Kısa cevap: Dolar endeksi (DXY), ABD dolarının euro, Japon yeni, İngiliz sterlini, Kanada doları, İsveç kronu ve İsviçre frangından oluşan altı para birimine karşı değerini tek bir sayıyla gösteren, Mart 1973 = 100 bazlı geometrik ağırlıklı ortalamadır. Endeksi ICE yönetir ve sepette euronun ağırlığı %57,6'dır. Endeksin yükselmesi, doların bu sepete karşı değer kazandığını gösterir.
Haberlerdeki "dolar güçlendi" ya da "dolar endeksi geriledi" ifadeleri çoğunlukla DXY'ye dayanır. Endeks doları tek bir para birimiyle değil, gelişmiş ülke para birimlerinden oluşan sabit bir sepetle karşılaştırır. Bu yüzden dolar/TL kurundan farklı bir şey ölçer: Türk lirası sepette yer almaz.
Aşağıda endeksin bileşimi, formülü, euro ağırlığının sonuçları, Fed'in ticaret ağırlıklı dolar endeksiyle farkı ve DXY'nin altın, gelişmekte olan piyasalar ve dolar/TL ile ilişkisi ICE ve Fed belgelerine dayanarak anlatılıyor. Yazıda güncel endeks değeri veya tahmin verilmez; örneklerdeki kurlar varsayımsaldır.
DXY nedir, kim hesaplar?
ICE Futures U.S.'in açıklamasına göre ABD Doları Endeksi (U.S. Dollar Index, USDX) ilk olarak 1973'te Fed tarafından, serbest dalgalanmaya bırakılan doların dış değerini ölçen ticaret ağırlıklı bir ortalama olarak geliştirildi. Endekse dayalı vadeli işlem sözleşmeleri 20 Kasım 1985'te, opsiyonlar 3 Eylül 1986'da işlem görmeye başladı; ICE'a göre vadeli işlemlerin başladığı tarihten bu yana endeksin bileşenlerini ve ağırlıklarını ICE Futures U.S. belirliyor. Ekim 2026 itibarıyla ICE'ın sayfasında endeksin yöneticisi ICE Data Indices, LLC olarak gösteriliyor.
- Adlandırma: ICE endeksi USDX olarak adlandırır, borsa sembolü DX'tir. DXY, Bloomberg'in kullandığı semboldür ve endeks bu yüzden yaygın olarak DXY diye anılır; veri sağlayıcıları farklı semboller kullanabilir.
- Hesaplama: Endeks bileşen para birimlerinin spot fiyatlarıyla saniyede bir hesaplanır; son alış ve satış kotasyonlarının orta noktası kullanılır.
- Baz: Endeks, büyük ekonomilerin kurlarını serbest dalgalanmaya bıraktığı Mart 1973'teki değere göre ölçülür. 100'ün üzerindeki bir değer, doların sepete karşı Mart 1973'e göre daha değerli olduğunu gösterir.
- Tarihsel aralık: ICE'a göre endeks Şubat 1985'te 164,72 ile en yüksek, Mart 2008'de 70,698 ile en düşük seviyesini gördü.
DXY sepetinde hangi para birimleri var, ağırlıkları ne?
Ekim 2026 itibarıyla sepette altı para birimi bulunur ve ağırlıklar sabittir. Euro öncesinde sepette on para birimi vardı: bugünkü beşin yanında Batı Alman markı, Fransız frangı, İtalyan lireti, Hollanda florini ve Belçika frangı. Ocak 1999'da euro bu beş para biriminin yerini aldı ve toplam ağırlıkları %57,6 olarak korundu. ICE'a göre endeks bu tek değişiklik dışında düzenli olarak yeniden dengelenmez; ICE metodolojinin döviz piyasasını doğru yansıtıp yansıtmadığını izler ve gerektiğinde değişiklik yapabilir.
| Para birimi | Formülde kullanılan kur | Ağırlık | Formüldeki üs |
|---|---|---|---|
| Euro (EUR) | EUR/USD | %57,6 | −0,576 |
| Japon yeni (JPY) | USD/JPY | %13,6 | 0,136 |
| İngiliz sterlini (GBP) | GBP/USD | %11,9 | −0,119 |
| Kanada doları (CAD) | USD/CAD | %9,1 | 0,091 |
| İsveç kronu (SEK) | USD/SEK | %4,2 | 0,042 |
| İsviçre frangı (CHF) | USD/CHF | %3,6 | 0,036 |
Sepette Çin yuanı, Meksika pesosu ya da Türk lirası gibi gelişmekte olan ülke para birimleri yoktur. Euro dışındaki beş para biriminin toplam ağırlığı %42,4'tür.
DXY nasıl hesaplanır? Formül ve örnek
ICE'ın yayımladığı formül şöyledir:
DXY = 50,14348112 × EUR/USD−0,576 × USD/JPY0,136 × GBP/USD−0,119 × USD/CAD0,091 × USD/SEK0,042 × USD/CHF0,036
Doların baz para birimi olduğu kurlarda (USD/JPY gibi) üs artı, kote para birimi olduğu kurlarda (EUR/USD ve GBP/USD) eksidir. Böylece hangi gösterim kullanılırsa kullanılsın doların değer kazanması endeksi yükseltir. Kurlar ağırlıkları üs olarak alıp çarpıldığı için endeks bir geometrik ortalamadır; baştaki sabit katsayı endeksi Mart 1973 = 100 ölçeğine getirir.
Örnek: Kurlar varsayımsal olarak şöyle olsun: EUR/USD 1,1000; USD/JPY 150,00; GBP/USD 1,3000; USD/CAD 1,3800; USD/SEK 9,5000; USD/CHF 0,8000. Terimler tek tek hesaplanır: 1,10−0,576 ≈ 0,9466; 1500,136 ≈ 1,9767; 1,30−0,119 ≈ 0,9693; 1,380,091 ≈ 1,0297; 9,50,042 ≈ 1,0992; 0,800,036 ≈ 0,9920. Bu altı terimin çarpımı sabitle çarpıldığında DXY ≈ 102,11 bulunur.
Diğer kurlar sabitken EUR/USD 1,1000'den 1,0500'e inerse, yani euro dolara karşı yaklaşık %4,5 değer kaybederse, endeks yaklaşık 104,88'e çıkar; artış %2,7'dir. Rakamlar varsayımsaldır.
Euro ağırlığı DXY'yi nasıl etkiler?
Geometrik ortalamada bir kurdaki yüzde değişimin endekse etkisi yaklaşık olarak o para biriminin ağırlığıyla orantılıdır. Dolar, diğerleri sabitken tek bir para birimine karşı %1 değer kazandığında DXY yaklaşık şu kadar yükselir: euroya karşı %0,57, yene karşı %0,14, sterline karşı %0,12, Kanada dolarına karşı %0,09, İsveç kronuna ve İsviçre frangına karşı %0,04.
Bu yapı nedeniyle DXY'deki hareketin büyük bölümü EUR/USD paritesinden gelir ve endeks, doların euroya karşı seyrine yakın bir tablo çizer. Yen de belirgin ağırlık taşır: Fed'in 15–16 Eylül 2026 toplantı tutanağına göre Temmuz sonunda ABD ve Japonya'nın yeni desteklemek için yaptığı ortak müdahale, yenin döviz endekslerindeki büyük ağırlığı nedeniyle doların değer kaybına doğrudan katkı yaptı.
Fed'in geniş dolar endeksiyle farkı
Fed, DXY'den ayrı olarak ticaret ağırlıklı dolar endeksleri hesaplar. Fed'in 2019 tarihli açıklamasına göre geniş dolar endeksi, ABD'nin toplam ikili ticaretinde en az %0,5 paya sahip 26 ekonominin para birimlerini içerir ve ağırlıklar mal ve hizmet ticaretine göre her yıl güncellenir.
| Özellik | DXY (ICE) | Geniş dolar endeksi (Fed) |
|---|---|---|
| Para birimi sayısı | 6 | 26 ekonomi |
| Ağırlıklar | Sabit | Ticarete göre yıllık güncellenir |
| Euronun payı | %57,6 | %21,0 (2 Şubat 2026 ağırlıkları) |
| Gelişmekte olan ülkeler | Yok | Var; Meksika %14,8, Çin %10,9 |
| Baz | Mart 1973 = 100 | Ocak 2006 = 100 |
Türk lirası iki endekste de yer almaz. TCMB'nin Mayıs 2026 Finansal İstikrar Raporu'ndaki "ABD Dolar Endeksi (Nominal, Ocak 2006=100)" grafiği Fed endeksiyle aynı bazı kullanır; bu nedenle farklı kaynaklarda geçen dolar endeksinin hangisi olduğu kontrol edilir.
DXY ile altın ve gelişmekte olan piyasalar arasındaki ilişki
Altın uluslararası piyasada ABD doları cinsinden fiyatlanır. Ons fiyatı dolar olarak değişmese bile dolar diğer para birimlerine karşı değer kazandığında altın, euro veya yen ile alan biri için pahalılaşır.
Örnek: Ons altın 4.000 dolar olsun. EUR/USD 1,10 iken bir ons 4.000 ÷ 1,10 ≈ 3.636 euroya karşılık gelir. EUR/USD 1,05'e inerse aynı 4.000 dolar ≈ 3.810 euro eder; euro cinsinden fiyat yaklaşık %4,8 artar. Bu aritmetik, güçlü doların dolar dışındaki para birimleriyle yapılan alımları pahalılaştırdığını gösterir; ancak ons fiyatının yönünü faiz beklentileri, yatırım talebi ve merkez bankası alımları da belirler. Rakamlar varsayımsaldır.
Bu nedenle DXY ile altın arasında sık sözü edilen ters yönlü ilişki her dönemde aynı güçte geçerli olmaz. Ons fiyatının TL'ye dönüşümü gram altın fiyatı nasıl belirlenir yazısında anlatılıyor.
Gelişmekte olan piyasalar açısından TCMB'nin değerlendirmeleri doların seyrini önemli bir küresel etken olarak ele alır. Mayıs 2026 Finansal İstikrar Raporu'na göre doların güvenli liman talebiyle değer kazanması küresel finansal koşulları sıkılaştırdı, gelişmekte olan ülkelere yönelik risk algısını olumsuz etkiledi, bu ülkelerin CDS primlerini yükseltti ve para birimlerine ilişkin opsiyonların ima ettiği oynaklığı artırdı. Rapor bu ülkelere yönelik portföy hareketlerinde doların seyrini emtia fiyatları, ticaret politikaları, büyüme performansı ve jeopolitik risklerle birlikte belirleyici etkenler arasında sayar. TCMB'nin Kasım 2025 raporunda Türkiye için ima edilen CDS primini hesaplayan modelde de DXY açıklayıcı değişkenlerden biridir; ayrıntı CDS nedir yazısında. Bu bulgular eş zamanlı hareketleri tanımlar; DXY'deki her yükselişin gelişmekte olan piyasalarda aynı sonucu doğuracağı anlamına gelmez.
DXY ile dolar/TL arasındaki ilişki nedir?
Türk lirası sepette olmadığı için DXY dolar/TL kurunu doğrudan ölçmez. Dolar/TL; yurt içi enflasyon, para politikası, ödemeler dengesi ve risk primi gibi etkenlerle belirlenir, DXY'deki bir hareket dolar/TL'ye aynı oranda yansımaz. DXY'nin Türkiye'deki yatırımcı için daha doğrudan sonucu çapraz kurlarda görülür: euro/TL kuru, EUR/USD paritesi ile dolar/TL kurunun çarpımına yakın oluşur.
Örnek (varsayımsal): Dolar/TL 49,50 ve EUR/USD 1,10 iken euro/TL yaklaşık 49,50 × 1,10 = 54,45'tir. Dolar/TL değişmezken EUR/USD 1,05'e inerse euro/TL 49,50 × 1,05 ≈ 51,98'e geriler; düşüş yaklaşık %4,5'tir. Aynı parite hareketi, önceki örnekteki sepette DXY'yi yaklaşık %2,7 yükseltir. Yani DXY'nin yükseldiği bir dönemde dolar/TL sabit kalırken euro/TL düşebilir; dolar ve euro karışımı bir sepetle izlenen TL değeri de bu parite hareketinden etkilenir. Rakamlar varsayımsaldır.
Kurun yurt içi belirleyicilerinden dış denge cari açık nedir yazısında, faiz kararlarının etkisi PPK faiz kararı ve Fed faiz kararı yazılarında anlatılıyor.
DXY nereden izlenir, vadeli işlemleri nasıl çalışır?
Spot endeks değeri veri sağlayıcıları aracılığıyla yayılır; endeksin vadeli işlem sözleşmeleri ICE Futures U.S.'de işlem görür. Ekim 2026 itibarıyla ICE'ın sözleşme özellikleri şöyledir:
- Büyüklük: Bir sözleşme endeks değerinin 1.000 dolar katıdır; endeks 100 iken sözleşme değeri 100.000 dolardır. En küçük fiyat adımı 0,005 puan, yani 5 dolardır.
- Vadeler: Mart, Haziran, Eylül ve Aralık döngüsünde dört vade listelenir. Vade sonu uzlaşması vade ayının üçüncü çarşambasıdır; son işlem günü uzlaşmadan iki gün önce New York saatiyle 10.16'da sona erer.
- Uzlaşma: Sözleşme vadede altı bileşen para biriminin endeksteki ağırlıklarıyla fiziki teslimatla kapanır. Günlük uzlaşma fiyatı, New York saatiyle 14.59–15.00 kapanış aralığındaki elektronik işlemlerin hacim ağırlıklı ortalamasıdır.
- İşlem saatleri: Elektronik işlem New York saatiyle 20.00'den ertesi gün 17.00'ye kadar sürer, haftanın açılışı pazar 18.00'dedir. ICE Futures Singapore'da endeks değerinin 200 dolar katı büyüklüğünde, nakdi uzlaşmalı mini sözleşme de bulunur.
ICE'a göre vadeli fiyatlar, sepetteki para birimleri ile dolar arasındaki faiz farklarını yansıtır; bu yüzden vadeli fiyat spot endeksten farklı olabilir. Vadeli işlemlerin teminat ve kaldıraç mantığı VİOP nedir yazısında, ABD faiz kararları ve enflasyon verilerinin açıklanma saatleri ekonomik takvim yazısında yer alıyor.
Altın, döviz ve emtia Fiva'da
Fiva'nın piyasalar ekranında altın, döviz ve emtia; günün özetinde dünya endeksleri, petrol ve kripto varlıklar izlenebilir. Fiyat alarmları ve notlarla kişisel izleme listeleri oluşturulabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
DXY yükselirse ne anlama gelir?
Doların sepetteki altı para birimine karşı ağırlıklı olarak değer kazandığını gösterir. Euronun ağırlığı %57,6 olduğu için hareketin büyük bölümü EUR/USD paritesinden gelir.
DXY sepetinde Türk lirası var mı?
Hayır. Sepet euro, yen, sterlin, Kanada doları, İsveç kronu ve İsviçre frangından oluşur. Fed'in 26 ekonomiyi kapsayan geniş dolar endeksinde de Türk lirası yer almaz.
DXY'nin 100 olması ne demek?
Endeks Mart 1973 = 100 bazlıdır. 100'ün üzerindeki değer doların sepete karşı Mart 1973'teki değerinin üzerinde, altındaki değer ise altında olduğunu gösterir.
DXY ağırlıkları değişir mi?
ICE'a göre ağırlıklar sabittir ve düzenli bir yeniden dengeleme yapılmaz. Bileşim yalnızca Ocak 1999'da euronun beş Avrupa para biriminin yerini almasıyla değişti.
DXY ile altın her zaman ters yönde mi hareket eder?
Hayır. Altın dolarla fiyatlandığı için güçlü dolar, dolar dışı para birimleriyle alanlar için altını pahalılaştırır; ancak faiz beklentileri, yatırım talebi ve merkez bankası alımları da belirleyicidir ve ilişki dönemden döneme değişir.
Kaynaklar
- ICE: U.S. Dollar Index futures (endeks bileşimi, hesaplama, tarihsel en yüksek ve en düşük değerler) (yeni sekmede açılır)
- ICE Futures U.S.: U.S. Dollar Index Contracts FAQ (formül, ağırlıklar, Mart 1973 bazı) (yeni sekmede açılır)
- ICE: US Dollar Index Futures sözleşme özellikleri (yeni sekmede açılır)
- Federal Reserve: H.10 Currency Weights (2 Şubat 2026 ağırlıkları) (yeni sekmede açılır)
- Federal Reserve FEDS Notes: Revisions to the Federal Reserve Dollar Indexes (Ocak 2019) (yeni sekmede açılır)
- Federal Reserve: H.10 Foreign Exchange Rates (Ocak 2006=100 bazlı dolar endeksleri) (yeni sekmede açılır)
- Federal Reserve: Minutes of the FOMC, 15–16 Eylül 2026 (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Finansal İstikrar Raporu, Mayıs 2026 (Sayı 42) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Finansal İstikrar Raporu, Kasım 2025 (Sayı 41), ima edilen CDS modeli (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.