Döviz kuru nasıl belirlenir? TCMB gösterge kuru ve makas

Kısa cevap: Türkiye'de döviz kuru, dalgalı kur rejiminde bankalararası piyasada arz ve talebe göre oluşur; TCMB kurun düzeyi için bir hedef belirlemez. TCMB her iş günü saat 15.30'da, bankaların 10.00–15.00 arasındaki kotasyonlarının ortalamasından gösterge niteliğinde kurlar ilan eder. Müşterilere uygulanan alış ve satış kurlarını ise her banka kendisi belirler.

Dolar/TL kurunun tek bir değeri yoktur. Bankalararası piyasada kur gün boyunca sürekli değişir, her banka müşterisine kendi alış ve satış fiyatını verir, TCMB ise günde bir kez gösterge niteliğinde kur açıklar. Hangi kurun neyi gösterdiği; bir döviz alımının maliyeti, bir fonun TL değeri ya da bir sözleşmedeki ödeme tutarı hesaplanırken fark yaratır.

Aşağıda kur rejimi, gösterge kurların hesaplanması, döviz-efektif ayrımı, çapraz kur, reel efektif kur ve kuru etkileyen etkenler TCMB yayımlarına dayanarak anlatılıyor. Yazıda kur tahmini yapılmaz; güncel değerler tarihleriyle verilir, örneklerdeki diğer rakamlar varsayımsaldır.

Dalgalı kur rejiminde döviz kuru nasıl belirlenir?

TCMB'nin döviz kuru politikası sayfasına göre Türkiye, 2001 krizinin ardından piyasadaki arz ve talep koşullarına göre belirlenen dalgalı kur uygulamasına geçti. Bu rejimde kur, döviz arz eden ve talep eden tarafların işlemleriyle oluşur. TCMB, döviz arz ve talebini belirleyen başlıca etkenleri uygulanan para ve maliye politikaları, ekonominin altyapısı, uluslararası gelişmeler ve beklentiler olarak sayar.

Rejimi kim belirler: 1211 sayılı TCMB Kanunu'nun 4. maddesine (I-b bendi) göre TL'nin iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve TL'nin yabancı paralar ile altın karşısındaki değerini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, TCMB'nin Hükümetle birlikte yürüttüğü temel görevlerdendir. Rejim çerçevesinde kur politikasını biçimlendirme ve uygulama yetkisi ise TCMB'ye aittir.
Kur hedefi: 28 Aralık 2025'te yayımlanan 2026 Para Politikası metnine göre mevcut kur rejimi 2026'da sürdürülüyor. TCMB'nin döviz kurlarının seviyesine ilişkin bir hedefi yoktur ve kurların düzeyini ya da yönünü belirlemek amacıyla döviz alım ya da satım işlemi yapılmaz.
Müdahale alanı: Aynı metne göre TCMB, döviz piyasasının etkin çalışması ve sağlıklı fiyat oluşumunun desteklenmesi için kur gelişmelerini ve risk faktörlerini yakından izler, gerektiğinde ilgili araçları kullanır. Döviz kuru politikası sayfası da finansal istikrara yönelik riskleri azaltmak için TL'nin aşırı değer kazanmasına ya da kaybetmesine karşı tedbir alındığını belirtir. Döviz alım ve satım ihaleleri ile doğrudan müdahalelere ilişkin bilgiler TCMB'nin Döviz İhaleleri ve Doğrudan Döviz Müdahaleleri sayfasında yer alır.

Kurun yönünü tek bir değişken belirlemez; para politikası, enflasyon, dış denge ve küresel risk iştahı aynı anda etkilidir. Ekim 2026 itibarıyla bu çerçeve değişmemiştir.

Bankalararası piyasa ve banka kurları: alış-satış makası nedir?

Kurun gün içinde oluştuğu yer bankalararası döviz piyasasıdır: bankalar 1 ABD doları karşılığında Türk lirası kotasyonu verir ve işlemler bu kotasyonlar üzerinden yapılır. Bireysel müşterinin şubede veya mobil uygulamada gördüğü kur, bankanın piyasa fiyatına kendi marjını ekleyerek belirlediği alış ve satış kurudur. TCMB'nin açıklamasına göre gösterge kurlar kimseyi bağlamaz; taraflar kendi işlemlerinde hangi kurun uygulanacağını kendileri belirler.

Alış kuru: Bankanın müşteriden döviz aldığı fiyattır; döviz bozduran müşteri bu kurdan TL alır.
Satış kuru: Bankanın müşteriye döviz sattığı fiyattır ve alış kurundan yüksektir.
Makas: Satış ile alış kuru arasındaki farktır. Banka için işlem geliri, müşteri için örtülü bir maliyettir ve bankaya, işlem kanalına ve saate göre değişebilir.

Örnek: Varsayımsal bir bankanın dolar alış kuru 49,10 TL, satış kuru 49,70 TL olsun. Makas 49,70 ÷ 49,10 − 1 ≈ %1,22'dir. 10.000 dolar almak için 497.000 TL ödenir; dolar aynı anda geri satılırsa 491.000 TL alınır. Kur hiç değişmeden 6.000 TL, yani ödenen tutarın yaklaşık %1,21'i makasa gider. Kısa süreli al-satlarda kurdaki hareketin önce bu farkı karşılaması gerekir. Rakamlar varsayımsaldır.

TCMB gösterge kuru nasıl hesaplanır, saat kaçta açıklanır?

TCMB, gösterge niteliğindeki kurları her iş günü saat 15.30'da belirler. Bankanın açıklamasına göre 2 Ocak 2015'ten bu yana uygulanan yöntem şöyledir:

Bankalararası döviz piyasasında 1 ABD doları karşılığında verilen TL kotasyonlarının alış ve satış ortalamaları 10.00 ile 15.00 arasında her saat başı alınır.
Bu altı değerin ortalaması alınarak orta değer bulunur.
Orta değere iskonto ve prim uygulanarak döviz alış ve döviz satış kurları belirlenir.
Diğer para birimlerinde aynı saatlerde alınan altı çapraz kur değerinin aritmetik ortalaması dolar orta değerine uygulanır; alış ve satış kurları aynı mantıkla hesaplanır.

Kurlar aynı gün 15.30'da TCMB'nin internet sitesinde, ertesi gün Resmî Gazete'de yayımlanır. Hafta sonları, resmî tatiller ve yarım iş günlerinde gösterge kur belirlenmez. TCMB'nin gişe işlemleri ve bazı muhasebe işlemlerinde bu kurlar belirlendikleri günü izleyen iş günü kullanılabilir. Yatırım fonlarının değerlemesinde de kullanılırlar: SPK'nın II-14.2 sayılı Tebliği ve TSPB'nin değerleme yönergesine göre yabancı para cinsinden varlıklar TCMB'nin 15.30'da açıkladığı gösterge döviz alış kuruyla TL'ye çevrilir; 15.30'dan sonraki kur hareketi bir sonraki değerleme gününe yansır. Fon fiyatına kurun nasıl yansıdığı döviz fonu yazısında anlatılıyor.

Döviz alış, döviz satış ve efektif kur farkı nedir?

TCMB bültenindeki dört sütun farklı işlem türlerine karşılık gelir. Döviz kurları hesaplar arasındaki kaydi işlemler, efektif kurlar ise banknot için geçerlidir. TCMB'nin terimler sözlüğü efektifi, kaydi forma dönüşmemiş, fiilen banknot ve madeni para olarak tutulan para diye tanımlar.

TCMB gösterge niteliğindeki kurlar, 16 Ekim 2026 (bülten 2026/196, TL)
Kur türü	ABD doları	Euro
Döviz alış	49,3573	55,5179
Döviz satış	49,4463	55,6180
Efektif alış	49,3228	55,4791
Efektif satış	49,5204	55,7014

Tablodaki dolar değerlerinden şu sonuçlar çıkar:

Döviz alış ve satış kurlarının ortalaması 49,4018 TL'dir; iki kur bu orta değerin yaklaşık %0,09 altında ve üstündedir. Döviz satış kuru alış kurundan %0,18 yüksektir.
Efektif alış kuru döviz alış kurundan düşük, efektif satış kuru döviz satış kurundan yüksektir. Efektif satış ile efektif alış arasındaki fark %0,40'tır; banknotta makas daha geniştir.
Örnekteki kurlar 16 Ekim 2026 Cuma günü belirlenmiştir; hafta sonu kur belirlenmez ve güncel gösterge kur her iş günü 15.30'da TCMB'nin sitesinde yayımlanır.

Bankaların müşterilere uyguladığı kurlar bu oranlarla sınırlı değildir; TCMB kuru bir referanstır. Geçmiş tarihlere ait gösterge kurlar TCMB'nin kur arşivinde ve EVDS'de yer alır.

Çapraz kur nasıl hesaplanır?

TCMB'nin terimler sözlüğüne göre çapraz kur, iki para birimi arasındaki dolaylı değişim oranıdır. Türkiye'de euro/TL gibi kurlar dolar/TL kuru ile ilgili paritenin birleşiminden türetilir:

Dolar kote para olan paritelerde (EUR/USD, GBP/USD) çarpma yapılır: euro/TL ≈ dolar/TL × EUR/USD.
Dolar baz para olan paritelerde (USD/JPY, USD/CHF) bölme yapılır: yen/TL ≈ dolar/TL ÷ USD/JPY. TCMB bülteninde yen kuru 100 yen karşılığı olarak verilir.

Örnek: TCMB'nin 16 Ekim 2026 bülteninde dolar döviz alış kuru 49,3573 TL, euronun dolar karşısındaki çapraz kuru 1,1248'dir. 49,3573 × 1,1248 ≈ 55,5171 TL bulunur; bültendeki euro döviz alış kuru 55,5179 TL'dir. Aradaki küçük fark, çapraz kurun dört ondalık basamağa yuvarlanmasından kaynaklanır: 55,5179 ÷ 49,3573 ≈ 1,12482.

Dolar/TL değişmezken parite varsayımsal olarak 1,10'a inerse euro/TL 49,3573 × 1,10 ≈ 54,29 TL'ye geriler. Yani euro/TL, dolar/TL sabitken de değişebilir.

Parite hareketlerinin önemli bir bölümü doların küresel seyrinden gelir; doların altı para birimine karşı değerini ölçen endeks dolar endeksi (DXY) yazısında anlatılıyor. Ons altın fiyatının TL'ye çevrilmesi de aynı aritmetiğe dayanır ve gram altın fiyatı yazısında yer alıyor.

Reel efektif döviz kuru nedir, nasıl okunur?

Nominal kur, TL'nin tek bir para birimine karşı değerini gösterir ve ülkeler arasındaki enflasyon farkını içermez. TCMB'nin metaverisine göre nominal efektif döviz kuru, Türkiye'nin dış ticaretinde önemli paya sahip ülkelerin para birimlerinden oluşan sepete göre TL'nin ağırlıklı ortalama değeridir; ağırlıklar ikili ticaret akımlarından belirlenir. Reel efektif döviz kuru (REK), bu değerden nispi fiyat etkilerinin arındırılmasıyla bulunur.

Hesaplama: Türkiye'nin fiyat düzeyinin, ticaret ortaklarının fiyat düzeyi ve kur ile çarpımına oranının ağırlıklı geometrik ortalamasıdır. TÜFE bazlı endekste 58 ülkenin, ÜFE ve birim işgücü maliyeti (BİM) bazlı endekslerde sırasıyla 49 ve 35 ülkenin ağırlıkları kullanılır.
Baz ve sıklık: Seriler Ocak 1994'ten başlar, temel yıl 2025'tir (2025=100). TÜFE ve Yİ-ÜFE bazlı endeksler aylık, BİM bazlı endeks yıllık yayımlanır; veriler EVDS'de yer alır.
Yorum: TCMB'ye göre endeksin artışı TL'nin reel olarak değer kazandığını, yani Türk mallarının yabancı mallar cinsinden fiyatının arttığını gösterir. Düşüş reel değer kaybı anlamına gelir.

TCMB'nin Eylül 2026 verisine göre TÜFE bazlı REK bir önceki aya göre 0,45 puan artarak 105,45'e, Yİ-ÜFE bazlı REK 0,51 puan artarak 101,62'ye yükseldi. Aynı ay dolar TL karşısında ortalama %1,63, euro %1,08 değer kazanırken TÜFE %1,84 arttı. TCMB'nin ayrıştırmasına göre Türkiye TÜFE'sindeki artış endeksi yükseltti, dünya fiyat sepeti ve nominal kur sepetindeki değişim ise endeksi azaltıcı yönde etkiledi.

Örnek: Tek ülkeli varsayımsal bir hesapta bir ayda dolar/TL %2 artsın, Türkiye'de fiyatlar %2,5, ABD'de %0,3 yükselsin. Reel kur değişimi 1,025 ÷ (1,003 × 1,02) − 1 ≈ %0,19 olur. TL dolar karşısında nominal olarak değer kaybetmesine rağmen reel olarak değer kazanmıştır, çünkü yurt içi fiyatlar kur artışı ile ABD enflasyonunun birleşik etkisinden hızlı yükselmiştir. Rakamlar varsayımsaldır.

Enflasyonun ölçümü TÜFE nasıl hesaplanır yazısında, dövizin TL getirisinin enflasyonla karşılaştırılması reel getiri yazısında ele alınıyor.

Faiz farkı, cari denge ve döviz talebi kuru nasıl etkiler?

Faiz farkı ve vadeli kur

TL faizinin döviz faizine göre yüksek olması TL varlık tutmanın getirisini artırır. TCMB'nin terimler sözlüğü, düşük faizli para biriminden borçlanıp yüksek faizli para biriminde değerlendirmeyi arakazanç ticareti (carry trade) olarak tanımlar. Faiz farkı vadeli kurlarda da görünür: vadeli kur, spot kurun iki para biriminin faizleriyle ileri taşınmasıyla hesaplanır.

Örnek: Spot dolar/TL 50,00, üç aylık TL faizi yıllık %38, dolar faizi yıllık %4 olsun. Gün sayımı farkları göz ardı edildiğinde üç ay vadeli kur 50,00 × (1 + 0,38 × 0,25) ÷ (1 + 0,04 × 0,25) ≈ 54,21 TL olur. Aradaki fark, üç ay boyunca dolar yerine TL tutmanın faiz avantajını dengeler. Vadeli kur arbitraj ilişkisinden türetilen bir fiyattır, kendi başına bir kur tahmini değildir. Rakamlar varsayımsaldır.

Politika faizinin belirlenmesi PPK faiz kararı yazısında, ABD faizlerinin gelişmekte olan ülke para birimlerine etkisi Fed faiz kararı yazısında anlatılıyor.

Cari denge ve sermaye akımları

Cari açık, mal, hizmet ve gelir işlemlerinden doğan döviz talebinin bu işlemlerden gelen döviz arzını aştığını gösterir; aradaki fark sermaye girişleri ya da rezerv kullanımıyla kapanır. Finansmanın ne kadarının kalıcı, ne kadarının kısa vadeli kaynaklarla sağlandığı cari açık nedir yazısında ele alınıyor.

Yurt içi yerleşiklerin döviz mevduatı

Hane halkı ve şirketlerin döviz mevduatı, yurt içi döviz talebinin izlenen göstergelerinden biridir. TCMB'nin Haftalık Para ve Banka İstatistikleri'ne göre 9 Ekim 2026 itibarıyla yurt içi yerleşiklerin yabancı para mevduatı, kıymetli maden depo hesapları dahil 228,2 milyar dolardı; bunun 142,4 milyar doları gerçek, 85,8 milyar doları tüzel kişilere aitti. Mevduat bir haftada 354 milyon dolar azaldı. Bu değişimin içinde, euro ve kıymetli maden hesaplarının dolar karşılığındaki değer kaybından doğan 678 milyon dolarlık negatif parite etkisi vardır; parite etkisinden arındırılmış değişim 324 milyon dolarlık artıştır (324 − 678 = −354). Döviz talebi okunurken bu nedenle ham değişime değil, arındırılmış değişime bakılır.

Altın, döviz ve emtia Fiva'da

Fiva'nın piyasalar ekranında altın, döviz ve emtia; günün özetinde dünya endeksleri, petrol ve kripto varlıklar izlenebilir. Fiyat alarmları ve notlarla kişisel izleme listeleri oluşturulabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.

Fiva'yı inceleyin Beta programına katılın

Sık sorulan sorular

TCMB döviz kuru saat kaçta açıklanır?

Gösterge niteliğindeki kurlar her iş günü saat 15.30'da TCMB'nin internet sitesinde açıklanır ve ertesi gün Resmî Gazete'de yayımlanır. Hafta sonları, resmî tatiller ve yarım iş günlerinde gösterge kur belirlenmez.

Bankadaki dolar kuru neden TCMB kurundan farklı?

TCMB kuru, bankalararası piyasada 10.00 ile 15.00 arasındaki kotasyonlardan hesaplanan bir göstergedir ve kimseyi bağlamaz. Bankalar gün içindeki piyasa fiyatına kendi marjlarını ekleyerek alış ve satış kurlarını kendileri belirler.

Efektif kur ne demek?

Efektif, banknot olarak alınıp satılan dövizdir. TCMB bülteninde efektif alış kuru döviz alış kurundan düşük, efektif satış kuru döviz satış kurundan yüksektir; 16 Ekim 2026'da dolarda efektif makas %0,40, döviz makası %0,18 idi.

Reel efektif döviz kurunun yükselmesi ne anlama gelir?

TCMB'nin tanımına göre endeksin artışı TL'nin ticaret ortaklarının para birimlerine karşı reel olarak değer kazandığını gösterir. TL nominal olarak değer kaybederken yurt içi fiyatlar daha hızlı artarsa reel kur yine de yükselebilir.

Euro/TL kuru nasıl hesaplanır?

Euro/TL, dolar/TL kuru ile EUR/USD paritesinin çarpımına yakın oluşur. TCMB'nin 16 Ekim 2026 bülteninde 49,3573 × 1,1248 ≈ 55,52 TL bulunurken bültendeki euro döviz alış kuru 55,5179 TL'dir.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.