sabit veya değişken) ve teminatlar. TMS 1, finansal varlık ve yükümlülüklerin vade bilgisinin TFRS 7 uyarınca açıklandığını hatırlatır.
Kur riski: Döviz cinsinden varlık ve yükümlülüklerin net pozisyonu.
Alacaklar ve stoklar: Vadesi geçmiş alacaklar, ayrılan karşılıklar ve 12 aydan uzun sürede satılması beklenen stoklar.
Koşullu yükümlülükler ve teminatlar: Bilançoda görünmeyen ama ileride borca dönüşebilecek taahhütler.
İlişkili taraflar: Ortaklar ve grup şirketleriyle alacak ve borç bakiyeleri.

Bilanço tek başına kârlılığı göstermez; kâr veya zarar tablosu ve nakit akış tablosuyla birlikte okunur. 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan dönemlerde TMS 1'in yerini alacak TFRS 18, kâr veya zarar tablosunun yapısını değiştirirken dönen/duran ve kısa/uzun vade ayrımını aynı ölçütlerle korur. Bu tabloların değerlemede nasıl birlikte kullanıldığı temel analiz yazısında ele alınıyor.

Temettü, sermaye artırımı ve halka arz takvimi Fiva'da

Fiva'nın günün özeti ekranında ekonomik takvim, KAP bildirimleri, temettü ve sermaye artırımı takvimleri, halka arzlar ve önem derecesine göre sınıflandırılmış haberler bir arada gösterilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.

Fiva'yı inceleyin Beta programına katılın

Sık sorulan sorular

Bilanço ile gelir tablosu arasındaki fark nedir?

Bilanço belirli bir tarihteki varlık, borç ve özkaynakları; gelir tablosu (kâr veya zarar tablosu) ise bir dönem boyunca oluşan gelir, gider ve kârı gösterir. Dönem kârı, dağıtılmadığı ölçüde bilançodaki özkaynağı artırır.

Bilançoda aktif ve pasif ne demek?

Aktif bilançonun varlıklar tarafı, pasif ise bu varlıkların kaynağını gösteren yükümlülükler ve özkaynaklar tarafıdır. İki tarafın toplamı her zaman eşittir.

Konsolide ve bireysel bilanço farkı nedir?

Konsolide bilanço ana ortaklık ile kontrol ettiği bağlı ortaklıkları tek bir işletme gibi gösterir; bireysel (solo) bilanço yalnızca şirketin kendi tablosudur. Borsa şirketlerinin analizinde genellikle konsolide tablolar ve ana ortaklığa ait özkaynaklar esas alınır.

Bilanço ne sıklıkla yayımlanır?

Ekim 2026 itibarıyla borsa şirketleri 3, 6 ve 9 aylık ara dönem bilançoları ile yıllık bilançolarını KAP'ta yayımlar. Ara dönem raporları dönem sonundan itibaren 30 ila 50 gün, yıllık raporlar 60 ila 70 gün içinde açıklanır.

Bankaların bilançosu neden farklı görünür?

Bankalar sektöre özgü formatla raporlar; TMS 1 de finansal kuruluşlarda varlık ve yükümlülüklerin dönen-duran ayrımı yerine likidite sırasına göre sunulmasının daha uygun bilgi sağlayabileceğini belirtir. Ekim 2026 itibarıyla bankalar BDDK kararı uyarınca enflasyon muhasebesi de uygulamaz.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.