Fon doluluk oranı nedir? Fon dolunca ne olur?

Kısa cevap: Fon doluluk oranı, tedavüldeki pay sayısının fon için belirlenen azami pay sayısına oranıdır; mevzuatta bu adla geçmez. Ekim 2026 itibarıyla yatırım fonlarında bağlayıcı sınır yalnızca izahnamesinde üst limit bulunan fonlarda vardır; limite ulaşılınca yeni pay satışı durur, yatırımcılar ise paylarını satabilir.

Fon doluluk oranı, bir fonun tedavüldeki, yani yatırımcıların elindeki pay sayısının fon için belirlenmiş azami pay sayısına oranıdır. Terim mevzuatta bu adla geçmez; SPK yatırım fonlarında "satışı yapılan fon katılma payı adedinin üst limite oranı", emeklilik fonlarında "tedavül oranı" ifadelerini kullanır. Üst limiti olan bir yatırım fonunda oran %100'e ulaşırsa fon yeni pay satmayı durdurur, yatırımcılar ise paylarını satabilir.

Fon doluluk oranı nasıl hesaplanır?

Hesap tek bir bölmedir: Doluluk oranı = Tedavüldeki pay sayısı ÷ Azami pay sayısı × 100. İki terimin anlamı şöyledir:

• Tedavüldeki pay sayısı: Fonun yatırımcılara satılmış ve henüz fona iade edilmemiş paylarının toplamıdır. Yeni alımlarla artar, yatırımcıların satışıyla azalır. TEFAS'ta "Pay (Adet)" ya da "Tedavüldeki Pay Sayısı" adıyla yayımlanır.
• Azami pay sayısı: Fonun satabileceği en yüksek pay adedidir. Yatırım fonlarında izahnamede ve yatırımcı bilgi formunda yazan üst limit, emeklilik yatırım fonlarında içtüzükte yer alan ve SPK kaydına alınan pay sayısıdır.

Pay sayısı ile fonun büyüklüğü aynı şey değildir. SPK'nın III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'ne göre katılma paylarının itibari değeri yoktur ve birim pay değeri, fon toplam değerinin pay sayısına bölünmesiyle bulunur. Dolayısıyla fon toplam değeri, tedavüldeki pay sayısı ile birim pay değerinin çarpımına eşittir.

Yayımlanan pay sayısı, verilen talimatları bir iş günü geriden yansıtabilir. Rehber'in 8.6 maddesine göre ileri fiyat uygulanan fonlarda talimatlar, verildikleri günü izleyen iş günü pay sayısıyla ilişkilendirilir. Geri fiyat uygulanan fonlarda, örneğin para piyasası fonlarında, bu eşleştirme talimatın verildiği gün yapılır. Bu ayrım, fon fiyatları yazısında bilinmeyen ve bilinen fiyat olarak anlatılıyor.

Her fonun bir doluluk sınırı var mı?

Hayır. Ekim 2026 itibarıyla yatırım fonlarında katılma payı ihracı, SPK'nın fon izahnamesini onaylamasına bağlıdır (Tebliğ md. 11/3). Tebliğ'in izahnamenin asgari unsurlarını sayan Ek-2'sinde bir pay sayısı yer almaz. Satılabilecek pay adedine sınır getirmenin yolu, SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi'nin 6.1 maddesidir: Kurul uygun görürse izahname onayı veya izahname değişikliği başvurusunda bir üst limit belirlenebilir. Limit konulmamış bir yatırım fonunda doluluk oranının paydası olacak bağlayıcı bir sayı bulunmaz.

Üst limit konulan fonlarda Rehber şu kuralları uygular:

• Limit izahnamede ve yatırımcı bilgi formunda yazılır.
• Limitin gerekçesi izahnamede açıklanır ve ağırlıklı yatırım yapılan varlıkların piyasasından kaynaklanan likidite sorunları gibi objektif değerlendirmelere dayanmalıdır. Rehber'in 28 Ağustos 2026'da değiştirilen metnine göre fon performansını korumak veya yükseltmek gerekçe sayılmaz.
• Serbest fonlarda limit konulabilmesi için Kurul'a izahname değişikliği başvurusu yapılması zorunludur.

Likidite gerekçesi şöyle düşünülebilir: Ağırlıklı olarak işlem hacmi düşük paylara yatırım yapan varsayımsal bir hisse senedi fonu kısa sürede çok para toplarsa, bu parayı fiyatları etkilemeden portföye yerleştirmekte zorlanabilir. Üst limit fonun büyüme hızını portföydeki varlıkların taşıyabileceği düzeyde tutar.

Emeklilik yatırım fonlarında yapı farklıdır. Fon içtüzüğünde fon tutarı ve pay sayısı yer alır; bu pay sayısı SPK kaydına alınır. Fonun KAP sayfasındaki "Genel Bilgiler" bölümünde "Fon Tutarı (TL)" ve "Toplam Pay Sayısı" alanları bulunur; örneğin fon tutarı 10.000.000.000 TL, toplam pay sayısı 1.000.000.000.000 olarak görünebilir. SPK'nın Emeklilik Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi, içtüzükteki pay sayısının artırılmasını "tedavül oranı"na bağlar; kavram, tedavüldeki payların bu sayıya oranını ifade eder. BES'te fon seçimiyle ilgili kurallar BES fon dağılımı yazısında ele alınıyor.

Fon doluluk oranı neden %100'ü geçer?

"Fon doluluk oranı" aramalarında görülen oranlar çoğunlukla resmi kaynaklardan değil, fon verisi derleyen sitelerden gelir. Bu siteler oranı genellikle tedavüldeki pay adedini bir "toplam pay adedine" bölerek bulur, ancak paydanın hangi belgeden alındığını çoğu zaman belirtmez. Bu durumda oran şu nedenlerle yanıltıcı olabilir:

• Payda bağlayıcı bir sınır olmayabilir: Üst limiti bulunmayan bir yatırım fonunda mevzuatın öngördüğü bir azami pay sayısı yoktur. Hesapta kullanılan sayı eski bir kayıttan kalmış ya da sitenin kendi varsayımı olabilir. Tedavüldeki pay bu sayıyı geçtiğinde oran %100'ün üzerine çıkar, fonun satışı ise durmaz.
• Limit değişmiş olabilir: Üst limit izahname değişikliğiyle artırılmış veya azaltılmışsa ve payda güncellenmemişse oran fonun bugünkü durumunu yansıtmaz.
• Pay bölünmüş olabilir: Rehber'in 6.3 maddesine göre Kurul izniyle tedavüldeki pay sayısı belirli bir oranda artırılıp birim pay değeri aynı oranda düşürülebilir. Payda buna göre düzeltilmezse oran bir günde katlanır, fonun büyüklüğü ise değişmez.
• Tarihler farklı olabilir: Pay ve payda farklı günlere ait olabilir; yayımlanan pay sayısı da bir iş günü geriden gelebilir.

Oranın %100'ü aşmasını kurucunun limiti kendi kararıyla esnetebilmesine bağlayan yorumlar da görülür. Rehber'e göre ise üst limitin artırılması da azaltılması da Kurul'a izahname değişikliği başvurusu gerektirir. Bağlayıcı bir limiti olan fonda limite ulaşıldığında satış durdurulduğundan, %100'ün üzerindeki bir oran büyük olasılıkla hesaptaki paydanın fonun güncel sınırı olmadığını gösterir.

Fon doluluk oranı yüzde 100 olursa ne olur?

Rehber'in 6.1 maddesine göre üst limite ulaşılan yatırım fonunda katılma paylarının satışı durdurulur. Bu süre içinde yeni yatırımcı fona giremez, mevcut yatırımcı da pay ekleyemez. Satış iki yoldan yeniden başlar:

• Oranın eşiğe inmesi: İzahnamede, satışı yapılan pay adedinin üst limite oranı olarak tanımlanan bir yeniden satış eşiği yer alır. Yatırımcıların satışlarıyla tedavüldeki pay azalıp oran bu eşiğe indiğinde, fon izahnamedeki koşullara göre yeniden satışa sunulur.
• Üst limitin artırılması: Kurucu, izahname değişikliği talebiyle Kurul'a başvurur; limitin azaltılması da aynı yolla yapılır. Tebliğ'in 13/2 ve 11/4 maddelerine göre Kurul onayı gerektiren izahname değişikliklerinde inceleme süresi 20 iş günüdür; eksik ya da ek bilgi istenirse bu süre, belgelerin Kurul'a sunulduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Onaylanan değişikliğin duyuru metni KAP'ta ve kurucunun internet sitesinde ilan edilir. Toplam süre başvurunun içeriğine göre değişir.

Emeklilik fonlarında içtüzükteki pay sayısının artırılması için şirket Kurul'a başvurur. Emeklilik Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber'e göre başvuru yapılabilmesi için fonun tedavül oranının başvuru tarihinde %50'nin üzerinde olması gerekir. Oran %50'nin altında olsa bile toplu girişler nedeniyle mevcut fon tutarının yetersiz kalacağı belgelenirse Kurul konuyu ayrıca değerlendirir. Başvuru uygun görülürse içtüzük ve izahname değişiklikleri onaylanır, artırılan pay sayısı Kurul kaydına alınır ve değişiklikler izin yazısının tebellüğünü izleyen altı iş günü içinde tescil edilip KAP'ta ilan edilir.

Fon dolduğunda satış yapılabilir mi?

Evet. Rehber'in 6.1 maddesi, katılma paylarının fon tarafından geri alınmasının durdurulamayacağını açıkça belirtir. Durdurulan işlem fonun yeni pay satmasıdır, yani yatırımcı açısından alımdır; payı olan yatırımcı satış talimatı vermeye devam eder ve tutar fonun satış valörüne göre hesaba geçer. Fon türüne göre süreler fon valörü yazısında yer alıyor.

Rehber, bu kurala istisna olarak Tebliğ'in 14/7 maddesini saklı tutar. Buna göre savaş, doğal afet, ekonomik kriz veya portföydeki varlıkların ilgili olduğu piyasanın kapanması gibi Tebliğ'in 31/3 maddesinde sayılan olağanüstü durumlarda, Kurul uygun görürse birim pay değeri hesaplanmayabilir ve alım satım durdurulabilir. Bu düzenleme doluluk oranıyla ilgili değildir. Fonun sona ermesi de ayrı bir durumdur: Tebliğ'in 28. maddesine göre fesih ihbarından sonra yeni pay ihraç edilemez, tasfiye anından itibaren ise pay ne ihraç edilebilir ne geri alınabilir. Bu süreç fon tasfiyesi yazısında anlatılıyor.

Fonun doluluk durumu nereden kontrol edilir?

1. İzahname ve yatırımcı bilgi formu: Yatırım fonunda üst limit olup olmadığı, varsa gerekçesi ve satışın yeniden başlayacağı eşik bu belgelerde yazar. Belgeler KAP'ta ve kurucunun internet sitesinde yayımlanır. İzahnamede limit yoksa fonun bağlayıcı bir doluluk sınırı da yoktur.
2. TEFAS: Oranın payı olan tedavüldeki pay sayısı, TEFAS'taki fon sayfasında "Pay (Adet)" olarak yer alır. "Fon Verileri" ekranı yatırım fonları ve emeklilik fonları için tarih bazında "Tedavüldeki Pay Sayısı", "Kişi Sayısı" ve "Fon Toplam Değer" bilgisini verir. TEFAS doluluk oranını ayrı bir alan olarak göstermez.
3. KAP: Emeklilik fonlarında paydanın kaynağı "Genel Bilgiler" bölümündeki toplam pay sayısıdır. Üst limiti değiştiren izahname değişiklikleri ve emeklilik fonlarındaki pay sayısı artırımları da KAP'ta duyurulur.
4. Hesaplama: Aynı tarihe ait tedavüldeki pay sayısı resmi sınıra bölündüğünde oran bulunur. Hazır hesaplanmış bir oran görüldüğünde, hangi tarihin verisinin ve hangi toplam pay sayısının kullanıldığı bu kaynaklarla karşılaştırılabilir.

Yüksek doluluk oranı fonun iyi olduğunu gösterir mi?

Hayır. Doluluk oranı, fondaki pay sayısının fon için belirlenen sınıra göre nerede durduğunu gösterir; getiri, risk veya gider hakkında bilgi vermez. Nedenleri şunlardır:

• Payda fondan fona değişir: Üst limit her fon için ayrı belirlenir. Dar bir piyasaya yatırım yapan küçük bir fon, düşük limiti nedeniyle büyük bir fondan önce dolabilir.
• Getiri oranı değiştirmez: Fiyat yükselişi birim pay değerini artırır, tedavüldeki pay sayısını değiştirmez. Pay bölünmesi ve limit değişikliği dışında oran yalnızca net para girişi ve çıkışıyla hareket eder.
• Pay sayısı fiyat düzeyine bağlıdır: Birim pay değeri 0,50 TL olan ve 2 milyar payı tedavülde bulunan varsayımsal bir fon ile birim pay değeri 50 TL olan ve 20 milyon payı tedavülde bulunan başka bir fonun büyüklüğü aynıdır: 1 milyar TL. Pay sayıları ise 100 kat farklıdır.
• Limit bir kalite notu değildir: Rehber, fon performansını korumayı üst limit gerekçesi olarak kabul etmez; limitin likidite gibi nesnel bir gerekçeye dayanması gerekir.

Bir fonu değerlendirmede kullanılan ölçütler yatırım fonu seçerken nelere bakılır yazısında topluca ele alınıyor.

Sık sorulan sorular

Fon doluluk oranı nasıl hesaplanır?

Tedavüldeki pay sayısı, fonun satılabilecek azami pay sayısına bölünür ve 100 ile çarpılır. Üst limiti 200 milyon pay olan ve tedavülde 150 milyon payı bulunan varsayımsal bir fonda oran %75'tir. Tedavüldeki pay sayısı TEFAS'tan, azami pay sayısı izahnameden, emeklilik fonlarında ise KAP'tan alınır.

Fon dolduğunda alım yapılır mı?

Hayır. Üst limitine ulaşan yatırım fonunda pay satışı durdurulur. Alım, oran izahnamedeki eşiğe indiğinde veya limit Kurul onaylı bir izahname değişikliğiyle artırıldığında yeniden mümkün olur. Satış talimatları bu süre içinde de yerine getirilir.

Doluluk oranı %100'ü geçebilir mi?

Bağlayıcı üst limiti olan yatırım fonunda limite ulaşılınca satış durdurulduğu için oran kural olarak %100'ü geçmez. Bir ekranda daha yüksek bir oran görülüyorsa hesaptaki toplam pay sayısı büyük olasılıkla fonun güncel sınırı değildir: sayı eski veya güncellenmemiş olabilir ya da fonun hiç üst limiti bulunmayabilir. Güncel sınır izahnameden, emeklilik fonlarında KAP'tan kontrol edilir.

İhraç tavanı nedir?

İhraç tavanı, bir ihraççının belirli bir süre içinde ihraç edebileceği sermaye piyasası aracı tutarının üst sınırıdır ve daha çok tahvil, bono gibi borçlanma araçlarında kullanılır; KAP'taki takibi KAP bildirimleri yazısında anlatılıyor. Fonlarda kavrama en yakın karşılık, yatırım fonlarında izahnamedeki pay adedi üst limiti, emeklilik fonlarında içtüzükteki pay sayısıdır.

Emeklilik fonunda pay sayısı ne zaman artırılır?

Emeklilik şirketi, içtüzükteki pay sayısını artırmak için tedavül oranı %50'yi aştığında Kurul'a başvurabilir; yani başvuru fon tamamen dolmadan yapılabilir. Pay sayısı artırımı katılımcının mevcut paylarını ve birim pay değerini değiştirmez; yalnızca fonun satabileceği pay miktarını genişletir.

Kaynaklar

• SPK: Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1), md. 11, 13, 14, 28, 31 ve Ek-2 (yeni sekmede açılır)
• SPK: Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber (6.1 üst limit, 6.3 pay bölünmesi, 8.6 alım satım talimatları) (yeni sekmede açılır)
• SPK: i-SPK.52.4.an sayılı ilke kararına ilişkin duyuru (28.08.2026 tarihli ve 52/1589 sayılı Rehber değişikliği) (yeni sekmede açılır)
• SPK: Emeklilik Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber (5.4 tutar artırımı) (yeni sekmede açılır)
• SPK: Emeklilik yatırım fonları başvuru prosedürleri (pay sayısının artırılması) (yeni sekmede açılır)
• TEFAS: Fon verileri (tedavüldeki pay sayısı, kişi sayısı, fon toplam değer) (yeni sekmede açılır)
• KAP: Emeklilik yatırım fonları ve fon genel bilgileri (yeni sekmede açılır)

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Örneklerdeki şirket, fon ve tutarlar aksi belirtilmedikçe varsayımsaldır; belirli bir fon, hisse senedi, kripto varlık, platform veya strateji için öneri değildir. Mevzuat, vergi oranları ve piyasa kuralları değişebilir; bilgiler yazıda belirtilen tarih itibarıyla geçerlidir.