Ülke kredi notu nedir? S&P, Moody's ve Fitch notları

Kısa cevap: Kredi notu, bir derecelendirme kuruluşunun bir devletin, şirketin ya da borçlanma aracının anapara ve faizi vadesinde ödeyebilme kapasitesine ilişkin görüşünü harf ve rakamla ifade ettiği nottur. S&P ve Fitch AAA'dan D'ye, Moody's Aaa'dan C'ye uzanan skalalar kullanır; S&P ve Fitch'te BBB-, Moody's'te Baa3 ve üzeri notlar yatırım yapılabilir seviye sayılır. Not bir alım-satım önerisi değil, kredi riskine ilişkin bir değerlendirmedir.

Bu yazı ülkelerin ve kurumların kredi notunu anlatır; bireylerin bankalar karşısındaki kredi notu için Findeks kredi notu nedir yazısına bakılabilir.

Haberlerde geçen "not artırımı", "görünüm pozitife çevrildi" ya da "yatırım yapılabilir seviyenin altında" gibi ifadeler, uluslararası derecelendirme kuruluşlarının ülkelere ve şirketlere verdiği notlara dayanır. Kredi notları; Hazine'nin yurt dışından borçlanma maliyetinden bankaların sermaye hesabına, fonların yatırım kurallarından CDS primine kadar birçok yerde referans olarak kullanılır.

Aşağıda derecelendirmenin tanımı, S&P, Moody's ve Fitch skalalarının karşılıkları, yatırım yapılabilir seviyenin neden önemli olduğu, görünüm kavramı, ülke notlarının açıklanma kuralları ve notun borçlanma maliyetine etkisi resmi düzenlemelere dayanarak anlatılıyor. Yazı not tahmini içermez; örnekler varsayımsaldır.

Kredi notu nedir, neyi ölçer?

SPK'nın Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyeti ve Derecelendirme Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliği'ne (Seri: VIII, No: 51) göre kredi derecelendirmesi, işletmelerin risk durumları ve ödeyebilirliklerinin ya da borçluluğu temsil eden sermaye piyasası araçlarının anapara, faiz ve benzeri yükümlülüklerinin vadelerinde karşılanabilirliğinin bağımsız, tarafsız ve adil olarak değerlendirilip sınıflandırılmasıdır. Not, derecelendirme uzmanlarının analizlerinin bir derecelendirme komitesinde değerlendirilmesiyle belirlenir. Türkiye'de bu faaliyeti SPK'nın yetkilendirdiği yerli kuruluşlar ile SPK'nın listesine aldığı uluslararası kuruluşlar yapabilir.

İhraççı notu ve ihraç notu: Not bir borçlunun geneline (ihraççı notu) ya da belirli bir tahvil veya kira sertifikasına verilebilir.
Ülke notu: Bir devletin borçlarını ödeme kapasitesine ilişkin nottur ve Hazine'nin dış borçlanma araçlarının fiyatlanmasında temel referanslardan biridir.
Uluslararası ve ulusal not: Uluslararası skaladaki notlar ülkeler arasında karşılaştırılabilir; ulusal skala ise bir ülke içindeki borçluları kendi aralarında sıralar. SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1), Türkiye'de yerleşik kuruluşlar için yatırım yapılabilir seviyenin değerlendirilmesinde ulusal notların esas alınmasını öngörür.
Görüş niteliği: AB'nin 1060/2009 sayılı Tüzüğü'nü değiştiren 462/2013 sayılı Tüzük, notun kuruluşun görüşü olduğunun ve ona sınırlı ölçüde dayanılması gerektiğinin belirtilmesini ister.

Bankaların bireysel kredi başvurularında kullandığı kişisel kredi notu farklı bir kavramdır; TCMB'nin Finansal İstikrar Raporu'nda da başvuru sahiplerinin ortalama bireysel kredi notu ayrı bir gösterge olarak izlenir. Bu yazı derecelendirme kuruluşlarının verdiği notları ele alır.

S&P, Moody's ve Fitch not skalaları nasıl okunur?

Üç büyük uluslararası kuruluşun uzun vadeli not skalaları birbirine karşılık gelir. S&P ve Fitch harf kategorilerini artı ve eksi işaretleriyle, Moody's ise 1, 2 ve 3 rakamlarıyla kademelere böler: BBB+ Baa1'e, BBB Baa2'ye, BBB- Baa3'e denk gelir. AB'nin 2016/1799 sayılı Uygulama Tüzüğü bu kategorileri banka sermayesi hesabında kullanılan altı kredi kalitesi kademesine eşler. Avrupa Merkez Bankası'nın uyumlaştırılmış not skalası ilk üç kademede aynı karşılıkları kullanır, alt kademeleri ise farklı tanımlar: Eurosistem skalasında 4. kademe yalnızca BB+/Ba1, 5. kademe BB/Ba2'dir.

Uzun vadeli not skalalarının AB 2016/1799 kredi kalitesi kademelerine karşılıkları
AB kalite kademesi	S&P	Fitch	Moody's	Grup
1	AAA, AA+, AA, AA-	AAA, AA+, AA, AA-	Aaa, Aa1, Aa2, Aa3	Yatırım yapılabilir
2	A+, A, A-	A+, A, A-	A1, A2, A3	Yatırım yapılabilir
3	BBB+, BBB, BBB-	BBB+, BBB, BBB-	Baa1, Baa2, Baa3	Yatırım yapılabilir
4	BB+, BB, BB-	BB+, BB, BB-	Ba1, Ba2, Ba3	Spekülatif
5	B+, B, B-	B+, B, B-	B1, B2, B3	Spekülatif
6	CCC, CC, R, SD, D	CCC, CC, C, RD, D	Caa, Ca, C	Spekülatif ve temerrüt

Temerrüt kategorileri kuruluşa göre farklı adlandırılır: S&P'de SD (seçici temerrüt) ve D, Fitch'te RD (kısıtlı temerrüt) ve D kullanılırken Moody's skalası C ile biter. Skaladaki her adıma kademe (notch) denir; BBB-'den BB+'ya iniş bir kademelik, BB-'ye iniş üç kademelik bir düşüştür.

Yatırım yapılabilir seviye nedir, neden önemlidir?

S&P ve Fitch'te BBB- ve üzeri, Moody's'te Baa3 ve üzeri notlar yatırım yapılabilir seviye (investment grade) olarak adlandırılır; bu eşiğin altındaki notlar spekülatif kabul edilir. Eşik, birçok düzenlemede doğrudan kullanılır:

Banka sermayesi: Basel Komitesi'nin standart yaklaşımında (CRE20.7) devletlere ve merkez bankalarına karşı risklerin ağırlığı nota göre değişir: AAA ile AA- arası %0, A+ ile A- arası %20, BBB+ ile BBB- arası %50, BB+ ile B- arası %100, B-'nin altı %150, notsuz riskler %100.
Merkez bankası teminatı: Avrupa Merkez Bankası'nın kredi değerlendirme çerçevesine göre Eurosistem'de teminat olarak kabul edilen tüm varlıkların en az 3. kredi kalitesi kademesine, yani BBB-/Baa3 düzeyine denk gelen bir değerlendirmeye sahip olması gerekir.
Yatırım fonları: III-52.1 sayılı Tebliğ'in 32. maddesine göre Tebliğ'de derecelendirme notu arandığı durumlarda yatırım yapılabilir seviyeye denk gelen bir not zorunludur; notu bu seviyenin en alt sınırında olan kuruluşlarda görünümün en az durağan olması da aranır. Tebliğ'in 27. maddesine göre garantili fonlarda garantörün, koruma amaçlı fonlarda ise koruma stratejisinde kullanılan özel sektör borçlanma araçları ihraççılarının bu nota sahip olması gerekir; ayrıntılar koruma amaçlı fon yazısında.

Örnek: Varsayımsal bir banka, iki farklı ülkenin döviz cinsi devlet tahvilinden 100'er milyon dolar tutsun. Basel standart yaklaşımına göre BBB- notlu ülkenin tahvili için risk ağırlıklı varlık 100 × %50 = 50 milyon dolar, BB+ notlu ülkenin tahvili için 100 × %100 = 100 milyon dolardır. Tek kademelik not farkı, aynı tutar için hesaplanan risk ağırlıklı varlığı ve buna bağlı sermaye ihtiyacını iki katına çıkarır. Örnek, ulusal düzenlemelerdeki istisnaları dikkate almaz; rakamlar varsayımsaldır.

Görünüm (outlook) ne anlama gelir?

AB'nin 462/2013 sayılı Tüzüğü görünümü, bir kredi notunun kısa vadede, orta vadede ya da her ikisinde muhtemel yönüne ilişkin görüş olarak tanımlar. Kuruluşlar notla birlikte görünüm de açıklar. Başlıca görünümler pozitif, negatif ve durağandır; bazı kuruluşlar notun iki yönde de değişebileceği durumlar için ayrı bir görünüm kullanır.

Pozitif görünüm: Notun ileride yükseltilebileceğine işaret eder, ancak kendisi bir not artırımı değildir.
Negatif görünüm: Notun ileride düşürülebileceğine işaret eder.
Durağan görünüm: Notun yönüne ilişkin belirgin bir eğilim öngörülmediğini gösterir.

Kuruluşlar ayrıca notu kısa sürede değişebilecek borçluları izlemeye alabilir; izleme, görünüme göre daha yakın bir değerlendirmeye işaret eder ve kuruluşa göre farklı adlarla duyurulur. AB'nin 462/2013 sayılı Tüzüğü kısa vadeli yön görüşü olan izlemeyi (credit watch) de görünüm tanımına dahil eder. Görünüm yalnızca bilgi verici değildir: III-52.1 sayılı Tebliğ, yatırım yapılabilir seviyenin en alt kademesindeki kuruluşlar için görünümün en az durağan olmasını arar. Bu kademedeki bir notun görünümünün negatife çevrilmesi, not değişmese bile bazı yatırım kurallarında sonuç doğurabilir.

Ülke notu ne zaman ve nasıl açıklanır?

Ülke notlarının açıklanma kuralları hem AB'de hem Türkiye'de düzenlenmiştir. SPK Tebliği'nin 1. maddesi, ülke notlarının açıklanmasına ilişkin esasların AB'nin 1060/2009 sayılı Tüzüğü'ne paralel olarak belirlendiğini belirtir. Tebliğ'in 26. maddesine, 29 Ağustos 2013 tarihli ve 28750 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Seri: VIII, No: 76 sayılı Tebliğ ile eklenen yedinci fıkraya göre:

Ülkeye not veren kuruluşlar her yıl Aralık ayı sonunda, ertesi yıl yapacakları not ve görünüm açıklamalarının tarihlerini gösteren takvimi kendi internet siteleri ve veri dağıtım şirketleri aracılığıyla duyurur ve SPK'ya gönderir.
Açıklamaların cuma günleri yapılması esastır. Acil durumlarda takvim dışında açıklama yapılabilir; bu durumda tarih değişikliğinin gerekçesi kamuya duyurulur.
Talebe bağlı olmayan derecelendirmelerde not veya görünüm açıklaması bir yılda en çok 3 kez yapılabilir.
Açıklama, borsanın ilk seansının açılışından en az bir saat önce ya da son seansın kapanışından sonra yapılır.
Açıklamayla aynı anda ayrıntılı bir araştırma raporu yayımlanır. Not veya görünüm değiştiğinde raporda kişi başı gelir, büyüme hızı, enflasyon, bütçe dengesi, dış denge ve dış borç gibi nicel varsayımlardaki değişikliklerin gerekçeleri ve göreli ağırlıkları yer alır.
Talebe bağlı olmayan notlar, kamuya açıklanmadan 12 saat önce ihraçtan sorumlu kamu kurumuna bildirilir.

AB'nin 462/2013 sayılı Tüzüğü de talebe bağlı olmayan ülke notları için yılda en çok üç yayım tarihi öngörür ve bu tarihlerin cuma günü olmasını ister. Ülke notu kararlarının genellikle cuma günü piyasalar kapandıktan sonra duyurulmasının nedeni bu kurallardır; yeni hafta açıldığında fiyatlar karara ilk kez tepki verir.

Kredi notu borçlanma maliyetini ve CDS primini nasıl etkiler?

Not, yatırımcıların bir borçludan ne kadar risk primi isteyeceğini etkileyen göstergelerden biridir. Hazine'nin dış piyasada ihraç ettiği tahviller, aynı vadeli ABD Hazine tahvili ya da swap oranı üzerine eklenen bir farkla (spread) fiyatlanır. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 2026 Kamu Borç Yönetimi Raporu'na göre 16 Eylül 2025'te ihraç edilen 10 yıl vadeli 2 milyar dolarlık tahvil %6,950 kupon ve %7,000 getiriyle, ABD Hazine tahvili üzerine 292,5 baz puan farkla satıldı. Eurobond fiyatlamasının ayrıntıları eurobond nedir yazısında anlatılıyor.

Örnek: Varsayımsal bir ülke 10 yıl vadeli 2 milyar dolarlık tahvil ihraç etsin. Spread 300 yerine 250 baz puan olursa yıllık faiz maliyeti 2.000.000.000 × %0,50 = 10 milyon dolar azalır; vade boyunca indirgenmemiş toplam fark 100 milyon dolardır. Spread'i yalnızca not belirlemez; küresel faizler, risk iştahı ve ülkenin makroekonomik görünümü de etkilidir. Rakamlar varsayımsaldır.

Not ile piyasanın risk algısı birbirini etkiler. TCMB'nin Kasım 2025 Finansal İstikrar Raporu'nda Türkiye için ima edilen CDS primini hesaplayan panel modelin açıklayıcı değişkenleri arasında kredi notu da yer alır; model ayrıca mali ve cari denge, rezervler, ABD ile reel faiz farkı, enflasyon, büyüme, kur oynaklığı ve küresel risk göstergelerini kullanır. CDS primi her gün piyasada fiyatlanırken not yılda birkaç kez gözden geçirildiği için iki gösterge aynı anda hareket etmeyebilir. Primin okunması CDS nedir yazısında, notu etkileyen dış denge göstergeleri cari açık nedir yazısında yer alıyor.

Devletin dış borçlanma maliyeti, yurt içi bankaların ve şirketlerin yurt dışından borçlanma koşulları için de referans oluşturur. Tahvil fiyatı ile getiri arasındaki ters ilişki tahvil ve bono yazısında, dış finansman koşullarının kurla bağlantısı döviz kuru nasıl belirlenir yazısında ele alınıyor.

Türkiye'nin kredi notu nereden takip edilir?

Hazine ve Maliye Bakanlığı: Bakanlığın İngilizce internet sitesindeki Credit Ratings sayfası, üç kuruluşun Türkiye'ye verdiği güncel notu ve görünümü tablo halinde gösterir. Sayfada karar tarihleri yer almadığından, notun hangi tarihli karara dayandığı kuruluşların kendi duyurularından teyit edilir.
Kuruluşların takvimi ve raporları: Her kuruluş ertesi yılın ülke notu açıklama tarihlerini Aralık sonunda kendi internet sitesinde yayımlar. Karar günü yayımlanan basın bülteni ve araştırma raporu notun gerekçesini, görünümü ve notu değiştirebilecek etkenleri içerir.
Bakanlık ile kuruluşların ilişkisi: 2026 Kamu Borç Yönetimi Raporu'na göre Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü bünyesindeki Yatırımcı İlişkileri Ofisi, derecelendirme kuruluşlarıyla ilişkileri yürütür ve bu kuruluşlardan gelen raporları inceleyerek görüş bildirir.

Not ve görünüm her karar gününde değişebildiği için Ekim 2026 itibarıyla güncel değer, bu kaynaklardan karar tarihiyle birlikte kontrol edilir. Ülke notu bir borçlunun ödeme kapasitesine ilişkin görüştür; bir tahvilin ya da fonun tek başına alım veya satım gerekçesi değildir.

Makro verileri Fiva'da karşılaştırın

Fiva'da enflasyon, politika faizi ve büyüme gibi göstergeler ülkeler arasında karşılaştırmalı haritalarda sunulur; ekonomik takvim ve önemli veriler günün özetinde yer alır. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.

Fiva'yı inceleyin Beta programına katılın

Sık sorulan sorular

Yatırım yapılabilir seviye hangi nottur?

S&P ve Fitch'te BBB- ve üzeri, Moody's'te Baa3 ve üzeri notlar yatırım yapılabilir seviyedir. Eşiğin bir kademe altı S&P ve Fitch'te BB+, Moody's'te Ba1'dir ve spekülatif kabul edilir.

BB- ile Ba3 aynı not mu?

Farklı kuruluşların skalalarında aynı kademeye karşılık gelir. S&P ve Fitch artı ve eksi işaretlerini, Moody's 1, 2 ve 3 rakamlarını kullanır; BB+ Ba1'e, BB Ba2'ye, BB- Ba3'e denk gelir.

Görünümün pozitife çevrilmesi not artırımı mı?

Hayır. Görünüm, notun muhtemel yönüne ilişkin bir görüştür. Pozitif görünüm notun ileride yükseltilebileceğine işaret eder; not ise ancak ayrı bir kararla değişir.

Kredi notu kararları neden cuma akşamı açıklanır?

SPK'nın Seri: VIII, No: 51 sayılı Tebliği ve AB düzenlemesi, ülke notu açıklamalarının önceden duyurulan takvime göre cuma günleri ve borsa seansları dışında yapılmasını esas alır. Talebe bağlı olmayan ülke notlarında açıklama yılda en çok 3 kez yapılabilir.

Kredi notu ile CDS primi aynı şey mi?

Hayır. Kredi notu bir kuruluşun belirli tarihlerde açıkladığı görüştür; CDS primi ise kredi riskine karşı korumanın piyasada her gün oluşan fiyatıdır. TCMB'nin modelinde kredi notu, CDS primini açıklayan değişkenlerden biridir.

Türkiye'nin güncel kredi notu nereden öğrenilir?

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın İngilizce sitesindeki Credit Ratings sayfası üç kuruluşun güncel notunu ve görünümünü gösterir. Karar tarihi ve gerekçe için kuruluşların kendi duyuruları ve yıllık açıklama takvimleri kontrol edilir.

Kaynaklar

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.