BES fon dağılımı nasıl seçilir? Devlet katkısı

Kısa cevap: BES fon dağılımı; emekliliğe kalan süreye, risk toleransına ve fon maliyetlerine göre kurulur ve bir takvim yılında en fazla 12 kez değiştirilebilir. 2026'da devlet katkısı %20'dir ve katılımcının seçtiği fonlarda değil, ayrı devlet katkısı fonlarında değerlendirilir.

BES'te fon dağılımı, ödenen katkı paylarının ve biriken tutarın emeklilik şirketinin sunduğu fonlar arasında hangi oranlarla paylaştırılacağını belirleyen tercihtir. Dağılım genellikle emekliliğe kalan süreye, risk toleransına ve fonların maliyetine göre kurulur ve bir yılda en fazla 12 kez değiştirilebilir. Devlet katkısı ise katılımcının seçtiği fonlarda değil, şirketin bu amaçla sunduğu ayrı katkı fonlarında değerlendirilir.

BES'in temel kuralları

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), 4632 sayılı Kanun'a dayanan uzun vadeli bir tasarruf sistemidir. Katılımcının ödediği katkı payları emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir, devlet de bu ödemelere belirli bir oranda katkı ekler. Emeklilik hakkı için sistemde en az 10 yıl kalmak ve 56 yaşını doldurmak gerekir. Aşağıdaki oran ve sınırlar Ekim 2026 itibarıyla geçerlidir; mevzuat değiştikçe güncellenebilir.

Devlet katkısı 2026'da ne kadar?

7 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türk lirası cinsinden ödenen katkı paylarına uygulanan devlet katkısı oranı, 1 Ocak 2026'dan geçerli olmak üzere %30'dan %20'ye indirildi. İşverenin ödediği katkı payları devlet katkısı kapsamında değildir. Daha önce hesaba geçmiş devlet katkısı tutarları bu değişiklikten etkilenmez.

Devlet katkısının yıllık bir sınırı vardır: bir takvim yılında devlet katkısı hesaplanan katkı paylarının toplamı, o yıl için belirlenen brüt asgari ücretin yıllık toplamını aşamaz. 2026'da aylık brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan yıllık toplam 396.360 TL, alınabilecek azami devlet katkısı da bunun %20'si olan 79.272 TL'dir. Sınırı aşan katkı payları "devreden katkı payı" olarak izleyen yılın hesaplamasına aktarılır; sözleşme sona ererse devreden tutar için devlet katkısı hesaplanmaz.

Örnek: Her ay 2.000 TL katkı payı ödeyen varsayımsal bir katılımcının devlet katkısı hesabına ayda 400 TL, yılda toplam 4.800 TL eklenir. Yıl içinde toplam 450.000 TL ödeyen varsayımsal bir katılımcı için ise devlet katkısı 396.360 TL üzerinden hesaplanır ve 79.272 TL olur; aşan 53.640 TL sonraki yıla devreder.

Otomatik katılım sisteminde (OKS) cayma hakkını kullanmayan çalışanlara verilen ilave devlet katkısı da aynı kararla 1.000 TL'den 500 TL'ye indirildi.

Hak ediş: devlet katkısının ne kadarı alınır?

Devlet katkısı, katılımcının kendi birikiminden ayrı bir devlet katkısı hesabında tutulur. Sistemden ayrılırken bu hesabın ne kadarının ödeneceği, sözleşmede geçirilen süreye bağlıdır:

3 yıldan az: devlet katkısına hak kazanılmaz.
3 yıldan 6 yıla kadar: %15
6 yıldan 10 yıla kadar: %35
10 yıl ve üzeri (emeklilik hakkı olmadan): %60
Emeklilik hakkıyla, vefat veya maluliyet nedeniyle ayrılma: %100

Süre her sözleşme için ayrı hesaplanır. Hak kazanılmayan kısım, sözleşme sona erdiğinde devlete iade edilir.

Sistemden çıkışta stopaj

BES'ten ayrılırken gelir vergisi kesintisi anaparadan değil, yalnızca getiri (irat) kısmından yapılır. Devlet katkısının ödemeye konu olan kısmına isabet eden getiri de bu kesintiye dahildir. 2012/3571 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen oranlar şöyledir:

10 yıldan az katkı payı ödeyerek ayrılma: %15
10 yıl katkı payı ödedikten sonra emeklilik hakkı kazanmadan ayrılma: %10
Emeklilik hakkıyla, vefat veya maluliyet nedeniyle ayrılma: %5

Örnek: Birikiminin 150.000 TL'si anapara, 100.000 TL'si getiri olan varsayımsal bir katılımcı 7. yılında sistemden ayrılırsa, %15 oranındaki kesinti yalnızca 100.000 TL'lik getiri üzerinden hesaplanır ve 15.000 TL olur.

Bu oranlar yatırım fonlarında uygulanan stopajdan farklıdır; fonlardaki oranlar yatırım fonu stopaj oranları yazısında yer alıyor.

Fon değişikliği yılda kaç kez yapılabilir?

Yılda 12 değişiklik: Birikimin ve ödenen katkı paylarının fonlar arasındaki dağılımı bir yılda en fazla 12 kez değiştirilebilir. Bu hak, 6 Mayıs 2021'de Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle 6'dan 12'ye çıkarıldı; bazı eski kaynaklarda hâlâ 6 olarak geçer.
En fazla 20 fon: Her dağılım değişikliğinde, BEFAS üzerinden sunulanlar dahil en fazla 20 fon seçilebilir. Bu sınır 28 Mart 2023'te yayımlanan ve altı ay sonra yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğiyle getirildi.
Başka şirketlerin fonları: Takasbank'ın işlettiği Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS), başka emeklilik şirketlerinin kurduğu fonların şirket değiştirmeden seçilmesini sağlar.
Plan ve şirket değişikliği: Emeklilik planı bir yılda en fazla 4 kez değiştirilebilir. Başka bir şirkete aktarım için sözleşmenin mevcut şirkette en az 2 yıl, aktarımla gelmiş sözleşmelerde en az 1 yıl kalmış olması gerekir.

Fon dağılımı değişikliği anlık gerçekleşmez: önce mevcut fon payları satılır, ardından yeni fonların payları alınır. Yönetmeliğe göre şirket, talebi kendisine ulaşmasını izleyen iki iş günü içinde işleme alır; satış ve alışlar fonların takas sürelerine göre sırayla yapıldığından değişiklik, takas süresi en uzun olan fonun takas tarihinde tamamlanır. Bu nedenle süreç birkaç iş günü sürebilir ve bu sırada fon fiyatları değişebilir.

Devlet katkısı hangi fonda değerlendirilir?

Devlet katkısı, katılımcının kendi fon dağılımına göre yatırıma yönlendirilmez; şirketin Devlet Katkısı Yönetmeliği kapsamında sunduğu katkı fonlarında değerlendirilir. Katılımcı bu fonların dağılımını belirleyemez. SEDDK'nın 28 Ocak 2026 tarihli, 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 2026/1 sayılı genelgesine göre faizsiz araçları tercih eden katılımcılar için tanımlanan katılım esaslı devlet katkısı fonları, talep eden diğer katılımcılara da sunulur.

Katkı fonlarının portföy sınırları yönetmelikle belirlenir. Şubat 2023'teki değişiklikten bu yana bu fonların en az %50'si kamu borçlanma araçları, gelir ortaklığı senetleri veya kira sertifikalarında, en az %30'u ise Borsa İstanbul'daki belirli endekslerde yer alan hisse senetlerinde tutulur. Bu nedenle devlet katkısı hesabının getirisi, katılımcının kendi fonlarından farklı seyredebilir.

BES'te sunulan fon türleri

SPK'nın Emeklilik Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi, fon türlerini portföy sınırlarına göre tanımlar. Başlıcaları şunlardır:

Para piyasası fonu: Vadesine en fazla 184 gün kalmış, likiditesi yüksek araçlardan oluşur; emeklilik fonlarında portföyün ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 60 gündür. İşleyişi para piyasası fonu yazısında anlatılıyor.
Borçlanma araçları fonu: Portföyün en az %80'i kamu ve özel sektör borçlanma araçlarındadır; faiz değişimlerine duyarlıdır.
Hisse senedi fonu: Portföyün en az %80'i yerli ve yabancı şirket paylarındadır; dalgalanması genellikle yüksektir.
Kıymetli madenler (altın) fonu: Portföyün en az %80'i altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı araçlardır.
Katılım fonu: Portföyün tamamı kira sertifikası, katılma hesabı, pay ve altın gibi faize dayalı olmayan araçlardan oluşur.
Karma ve değişken fon: Karma fonda en az iki varlık sınıfı, her biri portföyün %20'sinden az olmamak üzere bir arada tutulur. Değişken fon, diğer türlerin sınırlarına girmeyen ve yöneticiye dağılımda esneklik tanıyan fondur.
Endeks, fon sepeti ve yaşam döngüsü/hedef fonları: Sırasıyla bir endeksi izleyen, başka fonlara yatırım yapan ve stratejisi katılımcının emeklilik tarihine göre kurulan fonlardır.
Standart, başlangıç ve OKS standart fonları: Fon tercihi yapmayan katılımcıların birikiminin yönlendirildiği fonlardır. OKS'de çalışanın birikimi önce başlangıç fonunda değerlendirilir; çalışan cayma süresinin ardından fon değiştirebilir.

Fon dağılımı kurarken bakılan ölçütler

Aşağıdaki ölçütler kişiye özel bir öneri değildir; dağılım kararında genel olarak dikkate alınan unsurlardır.

Vade: Emekliliğe kalan süre, birikimin olası bir düşüşten sonra toparlanması için ne kadar zaman bulunduğunu belirler. 2026/1 sayılı genelge de şirketlerin, emekliliğe hak kazanmaya iki yıl kala katılımcıya daha düşük riskli fonlara geçişi değerlendirmesi yönünde öneride bulunmasını öngörür.
Risk toleransı: Fonların risk değeri, son beş yılın haftalık getiri oynaklığına göre 1 ile 7 arasında hesaplanır ve KAP'taki bilgilendirme formlarında yer alır. 1 en düşük, 7 en yüksek oynaklığı gösterir.
Çeşitlendirme: Farklı varlık sınıflarına yayılan bir dağılım, tek bir piyasadaki düşüşün bütün birikimi aynı ölçüde etkilemesini sınırlar. Aynı varlığa yatırım yapan birden fazla fon seçmek ise çeşitlendirme sağlamaz.
Maliyet: Fon işletim gideri dahil fon toplam gider kesintisi günlük olarak fon varlığından düşülür ve birim pay fiyatına yansır. Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik'in 2 numaralı eki fon grubuna göre yıllık üst sınır belirler: para piyasası ve kıymetli madenler (altın) fonlarında %1,09; borçlanma araçları, standart ve endeks fonlarında %1,91; hisse senedi, katılım, karma, değişken, fon sepeti ve yaşam döngüsü fonlarında %2,28. Her fonun kesinti oranı planda ayrıca gösterilir. Küçük oran farklarının uzun vadedeki etkisi bileşik getiri hesaplama aracıyla görülebilir.
Enflasyon: Uzun vadeli bir birikimde nominal getiriden çok, enflasyon sonrası kalan reel getiri belirleyicidir.

Dağılımı gözden geçirmek ve yeniden dengelemek

Piyasa hareketleri, başlangıçta seçilen oranları zamanla değiştirir. Yeniden dengeleme, dağılımı belirli aralıklarla başlangıçtaki oranlara döndürmektir; her yeniden dengeleme işlemi, yıllık 12 değişiklik hakkından birini kullanır.

Örnek: 100.000 TL'lik birikimini %50 hisse senedi fonu, %50 borçlanma araçları fonu olarak dağıtan varsayımsal bir katılımcı düşünelim. Bir yılda hisse fonu %40, borçlanma araçları fonu %10 değer kazanırsa birikim 125.000 TL'ye çıkar ve dağılım yaklaşık %56'ya %44 olur. Katılımcı ilk oranlara dönmek isterse bunu tek bir fon dağılımı değişikliğiyle yapabilir. Örnekteki oranlar öneri değildir.

Değişiklik hakkını kısa vadeli fiyat hareketlerini yakalamak için sık kullanmak, işlemlerin birkaç iş günü sürmesi nedeniyle beklenenden farklı fiyatlarla sonuçlanabilir. Fon seçiminde bakılabilecek diğer ölçütler yatırım fonu seçerken nelere bakılır yazısında ele alınıyor.

Fon bilgileri nerede yayımlanır?

Emeklilik fonlarının getirileri TEFAS'ta "Emeklilik Fonları" başlığı altında izlenebilir. Fonların izahname, içtüzük ve sürekli bilgilendirme formları KAP'ta yayımlanır; BEFAS'taki fonlara ilişkin bilgiler BEFAS Bilgilendirme Platformu'nda yer alır. Fiva'nın piyasalar ekranında BES fonları da listelenir; fon karşılaştırma aracı, fonları yan yana incelemeye imkân verir. Fiva işlem yapmaz; fon dağılımı değişikliği emeklilik şirketinin kanalları üzerinden gerçekleştirilir.

Sık sorulan sorular

BES'te fon değişikliği yılda kaç kez yapılabilir?

Ekim 2026 itibarıyla fon dağılımı bir yılda en fazla 12 kez değiştirilebilir. Emeklilik planı değişikliği için ayrı bir sınır vardır: yılda en fazla 4 kez.

Devlet katkısının yatırıldığı fon değiştirilebilir mi?

Katılımcı, devlet katkısının dağılımını kendi fon dağılımı gibi belirleyemez. Devlet katkısı şirketin sunduğu katkı fonlarında değerlendirilir; katılım esaslı katkı fonu talep edilebilir.

2026'dan önce alınan %30'luk devlet katkısı ne olacak?

Hesaba geçmiş tutarlar korunur; %20 oranı 1 Ocak 2026'dan itibaren ödenen katkı paylarına uygulanır. Hak ediş oranları bu kararla değişmedi.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Örneklerdeki rakamlar varsayımsaldır; belirli bir fon veya hisse için öneri değildir.