Kısa cevap: Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere bölünmesiyle bulunur ve şirketin bir yıl içinde ödeyeceği borçları, bir yıl içinde nakde dönüşmesi beklenen varlıklarıyla ne ölçüde karşılayabildiğini gösterir. Stokları dışarıda bırakan likidite (asit-test) oranı ve yalnızca nakit ile benzerlerini esas alan nakit oranı daha sıkı ölçülerdir. Tek bir doğru değeri yoktur; sektörle ve şirketin kendi geçmişiyle karşılaştırılır.
Likidite oranları, bir şirketin kısa vadeli borçlarını zamanında ödeyip ödeyemeyeceğine dair ilk fikri verir. Üçü de bilançodan birkaç satırla hesaplanır: cari oran, likidite (asit-test) oranı ve nakit oranı. Hesap kolaydır; yorum ise sektöre, faaliyet döngüsüne ve muhasebe esasına bağlıdır.
Aşağıda formüller, varsayımsal bir bilanço üzerinde adım adım hesap, sektör farkları, enflasyon muhasebesinin etkisi ve oranların sınırları anlatılıyor.
Cari oran nasıl hesaplanır?
Cari oran = Dönen varlıklar ÷ Kısa vadeli yükümlülükler
KAP'taki bilançolarda pay Toplam Dönen Varlıklar, payda Toplam Kısa Vadeli Yükümlülükler satırıdır. İki kalemin sınırını TMS 1 çizer: raporlama döneminden sonraki 12 ay içinde veya normal faaliyet döngüsü içinde nakde dönüşmesi beklenen varlıklar dönen varlık; aynı süre içinde ödenecek ya da şirketin ödemesini en az 12 ay erteleme hakkı bulunmayan yükümlülükler kısa vadelidir. 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan dönemlerde TMS 1'in yerini alacak TFRS 18 aynı ölçütleri korur. Oran, kabaca bir yıllık nakit girişi potansiyelinin bir yıllık ödeme yüküne oranı olarak okunur. Kalemlerin bilançodaki yeri bilanço nasıl okunur yazısında anlatılıyor.
Aynı iki tutarın farkı net çalışma sermayesidir:
Net çalışma sermayesi = Dönen varlıklar − Kısa vadeli yükümlülükler
Cari oran 1'in üzerindeyse net çalışma sermayesi pozitif, altındaysa negatiftir. Oran ölçekten bağımsız olduğu için farklı büyüklükteki şirketleri karşılaştırmaya, tutar ise ihtiyacın büyüklüğünü görmeye yarar.
Likidite (asit-test) oranı ve nakit oranı nedir?
Dönen varlıkların hepsi aynı hızda nakde dönüşmez. Stokların önce satılması, sonra alacağın tahsil edilmesi gerekir; TMS 2'ye göre stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçüldüğünden bilançodaki tutar satıştan elde edilecek nakdi de göstermez. Bu yüzden daha sıkı iki oran kullanılır:
| Oran | Formül | Sorduğu soru |
|---|---|---|
| Cari oran | Dönen varlıklar ÷ Kısa vadeli yükümlülükler | Bir yıllık borç, bir yılda nakde dönecek varlıklarla karşılanıyor mu? |
| Likidite (asit-test) oranı | (Dönen varlıklar − Stoklar) ÷ Kısa vadeli yükümlülükler | Stoklar satılamasa borç karşılanır mı? |
| Nakit oranı | (Nakit ve nakit benzerleri + Kısa vadeli finansal yatırımlar) ÷ Kısa vadeli yükümlülükler | Stok satışı ve alacak tahsilatı olmadan borcun ne kadarı ödenebilir? |
Tanımlar kaynaktan kaynağa değişir. Bazı hesaplarda asit-test oranında peşin ödenmiş giderler de payın dışında bırakılır, nakit oranında finansal yatırımlar bazen hesaba katılmaz; Ankara Üniversitesi ders notlarında nakit oranı, dönen varlıklardan stoklar ve alacaklar çıkarılarak hesaplanır. Karşılaştırmada hangi tanımın kullanıldığı, oranın kendisi kadar önemlidir. TMS 7'ye göre nakit benzerleri; kolayca nakde çevrilebilen, değer değişim riski önemsiz ve genellikle edinimden itibaren üç ay veya daha kısa vadeli yatırımlardır. Vadeli mevduatın ya da bir finansal yatırımın bu tanıma girip girmediği dipnotlardan kontrol edilir.
Örnek: bilançodan likidite oranları adım adım
Örnek (varsayımsal, milyon TL): Bir sanayi şirketinin 30 Eylül 2026 tarihli bilançosunun ilgili satırları:
| Dönen varlıklar | Tutar | Kısa vadeli yükümlülükler | Tutar |
|---|---|---|---|
| Nakit ve nakit benzerleri | 400 | Kısa vadeli borçlanmalar | 700 |
| Finansal yatırımlar | 100 | Uzun vadeli borçlanmaların kısa vadeli kısımları | 300 |
| Ticari alacaklar | 900 | Ticari borçlar | 800 |
| Stoklar | 1.000 | Diğer kısa vadeli yükümlülükler | 200 |
| Diğer dönen varlıklar | 100 | - | - |
| Toplam | 2.500 | Toplam | 2.000 |
- Cari oran: 2.500 ÷ 2.000 = 1,25
- Net çalışma sermayesi: 2.500 − 2.000 = 500
- Likidite (asit-test) oranı: (2.500 − 1.000) ÷ 2.000 = 0,75; diğer dönen varlıklar da çıkarılırsa 1.400 ÷ 2.000 = 0,70
- Nakit oranı: (400 + 100) ÷ 2.000 = 0,25; yalnızca nakit ve nakit benzerleriyle 0,20
Şirket kısa vadeli borçlarının %25'ini eldeki nakit ve finansal yatırımlarla, ticari alacakların tahsiliyle birlikte %70'ini karşılayabiliyor; kalan kısım stokların satılmasına bağlı.
Sözleşme ihlali senaryosu: Şirketin 1.200 milyon TL'lik uzun vadeli kredisinin bir koşulu bilanço tarihinde ihlal edilmiş ve kredi bu nedenle talep hâlinde ödenecek hâle gelmiş olsun. TMS 1'e göre banka bilanço tarihinden sonra ödeme talep etmeyeceğini kabul etse bile kredi kısa vadeli yükümlülüklere aktarılır. Kısa vadeli yükümlülükler 3.200'e çıkar, cari oran 2.500 ÷ 3.200 ≈ 0,78'e iner ve net çalışma sermayesi −700 olur. Nakit ve faaliyetler aynı kalmışken oranlar keskin biçimde bozulur.
Cari oran kaç olmalı?
Ders kitaplarında sık geçen kural değerleri vardır: Ankara Üniversitesi ders notlarında cari oranın 1,5–2, likidite oranının 1, nakit oranının 0,2 olması genel olarak yeterli kabul edilir. Bu değerler bir başlangıç referansıdır, kural değildir. Hangi düzeyin yeterli olduğu; stokların ne hızla satıldığına, alacakların ne kadar sürede tahsil edildiğine ve tedarikçilerin ne kadar vade tanıdığına bağlıdır.
- Düşük oran her zaman sıkıntı anlamına gelmez. Nakit satış yapan ve tedarikçilerine vadeli ödeyen bir işletmede kısa vadeli yükümlülüklerin dönen varlıklardan fazla olması faaliyet modelinin doğal sonucu olabilir.
- Yüksek oran her zaman güç anlamına gelmez. Satılamayan stoklar, tahsil edilemeyen alacaklar veya atıl nakit de oranı yükseltir.
Sektör karşılaştırması için TCMB ile TÜİK'in ortak çalışması olan Sektör Bilançoları istatistikleri kullanılabilir. Oranlar tablolarında likidite oranları sektör ve ölçek bazında, firmaların çeyreklik dilimleri (Q1, medyan, Q3) ve aktif büyüklüğüyle ağırlıklandırılmış değerler olarak verilir; 2026 yayını 2025 yılı verilerini içerir. Bu verilerin iki farkı vardır: Vergi Usul Kanunu'na göre tekdüzen hesap planıyla hazırlanan, kurumlar vergisi beyannamesine esas solo tablolardan derlenir ve finans ve sigorta sektörünü kapsamaz. KAP'taki TFRS'ye göre hazırlanmış konsolide tablolarla aynı esasta olmadığı için yön ve düzey hakkında fikir verir, birebir ölçüt sayılmaz.
Sektöre göre cari oran neden farklıdır?
Perakende ve hızlı tüketim
Perakende işletmelerinde satışlar genellikle peşin ya da kısa sürede tahsil edilen kartlı satışlardır; stoklar hızlı döner ve tedarikçilere vadeli ödeme yapılır. Ticari borçlar dönen varlıklardan fazla olabilir; cari oranın 1'in altında, net çalışma sermayesinin negatif olması bu modelde sık görülür. Tedarikçi vadesi burada bir finansman kaynağı işlevi görür; satışlar düşerse aynı yapı hızla nakit baskısına dönüşebilir.
Uzun üretim döngüsü olan sektörler
TMS 1'e göre stoklar ve ticari alacaklar, normal faaliyet döngüsünün parçasıysa 12 aydan uzun sürede nakde dönüşecek olsalar bile dönen varlık sayılır. Konut projesi geliştiren şirketler gibi döngüsü uzun işletmelerde dönen varlıklar bir yıl içinde nakde dönüşmeyecek stokları içerebilir ve cari oran olduğundan güçlü görünür. Standart, 12 aydan uzun sürede geri kazanılması beklenen stok tutarının açıklanmasını öngörür; bu bilgi dipnotlarda aranır.
Bankalar, finansal kuruluşlar ve holdingler
Bankalar için cari oran anlamlı değildir. TMS 1, açıkça belirlenebilen bir faaliyet döngüsü olmayan finansal kuruluşlarda varlık ve yükümlülüklerin likidite sırasına göre sunulmasının daha güvenilir ve ihtiyaca uygun bilgi sağlayabileceğini belirtir; KGK'nın finansal tablo örnekleri de sektöre özgü formatı bulunan bankalar, sigorta şirketleri ve diğer finansal kuruluşlara örnek teşkil etmez. Farklı faaliyetleri bir arada konsolide eden holdinglerde TMS 1, bazı kalemlerin vadeye, bazılarının likidite sırasına göre sunulduğu karma bir yapıya izin verir; böyle bir bilançoda konsolide cari oran tek başına okunamaz.
Enflasyon muhasebesi likidite oranlarını nasıl etkiler?
KGK'nın 23 Kasım 2023 tarihli duyurusu uyarınca TFRS uygulayan ve geçerli para birimi Türk lirası olan şirketler, BDDK ve SEDDK kararlarıyla muaf tutulan bankalar, sigorta şirketleri ve benzeri finansal kuruluşlar dışında, Ekim 2026 itibarıyla tablolarını TMS 29'a göre düzeltmeye devam ediyor; ayrıntılar bilanço yazısında. Likidite oranları açısından üç sonucu vardır:
- Stoklar düzeltilir, nakit düzeltilmez: TMS 29'a göre nakit, alacak ve borç gibi parasal kalemler dönem sonu ölçüm birimiyle zaten ifade edildiği için düzeltilmez; stoklar ise edinim tarihinden itibaren genel fiyat endeksiyle güncellenir ve net gerçekleşebilir değeri aşamaz. Stoğu yüksek bir şirkette düzeltme cari oranı yükseltirken stokları dışlayan asit-test oranını büyük ölçüde etkilemez; enflasyon döneminde iki oran arasındaki fark bu yüzden daha bilgilendiricidir.
- Geçmiş dönem oranı bu düzeltmeyle değişmez: Önceki dönemin karşılaştırmalı rakamları tek bir genel fiyat endeksiyle yeni ölçüm birimine taşındığından tüm kalemler aynı katsayıyla çarpılır ve geçen yılın cari oranı yeni raporda da aynı çıkar. Tutarlar ise değişir; net çalışma sermayesi gibi tutar bazlı göstergeler aynı raporun sütunlarından karşılaştırılmalıdır.
- Nakdin bir maliyeti vardır: Parasal varlıkları parasal borçlarından fazla olan şirket enflasyonda satın alma gücü kaybeder ve bu kayıp kâra yansır. Yüksek nakit oranı likidite güvencesi sağlarken özkaynak kârlılığını aşağı çekebilir.
Vergi Usul Kanunu'na göre hazırlanan mali tablolarda ise 25 Aralık 2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7571 sayılı Kanun uyarınca, kural olarak 2025–2027 hesap dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapılmaz. TCMB Sektör Bilançoları gibi vergi tablolarına dayanan verilerle TFRS tablolarından hesaplanan oranlar bu açıdan da farklılaşabilir.
Likidite oranlarının sınırları nelerdir?
- Tek bir günün fotoğrafı: Oranlar bilanço tarihindeki tutarlarla hesaplanır ve yalnızca yeni finansal rapor yayımlandığında güncellenir. SPK'nın II-14.1 sayılı Tebliği'ne göre (Ekim 2026 itibarıyla) ara dönem raporları dönem sonundan itibaren 30–50 gün, yıllık raporlar 60–70 gün içinde açıklandığından oran, hesaplandığı gün birkaç aylık olabilir. Dönem sonuna denk gelen bir tahsilat veya borç ödemesi oranı geçici olarak değiştirebilir.
- Vade dağılımını göstermez: Kısa vadeli yükümlülüklerin bir kısmı gelecek hafta, bir kısmı 11 ay sonra ödenecek olabilir. TMS 1, finansal varlık ve yükümlülüklerin vade bilgisinin TFRS 7 uyarınca açıklandığını belirtir; vade analizi dipnotlarda bulunur.
- Kalite farkını göstermez: Vadesi geçmiş alacaklar, eskimiş stoklar ve ilişkili taraflardan alacaklar da dönen varlık toplamında yer alabilir; tahsil veya satış olasılığı dipnotlardan izlenir.
- Bilanço dışı kaynakları göstermez: Kullanılmamış kredi limitleri bilançoda görünmez; buna karşılık verilen teminatlar ve taahhütler ileride nakit çıkışı yaratabilir.
- Nakit üretimini göstermez: Borçlar sonuçta faaliyetlerden elde edilen nakitle ödenir. Nakit akış tablosundaki işletme faaliyetlerinden nakit akışları ve borcun faaliyet kârına oranı birlikte izlenir; ikinci ölçü net borç/FAVÖK yazısında ele alınıyor.
Likidite oranları şirketin değerini değil, kısa vadeli ödeme gücünü ölçer. Değerleme ve kârlılık oranlarıyla birlikte nasıl kullanıldıkları temel analiz yazısında, finansal raporların KAP'ta nasıl takip edildiği KAP bildirimleri yazısında anlatılıyor.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Cari oranın 1'in altında olması ne anlama gelir?
Kısa vadeli yükümlülüklerin dönen varlıklardan fazla, yani net çalışma sermayesinin negatif olduğunu gösterir. Perakende gibi peşin satış yapıp tedarikçiye vadeli ödeyen sektörlerde olağan olabilir; diğer şirketlerde borçların yenilenmesine veya faaliyet nakdine bağımlılığa işaret edebilir.
Cari oran ile asit-test oranı arasındaki fark nedir?
Cari oran tüm dönen varlıkları kullanır; asit-test (likidite) oranı ise stokları pay kısmından çıkarır. İki oran arasındaki fark büyükse kısa vadeli borçların ödenmesi büyük ölçüde stok satışına bağlıdır.
Bankalar için cari oran hesaplanır mı?
Anlamlı değildir. Bankalar sektöre özgü formatla raporlar ve TMS 1, finansal kuruluşlarda varlık ve yükümlülüklerin likidite sırasına göre sunulmasının daha uygun bilgi sağlayabileceğini belirtir.
Cari oranın çok yüksek olması iyi mi?
Her zaman değil. Satılamayan stoklar, tahsili gecikmiş alacaklar veya atıl nakit de oranı yükseltir; yüksek enflasyonda elde tutulan nakit satın alma gücü kaybeder. Oranın neden yüksek olduğu dipnotlardan kontrol edilir.
Cari oran nereden bulunur?
KAP'ta yayımlanan finansal durum tablosundaki Toplam Dönen Varlıklar satırı, Toplam Kısa Vadeli Yükümlülükler satırına bölünerek hesaplanır. Veri platformları hazır oranı da gösterir; tanım ve dönem farkları nedeniyle küçük farklar görülebilir.
Kaynaklar
- KGK: TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu (TFRS 2026 Seti), paragraf 60, 63, 64, 65, 66, 68, 69 ve 74 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TFRS 18 Finansal Tablolarda Sunum ve Açıklama, paragraf 96–102 ve C1 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 7 Nakit Akış Tablosu, paragraf 6 ve 7 (nakit benzerleri) (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 2 Stoklar, paragraf 9 (yeni sekmede açılır)
- KGK: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama, paragraf 12, 15, 19, 27, 28 ve 34 (yeni sekmede açılır)
- KGK: Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Finansal Tablolarının Enflasyona Göre Düzeltilmesi Hakkında Duyuru (23 Kasım 2023) (yeni sekmede açılır)
- KGK: Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi (2019-1 sayılı ilke kararı) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektör Bilançoları (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektör Bilançoları Metaveri (2026), kapsam, veri kaynağı ve oranlar tablosu (yeni sekmede açılır)
- Ankara Üniversitesi ders notu: Oran Analizi, likidite oranları (yeni sekmede açılır)
- SPK: Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği (II-14.1), madde 10 ve 11 (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete (25 Aralık 2025): 7571 sayılı Kanun, madde 34 (Vergi Usul Kanunu geçici madde 37) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.