Hisse başına kâr (HBK) nedir? Nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Hisse başına kâr (HBK), ana ortaklığın adi pay sahiplerine düşen net kârın dönemin ağırlıklı ortalama pay sayısına bölünmesiyle bulunur; kuralları TMS 33 Hisse Başına Kazanç standardında yer alır. KAP'taki gelir tablosunda pay başına kazanç adıyla adi ve sulandırılmış olarak verilir. Bedelsiz artırım ve hisse bölünmesinde geçmiş dönemlerin HBK'sı da yeni pay sayısına göre geriye dönük düzeltilir.

Hisse başına kâr, şirketin dönem kârından tek bir paya düşen tutarı gösterir ve F/K oranının paydasıdır. Net kâr şirketin büyüklüğüyle birlikte değiştiği için pay sayısı farklı şirketleri ya da aynı şirketin pay sayısı değişmiş dönemlerini karşılaştırmakta tek başına yetersiz kalır; HBK karşılaştırmayı pay başına indirger. TMS 33'ün amaç paragrafı da standardın asıl odağının hesaplamanın paydası, yani pay sayısı olduğunu belirtir.

Aşağıda formül, ağırlıklı ortalama pay sayısının bulunuşu, bedelsiz, bedelli ve geri alımın etkisi, sulandırılmış HBK, KAP tablolarındaki satırlar, son 12 ay hesabı ve enflasyon muhasebesinin etkisi varsayımsal bir şirket üzerinden anlatılıyor.

Hisse başına kâr nasıl hesaplanır?

HBK = Ana ortaklığın adi pay sahiplerine düşen net kâr ÷ Dönemin ağırlıklı ortalama pay sayısı

Formülün iki tarafı da TMS 33'te tanımlıdır (paragraf 10). Formülün payında kullanılan kâr, konsolide tablolarda kontrol gücü olmayan paylar düşüldükten sonra kalan ana ortaklık payları satırıdır (paragraf A1); bu satırın gelir tablosundaki yeri gelir tablosu nasıl okunur yazısında anlatılıyor. Kâr payında öncelik tanınmış imtiyazlı paylar varsa bu paylara düşen vergi sonrası kâr payı kârdan çıkarılır (paragraf 12 ve 14); kâr payı hakları farklı birden fazla adi pay sınıfı varsa HBK her sınıf için ayrı sunulur (paragraf 66).

Standart, payları borsada işlem gören veya halka arz sürecindeki şirketlere uygulanır (paragraf 2). SPK'nın II-14.1 sayılı Tebliği'ne göre borsa şirketleri finansal tablolarını KGK'nın yayımladığı TMS/TFRS'ye göre hazırlar (madde 5); bu yüzden bu şirketlerin KAP'taki HBK rakamları TMS 33'e dayanır. Banka, sigorta, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri ise finansal raporlarını kendi özel mevzuatlarına göre düzenler (madde 2). Şirket hem konsolide hem bireysel tablo hazırlıyorsa HBK açıklamaları konsolide tablolar üzerinden yapılır (paragraf 4). Dönem zararla kapanmışsa tutar negatif, yani hisse başına zarar olarak gösterilir (paragraf 69).

Ağırlıklı ortalama pay sayısı nasıl bulunur?

Dönem içinde pay sayısı değiştiyse dönem sonundaki sayı değil, ağırlıklı ortalama kullanılır. TMS 33'e göre dönem başındaki pay sayısına dönem içinde ihraç edilen paylar eklenir, geri alınan paylar çıkarılır; her değişiklik, payların mevcut olduğu gün sayısının dönemin toplam gün sayısına oranıyla ağırlıklandırılır ve çoğu durumda makul bir tahmin yeterlidir (paragraf 19 ve 20). Nakit karşılığı ihraç edilen paylar nakdin alacak hâline geldiği tarihten, genellikle ihraç tarihinden itibaren hesaba girer (paragraf 21).

Geri alınan paylar, alındıkları tarihten itibaren dolaşımdaki pay sayısından düşer; KGK'nın finansal tablo rehberi de geri alımların dolaşımdaki pay sayısını etkilediğini ve TMS 33 açıklamalarında dikkate alınacağını belirtir. Geri alımın HBK ve diğer oranlara etkisi hisse geri alımı yazısında ele alınıyor.

Bedelsiz, bedelli ve hisse bölünmesi HBK'yı nasıl değiştirir?

Bedelsiz sermaye artırımında ve hisse bölünmesinde pay sayısı artar ama şirkete kaynak girmez. TMS 33 bu durumda pay sayısının, işlem sunulan en erken dönemin başında yapılmış gibi düzeltilmesini (paragraf 26–28) ve sunulan tüm dönemlerin HBK'sının geriye dönük yeniden hesaplanmasını (paragraf 64) ister. İşlem dönem sonundan sonra ama tablolar yayımlanmak üzere onaylanmadan önce gerçekleşirse hesap yine yeni pay sayısına dayanır ve bu durum açıklanır (paragraf 64).

Bedelli artırımda yeni paylar nakit karşılığı çıkarılır ve nakdin alacak hâline geldiği tarihten itibaren ağırlıklı ortalamaya eklenir. Ancak mevcut ortaklara rüçhan hakkıyla piyasa fiyatının altında sunulan paylar bir bedelsiz unsur içerir. TMS 33'e göre bu durumda önceki dönemlerin pay sayısı, hak kullanımından hemen önceki pay değerinin hak kullanımı sonrasındaki teorik değere oranıyla çarpılır (paragraf A2). Bedelli sermaye artırımı yazısındaki varsayımsal örnekte 30 TL'lik pay için 1 TL'den %50 bedelli artırımda teorik fiyat yaklaşık 20,333 TL'dir; katsayı 30 ÷ 20,333 ≈ 1,475 olur ve önceki dönemlerin HBK'sı bu katsayıya bölünür. Bedelsiz artırımın fiyat etkisi bedelsiz sermaye artırımı yazısında anlatılıyor.

Sulandırılmış (seyreltilmiş) HBK nedir?

Sulandırılmış HBK, paya dönüştürülebilir tahviller, pay opsiyonları ve belirli koşullar sağlanınca çıkarılacak paylar gibi potansiyel payların paya dönüştüğü varsayımıyla hesaplanır (paragraf 7, 31 ve 32). Payda potansiyel paylar kadar artırılır. Dönüştürülebilir tahvillerde ise formülün payındaki kâra tahvilin dönemdeki vergi sonrası faizi geri eklenir, çünkü dönüşüm hâlinde bu faiz oluşmaz (paragraf 33).

Yalnızca HBK'yı düşüren ya da hisse başına zararı artıran potansiyel paylar hesaba alınır (paragraf 41 ve 43). Opsiyonlarda kullanım bedelinin dönemin ortalama piyasa fiyatından pay ihracına harcandığı varsayılır; bu bedelle karşılanamayan kısım bedelsiz pay sayılıp paydaya eklenir (paragraf 45 ve 46).

Potansiyel pay yoksa iki tutar eşittir ve kâr veya zarar tablosunda tek satırda gösterilebilir (paragraf 67).

KAP finansal tablolarında HBK nerede yer alır?

KGK'nın Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi'ndeki formatta HBK, kâr veya zarar tablosunun alt kısmında, dönem net kârının ana ortaklık payları ile kontrol gücü olmayan paylar arasındaki dağılımından hemen sonra gelir. Satır adlarında standarttaki hisse yerine pay sözcüğü kullanılır:

• Pay Başına Kazanç: Adi Pay Başına Kazanç (Zarar); sürdürülen ve durdurulan faaliyetler için ayrı satırlarla.
• Sulandırılmış Pay Başına Kazanç (Zarar): Aynı ayrımla sulandırılmış tutarlar.

TMS 34'e göre ara dönem tablolarında da adi ve sulandırılmış HBK sunulur (paragraf 11); yılbaşından itibaren kümülatif sütundaki HBK, o döneme kadar biriken kârdan hesaplanır. Hesapta kullanılan kârın ve ağırlıklı ortalama pay sayısının mutabakatı ile sulandırma etkisi olmadığı için hesaba alınmayan araçlar dipnotlarda açıklanır (TMS 33 paragraf 70). Şirket başka bir kâr kalemine dayalı pay başına tutar açıklarsa aynı ağırlıklı ortalama pay sayısını kullanır ve hesaplama yöntemini dipnotlarda açıklar (paragraf 73). Tablo tutarlarının birimi (TL veya bin TL) başlıkta yazar; HBK satırının hangi birimle verildiği ayrıca kontrol edilir. Raporların KAP'ta bulunuşu KAP bildirimleri yazısında anlatılıyor.

Son 12 ay HBK ve yıllıklandırma nasıl hesaplanır?

Ara dönem tablosunun kümülatif sütunundaki HBK yılbaşından itibaren biriken kâra dayandığı için 9 aylık HBK yıllık HBK ile doğrudan karşılaştırılmaz. Son 12 ay HBK'sı, son 12 aylık ana ortaklık net kârının güncel pay sayısına ya da son raporun ağırlıklı ortalama pay sayısına bölünmesiyle bulunur. Son 12 ay kârının kümülatif raporlardan hesabı ve TMS 29 düzeltmesi F/K oranı yazısında örnekleniyor.

Bu hesabı farklı raporlardaki HBK tutarlarını toplayarak yapmak hatalı sonuç verebilir: bedelsiz artırımdan önce yayımlanmış bir rapordaki HBK eski, sonraki rapordaki HBK yeni pay sayısına dayanır. Örneğin %100 bedelsizden önceki yıllık raporda 4 TL görünen HBK, yeni pay sayısıyla 2 TL'ye denk gelir. Bu yüzden kâr tutarları toplanıp tek bir pay sayısına bölünür ya da eski HBK'lar bedelsiz oranıyla düzeltilir.

Yıllıklandırma ise ara dönem HBK'sını dönem uzunluğuna göre ölçeklemektir: 9 aylık HBK 1,20 TL ise basit yıllıklandırma 1,20 × 12 ÷ 9 = 1,60 TL verir. Kârı mevsimsel olan şirketlerde bu yöntem yanıltır; son çeyreği yılın en güçlü dönemi olan bir şirkette yıllıklandırılmış tutar gerçekleşecek yıllık HBK'nın altında kalır. Son 12 ay hesabında her çeyrek bir kez yer aldığı için bu sorun oluşmaz.

Enflasyon muhasebesi (TMS 29) HBK'yı nasıl etkiler?

KGK'nın 23 Kasım 2023 tarihli duyurusu uyarınca TFRS uygulayan şirketler, 31 Aralık 2023 ve sonrasında sona eren yıllık dönemlerden itibaren tablolarını TMS 29'a göre düzeltir; Ekim 2026 itibarıyla uygulama sürüyor. Bankalar ile finansal kiralama, faktoring, finansman, tasarruf finansman ve varlık yönetim şirketleri ise BDDK'nın 18 Aralık 2025 tarihli ve 11340 sayılı kararı, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri SEDDK'nın 25 Aralık 2025 tarihli ve 2025/33 sayılı Genelgesi uyarınca enflasyon muhasebesi uygulamaz. TMS 29'un HBK'ya etkileri şunlardır:

• Kâr düzeltilir, pay sayısı değişmez: Gelir tablosunun tüm kalemleri raporlama dönemi sonundaki ölçüm birimine göre düzeltilir (paragraf 26); pay sayısı bir tutar olmadığı için bu düzeltmeden etkilenmez. HBK düzeltilmiş kârla hesaplanır.
• Geçmiş HBK yeniden ifade edilir: Karşılaştırmalı rakamlar ve önceki dönemlere ilişkin bilgiler son raporlama tarihinin ölçüm birimine taşınır (paragraf 8 ve 34). Geçen yılın HBK'sı yeni raporda ilk açıklandığından farklı görünür; büyüme oranı son raporun iki sütunundan hesaplanır.
• Net parasal pozisyon: Parasal borcu parasal varlığından fazla olan şirketin yazdığı net parasal pozisyon kazancı kâra girer (paragraf 27 ve 28) ve HBK'yı yükseltir, ancak nakit girişi yaratmaz. Tekrarlanabilir kârlılık değerlendirilirken bu kalemin payına ayrıca bakılır.

Enflasyon düzeltmesiyle özkaynakta oluşan sermaye düzeltmesi olumlu farkları, bedelsiz artırımın kaynaklarından biridir. Böyle bir bedelsiz pay sayısını artırır ve yukarıdaki geriye dönük düzeltmeyi gerektirir; şirkete kaynak girmediği gibi çıkmadığı için de HBK'daki düşüş bir değer kaybı anlamına gelmez.

HBK nasıl yorumlanır, nerede yanıltır?

Pay fiyatı HBK'ya bölündüğünde F/K oranı bulunur; HBK'nın büyüme hızı F/K ile birlikte PEG oranında kullanılır. Pay başına brüt kâr payının HBK'ya oranı da kâr dağıtım oranını verir. HBK yorumlanırken şu noktalara dikkat edilir:

• Tek seferlik kalemler: Varlık satış kazancı veya değerleme farkları HBK'yı geçici olarak yükseltir; tekrarlanmayacak kalemler ayrıca değerlendirilir.
• Pay sayısındaki değişim: Geri alım, kâr artmadan HBK'yı yükseltebilir; nakit karşılığı yeni pay ihracı ise kâr artarken HBK artışını sınırlayabilir. Net kâr büyümesi ile HBK büyümesi birlikte izlenir.
• Nominal büyüme: Yüksek enflasyonda düzeltilmemiş tablolardan hesaplanan HBK artışının büyük kısmı fiyat artışından gelebilir; TMS 29 uygulayan ve uygulamayan şirketlerin HBK büyümeleri aynı esasta değildir.
• Nakit karşılığı: HBK tahakkuk esaslı bir kârdır; kârın ne ölçüde nakde dönüştüğü serbest nakit akışı ile kontrol edilir.
• Tutarın büyüklüğü: HBK'nın 1 TL ya da 10 TL olması tek başına bir şey söylemez; tutar pay sayısına bağlıdır ve ancak fiyatla birlikte okunur.

Sık sorulan sorular

Hisse başına kâr ile pay başına kazanç aynı şey mi?

Evet. TMS 33 standardı hisse başına kazanç, KGK'nın finansal tablo formatı ve KAP'taki tablolar pay başına kazanç ifadesini kullanır; piyasada aynı ölçü kısaca HBK olarak anılır.

HBK negatif olabilir mi?

Olabilir. Ana ortaklığa düşen sonuç zararsa TMS 33 tutarın negatif olarak, yani hisse başına zarar olarak sunulmasını ister. Bu durumda F/K oranı anlamlı bir karşılaştırma ölçütü değildir.

Bedelsiz artırımdan sonra HBK neden düştü?

Kâr aynı kalırken pay sayısı arttığı için HBK aynı oranda küçülür; örneğin %100 bedelsizde yarıya iner. TMS 33'e göre önceki dönemlerin HBK'sı da yeni pay sayısıyla yeniden hesaplandığından son raporun sütunları arasındaki karşılaştırma bozulmaz.

Adi HBK ile sulandırılmış HBK neden aynı çıkıyor?

Şirketin paya dönüştürülebilir tahvil, opsiyon veya koşullu pay gibi potansiyel payları yoksa ya da bunlar HBK'yı düşürmüyorsa iki tutar eşittir. Bu durumda tablo iki tutarı tek satırda gösterebilir.

HBK'sı yüksek olan hisse daha mı ucuzdur?

Hayır. HBK pay sayısına bağlı bir tutardır ve tek başına ucuzluk veya pahalılık göstermez. Fiyatla karşılaştırmak için F/K oranı ya da onun tersi olan kazanç verimi kullanılır.

Kaynaklar

• KGK: TMS 33 Hisse Başına Kazanç (TFRS 2026 Seti), paragraf 1, 2, 4, 7, 10, 12, 14, 19–21, 26–28, 31–33, 41, 43, 45, 46, 64, 66, 67, 69, 70, 73, A1 ve A2 (yeni sekmede açılır)
• KGK: TMS 34 Ara Dönem Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 11 (yeni sekmede açılır)
• KGK: Finansal Tablo Örnekleri ve Kullanım Rehberi (2019-1 sayılı ilke kararı), pay başına kazanç satırları ve geri alınmış paylar (yeni sekmede açılır)
• KGK: TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama (TFRS 2026 Seti), paragraf 8, 26, 27, 28 ve 34 (yeni sekmede açılır)
• KGK: Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Finansal Tablolarının Enflasyona Göre Düzeltilmesi Hakkında Duyuru (23 Kasım 2023) (yeni sekmede açılır)
• BDDK: 18.12.2025 tarihli ve 11340 sayılı Kurul Kararı (enflasyon muhasebesi uygulanmaması) (yeni sekmede açılır)
• SEDDK: Sigortacılık Sektöründe Enflasyon Muhasebesi Uygulaması Hakkında Genelge (2025/33, 25.12.2025) (yeni sekmede açılır)
• SPK: Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği (II-14.1), madde 2 ve 5 (yeni sekmede açılır)
• KAP: Bildirim sorgulama (finansal rapor bildirimleri) (yeni sekmede açılır)

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.