Kısa cevap: Net borç/FAVÖK, finansal borçlardan nakit ve nakit benzerlerinin düşülmesiyle bulunan net borcun son 12 aylık FAVÖK'e bölünmesidir. Net borcun, faiz ve vergi öncesi faaliyet kazancıyla kabaca kaç yılda kapatılabileceğini gösteren bir borçluluk ölçüsüdür; negatif sonuç net nakit anlamına gelir ve tüm şirketler için geçerli bir eşik değeri yoktur.
Net borç/FAVÖK, şirket analizinde en sık kullanılan borçluluk oranlarından biridir. Pay, bilanço tarihindeki net borcu; payda, son 12 ayda üretilen faaliyet kazancını gösterir. Oranın 2 çıkması, net borcun yıllık FAVÖK'ün iki katı olduğu anlamına gelir. Benzer oranlar kredi sözleşmelerindeki finansal taahhütlerde de kullanılır.
Aynı bileşenler değerleme amacıyla FD/FAVÖK oranında da yer alır. Bu yazı oranın borçluluk tarafına odaklanıyor: net borcun KAP tablolarından nasıl bulunduğu, kira yükümlülükleri, döviz borcu, faiz karşılama oranı ve yorumda dikkat edilecek noktalar.
Net borç/FAVÖK formülü ve ne anlatır?
Net borç/FAVÖK = (Finansal borçlar − Nakit ve nakit benzerleri) ÷ Son 12 aylık FAVÖK
Oran yıl cinsinden kaba bir geri ödeme süresi verir: net borç/FAVÖK'ü 3 olan bir şirket, FAVÖK'ünün tamamını borç ödemeye ayırsa net borcunu yaklaşık üç yılda kapatır. Gerçekte süre daha uzundur, çünkü FAVÖK nakit değildir; faiz, vergi, işletme sermayesi ihtiyacı ve yatırım harcamaları ödendikten sonra borca kalan nakit çok daha az olabilir.
Nakit borçtan fazlaysa net borç negatiftir ve şirket net nakit pozisyonundadır. Bu durumda oran "yıl" olarak yorumlanmaz; net nakit tutarına ve bu nakdin kullanılabilir olup olmadığına bakılır.
FD/FAVÖK'ten farkı, piyasa değerini içermemesidir. FD/FAVÖK hisse fiyatıyla her gün değişen bir değerleme çarpanıdır; net borç/FAVÖK yalnızca finansal tablolardan hesaplanır ve yeni bir rapor açıklanana kadar fiyat ne olursa olsun aynı kalır.
Net borç bilançodan nasıl hesaplanır?
KGK'nın finansal tablo örneklerine göre "Borçlanmalar" kalemi, finansal kuruluşlardan veya para ve sermaye piyasası araçlarıyla temin edilen finansal borçları içerir; banka kredileri ve ihraç edilmiş tahvil, bono ve senetler örnek olarak sayılır. Net borç hesabında kullanılan başlıca kalemler şunlardır:
| Bilanço kalemi | Net borca etkisi | Not |
|---|---|---|
| Kısa vadeli borçlanmalar | Eklenir | Bir yıl içinde ödenecek krediler ve bonolar |
| Uzun vadeli borçlanmaların kısa vadeli kısımları | Eklenir | Vadesine 12 aydan az kalmış kısım |
| Uzun vadeli borçlanmalar | Eklenir | Uzun vadeli krediler ve tahviller |
| Kiralama işlemlerinden kaynaklanan yükümlülükler | Tercihe bağlı | Ayrı gösterilmiyorsa borçlanmaların içindedir |
| Nakit ve nakit benzerleri | Düşülür | Vadesiz mevduat, kısa vadeli likit yatırımlar |
| Kısa vadeli finansal yatırımlar | Tercihe bağlı | Likit ve serbestse bazı analistler düşer |
| Ticari borçlar | Eklenmez | Faaliyetin parçası sayılır |
TMS 7'nin 7. paragrafına göre bir yatırımın nakit benzeri sayılması için belirli bir tutarda nakde kolayca çevrilebilmesi ve değer değişim riskinin önemsiz olması gerekir; edinimden itibaren vadesi 3 ay veya daha kısa olan yatırımlar genellikle bu tanıma girer. Aynı standardın 48. paragrafı, işletmenin elinde bulunup grubun kullanamadığı önemli nakit tutarlarının açıklanmasını ister. Bloke mevduat ya da transferi kısıtlı bir ülkedeki bağlı ortaklığın nakdi gibi tutarlar borç ödemesinde kullanılamayacağı için net borç hesabında ayrıca değerlendirilir.
Kur veya faiz riskine karşı yapılmış türev işlemler borcun ekonomik yükünü değiştirebilir; bu türevler dahil ediliyorsa tüm dönemlerde aynı şekilde dahil edilmelidir. TMS 7'nin 44A–44E paragrafları, finansman faaliyetlerinden kaynaklanan yükümlülüklerdeki değişimlerin açıklanmasını ister; bu açıklama genellikle açılış ve kapanış bakiyeleri arasındaki bir mutabakat olarak verilir ve borcun dönem içinde nakit akışları, kur değişimleri ve diğer nedenlerle nasıl değiştiğini gösterir.
Kira yükümlülükleri net borca dahil edilmeli mi?
TFRS 16'nın 49. paragrafına göre kiracı, kira yükümlülüğünün faiz giderini kullanım hakkı varlığının amortismanından ayrı sunar. Faiz de amortisman da FAVÖK'e geri eklenen kalemler olduğu için TFRS 16 tablolarından hesaplanan FAVÖK, kira ödemeleri düşülmemiş bir rakamdır. Tutarlılık kuralı buradan çıkar:
- Kira yükümlülükleri net borca dahil edilirse, FAVÖK raporlandığı gibi kullanılır.
- Kira yükümlülükleri hariç tutulursa, FAVÖK'ten de kira kaynaklı amortisman ve faiz (veya ödenen kira) düşülür.
Kira yükümlülüklerini dışarıda bırakıp TFRS 16 FAVÖK'ünü kullanmak oranı olduğundan düşük gösterir. IASB'nin IFRS 16 etki analizindeki örneklemde bilanço dışı kira taahhütlerinin en belirgin olduğu sektörler havayolu, perakende ile seyahat ve eğlence sektörleridir; fark bu tür şirketlerde büyür. KGK'nın finansal tablo örneklerinde kira yükümlülüklerinin ayrı satırda gösterilmesi isteğe bağlıdır; ayrı gösterilmiyorsa borçlanmaların içindedir ve ikinci kez eklenmez.
Kredi sözleşmelerindeki oranlar ayrıca yorumlanır. IASB'nin IFRS 16 etki analizine göre sözleşmelerde kullanılan "borç" ve "EBITDA" kavramları IFRS'te tanımlı değildir ve sözleşmede bağımsız olarak tanımlanır; bazı sözleşmeler imza tarihindeki muhasebe kurallarını esas alır. Bu nedenle şirketin açıkladığı taahhüt oranı, tablolardan hesaplanan oranla farklı olabilir.
Örnek: net borç/FAVÖK adım adım
FAVÖK, esas faaliyet kârına amortisman ve itfa giderlerinin eklenmesiyle bulunur; hesaplama ayrıntıları ve tanım farkları FD/FAVÖK yazısında anlatılıyor. Son 12 ay tutarı kümülatif ara dönem raporlarından hesaplanır.
Örnek: Varsayımsal K şirketinin 30 Eylül 2026 tarihli bilançosu ve FAVÖK verileri (milyon TL):
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Kısa vadeli borçlanmalar | 1.200 |
| Uzun vadeli borçlanmaların kısa vadeli kısımları | 800 |
| Uzun vadeli borçlanmalar | 3.000 |
| Kiralama işlemlerinden kaynaklanan yükümlülükler | 600 |
| Nakit ve nakit benzerleri | 1.400 |
| FAVÖK: 2026 ilk 9 ay / 2025 yıllık / 2025 ilk 9 ay | 1.650 / 2.000 / 1.450 |
| Son 12 ayda kira kaynaklı amortisman ve faiz | 180 |
Son 12 ay FAVÖK: 1.650 + 2.000 − 1.450 = 2.200.
Kira dahil: Net borç = 1.200 + 800 + 3.000 + 600 − 1.400 = 4.200; oran 4.200 ÷ 2.200 ≈ 1,91.
Kira hariç: Net borç = 3.600; kira sonrası FAVÖK = 2.200 − 180 = 2.020; oran 3.600 ÷ 2.020 ≈ 1,78.
Tutarsız hesap: 3.600 ÷ 2.200 ≈ 1,64. Kira hariç net borcun TFRS 16 FAVÖK'üne bölünmesi, şirketi olduğundan az borçlu gösterir. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Enflasyon muhasebesi uygulayan şirketlerde geçen yılın yıllık FAVÖK'ü son raporun ölçüm birimine taşınmadan toplanırsa sonuç karışık birimli olur; bu düzeltme F/K oranı yazısında örnekleniyor.
Net borç/FAVÖK kaç olmalı? Sektör farkları
KGK'nın finansal raporlama düzenlemeleri ve SPK'nın II-14.1 sayılı Tebliği net borç/FAVÖK için bir eşik değer belirlemez. Bir şirketin taşıyabileceği borç, büyük ölçüde nakit akışının istikrarına bağlıdır:
- Gelir istikrarı: Uzun vadeli sözleşmelere veya düzenlenmiş tarifelere dayanan işlerde FAVÖK daha öngörülebilir olduğundan daha yüksek oranlar taşınabilir. Döngüsel sektörlerde zirve yılının FAVÖK'ü oranı olduğundan düşük gösterir.
- Yatırım ihtiyacı: Sürekli yenileme yatırımı gereken işlerde FAVÖK'ün borca ayrılabilecek kısmı küçüktür.
- Borç vadesi ve faiz yapısı: Aynı oranda, vadesi uzun ve faizi sabit borç, kısa vadeli ve değişken faizli borçtan daha az risk taşır. TFRS 7'nin 39. paragrafı uyarınca dipnotlarda verilen vade analizi bu yüzden oranla birlikte okunur.
- Finansal kuruluşlar: Bankalarda, finansal kiralama ve faktoring şirketlerinde borç faaliyetin hammaddesidir; KGK'nın finansal tablo örnekleri bu kuruluşlara örnek teşkil etmez ve net borç/FAVÖK anlamlı değildir.
- Holdingler: Konsolide oran bağlı ortaklıkların borç ve FAVÖK'ünün tamamını içerir; holding şirketinin kendi borcu ayrıca değerlendirilir.
Net borç bilanço tarihindeki anlık bir tutardır; dönem sonunda nakit biriktiren şirketlerde yıl içindeki ortalama borç daha yüksek olabilir. Oran en çok aynı sektördeki şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle, aynı yöntemle karşılaştırıldığında anlamlıdır. Kısa vadeli ödeme gücü için cari oran, borcun ortakların kârlılığına etkisi için özkaynak kârlılığı yazısına bakılabilir.
Döviz borcu ve kur riski oranı nasıl değiştirir?
Yabancı para cinsinden borçlar her bilanço tarihinde güncel kurla Türk lirasına çevrilir; kur yükseldikçe borcun TL karşılığı artar. KGK'nın finansal tablo örneklerinde ticari alacaklara ilişkin kur farkı kazançları esas faaliyetlerden diğer gelirler arasında sayılır; finansman faaliyetleriyle ilgili giderler ise esas faaliyet kârının altındaki finansman giderleri kaleminde gösterilir. Bu nedenle finansal borçlanmalardan doğan kur farkları genellikle FAVÖK'ü etkilemez. Gelirleri TL olan bir şirkette net borç artarken FAVÖK aynı kalır ve oran yükselir. İhracat veya dövize endeksli fiyatlama nedeniyle FAVÖK'ün bir kısmı dövize bağlıysa bu etki kısmen dengelenir.
Örnek: K şirketinin 5.000 milyon TL'lik finansal borcunun 2.500 milyon TL'si ABD doları cinsinden, kira yükümlülükleri ve nakdi ise TL olsun. Dolar kuru %20 yükselirse döviz borcunun TL karşılığı 3.000 milyon TL'ye, kira dahil net borç 4.700 milyon TL'ye çıkar.
FAVÖK 2.200'de kalırsa oran 1,91'den 4.700 ÷ 2.200 ≈ 2,14'e yükselir. FAVÖK'ün yarısı dolara bağlıysa FAVÖK 1.100 × 1,2 + 1.100 = 2.420 olur ve oran 4.700 ÷ 2.420 ≈ 1,94'te kalır. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Döviz riskinin büyüklüğü dipnotlardan izlenir. TFRS 7'nin 40. paragrafı, 41. paragraftaki alternatif yöntem kullanılmadıkça her bir piyasa riski için risk değişkenlerindeki olası değişimlerin kâr veya zarar ile özkaynağı nasıl etkileyeceğini gösteren bir duyarlılık analizi ister; TMS 7'nin 44B paragrafı da finansman faaliyetlerinden kaynaklanan yükümlülüklerdeki değişimler içinde döviz kuru etkilerinin ayrıca açıklanmasını ister.
Enflasyon muhasebesi uygulayan şirketlerde iki nokta daha vardır. TMS 29'un 27. paragrafına göre parasal borcu parasal varlığından fazla olan işletme satın alma gücü kazanır ve net parasal pozisyon kazancı yazar; bu kazanç net kârı yükseltir ama FAVÖK'e girmez ve nakit yaratmaz. 34. paragraf uyarınca önceki dönem rakamları güncel ölçüm birimine taşındığından, geçmiş net borç tutarları son raporun karşılaştırma sütunundan alınmalıdır.
Faiz karşılama oranı nedir, nasıl hesaplanır?
Net borç/FAVÖK borcun büyüklüğünü, faiz karşılama oranı ise borcun maliyetini ölçer:
Faiz karşılama oranı = FAVÖK (veya FVÖK) ÷ Faiz gideri
Faiz oranları yüksekken aynı net borç/FAVÖK düzeyi çok daha düşük bir faiz karşılama oranına denk gelebilir; bu yüzden iki oran birlikte okunur. Faiz giderinin nereden alındığı sonucu değiştirir:
- Finansman giderleri satırı: KGK formatındaki bu satır, finansman faaliyetleriyle ilgili giderleri toplar ve faizin yanında kur farkı zararlarını da içerebilir. Doğrudan kullanılırsa oran yanıltıcı olabilir.
- Dipnottaki faiz gideri: TFRS 7'nin 20(b) paragrafı, etkin faiz yöntemiyle hesaplanan toplam faiz giderinin tabloda veya dipnotlarda açıklanmasını ister.
- Aktifleştirilen faiz: TMS 23'ün 8. paragrafına göre özellikli bir varlığın elde edilmesi, inşası veya üretimiyle doğrudan ilişkilendirilebilen borçlanma maliyetleri gider yazılmaz, varlığın maliyetine eklenir; 26. paragraf bu tutarın açıklanmasını ister. Büyük yatırım dönemindeki şirketlerde bu tutar faiz giderine eklenmezse oran olduğundan iyi görünür.
Örnek: K şirketinin son 12 aylık FAVÖK'ü 2.200, amortismanı 500, dipnottaki faiz gideri 880, aktifleştirilen faiz 120 milyon TL olsun. Dipnottaki faizle oran 2.200 ÷ 880 = 2,5; aktifleştirilen faiz eklendiğinde 2.200 ÷ 1.000 = 2,2; FVÖK esasıyla (2.200 − 500) ÷ 1.000 = 1,7 olur. Tüm rakamlar varsayımsaldır.
Gerekli veriler KAP'ta nerede bulunur?
- Finansal durum tablosu: Borçlanmalar, kiralama yükümlülükleri, nakit ve nakit benzerleri ve finansal yatırımlar.
- Borçlanmalar dipnotu: Borcun para birimi, vadesi ve faiz yapısı.
- Finansal araçlardan kaynaklanan riskler dipnotu: Vade analizi, kur riski ve duyarlılık analizi.
- Nakit akış tablosu ve dipnotları: Amortisman tutarı, finansman faaliyetlerinden kaynaklanan yükümlülüklerin mutabakatı ve kullanımı kısıtlı nakit.
SPK'nın II-14.1 sayılı Tebliği'ne göre Ekim 2026 itibarıyla borsada işlem gören şirketler ara dönem raporlarını dönem sonundan itibaren 30 gün (konsolide tablolarda 40 gün), yıllık raporlarını 60 gün (konsolide tablolarda 70 gün) içinde açıklar; sınırlı bağımsız denetimden geçen ara dönem tablolarında süreye 10 gün eklenir. Oran yeni bir rapor yayımlandığında güncellenir. Bildirimlerin KAP'ta nasıl bulunacağı KAP bildirimleri yazısında, bilanço kalemlerinin genel yapısı bilanço nasıl okunur yazısında anlatılıyor.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Net borç/FAVÖK kaç olmalı?
Tüm şirketler için geçerli bir değer yoktur. Gelirleri istikrarlı şirketler daha yüksek oran taşıyabilirken döngüsel şirketlerde düşük oran bile risk taşıyabilir; oran aynı sektördeki şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle karşılaştırılır.
Negatif net borç ne demek?
Nakit ve nakit benzerlerinin finansal borçlardan fazla olduğunu, yani şirketin net nakit pozisyonunda bulunduğunu gösterir. Bu durumda nakdin bloke olup olmadığı ve hangi para biriminde tutulduğu ayrıca kontrol edilir.
Net borç/FAVÖK ile FD/FAVÖK arasındaki fark nedir?
FD/FAVÖK piyasa değerini de içeren bir değerleme çarpanıdır ve hisse fiyatıyla her gün değişir. Net borç/FAVÖK yalnızca finansal tablolardan hesaplanan bir borçluluk ölçüsüdür ve yeni rapor açıklanana kadar sabit kalır.
Kira yükümlülükleri net borca dahil edilir mi?
İki yöntem de kullanılır; önemli olan tutarlılıktır. Kira yükümlülükleri dahil edilirse TFRS 16 FAVÖK'ü kullanılır, hariç tutulursa FAVÖK'ten kira kaynaklı amortisman ve faiz düşülür.
Bankalarda net borç/FAVÖK kullanılır mı?
Kullanılmaz. Bankalarda mevduat ve krediler faaliyetin kendisidir ve FAVÖK anlamlı bir ölçü değildir; bankalar sermaye yeterliliği, özkaynak kârlılığı ve PD/DD gibi ölçülerle değerlendirilir.
Kaynaklar
- KGK: Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi (2019-1 sayılı ilke kararı), borçlanmalar, kira yükümlülükleri, nakit ve finansman giderleri (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 7 Nakit Akış Tabloları (TFRS 2026 Seti), paragraf 7, 44A–44E ve 48 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 7 Finansal Araçlar: Açıklamalar (TFRS 2026 Seti), paragraf 20(b), 39 ve 40 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 16 Kiralamalar (TFRS 2026 Seti), paragraf 49 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 23 Borçlanma Maliyetleri (TFRS 2026 Seti), paragraf 8 ve 26 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 27 ve 34 (yeni sekmede açılır)
- IFRS Foundation: IFRS 16 Leases, Effects Analysis (Ocak 2016), bölüm 7.2 Effects on debt covenants (yeni sekmede açılır)
- SPK: Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği (II-14.1), madde 10 ve 11 (yeni sekmede açılır)
- KAP: Bildirim sorgulama (finansal rapor bildirimleri) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.