Kısa cevap: BES, 4632 sayılı Kanun'a dayanan, gönüllü katılımlı ve belirlenmiş katkı esaslı bir emeklilik tasarruf sistemidir: katılımcının emeklilik şirketine ödediği katkı payları emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir, devlet de bu ödemelere katkı ekler. Emeklilik hakkı için sistemde en az 10 yıl kalmak ve 56 yaşını doldurmak gerekir; Ekim 2026 itibarıyla devlet katkısı oranı %20'dir.
Bireysel emeklilik sistemi (BES), kamu sosyal güvenlik sistemini tamamlamak amacıyla kurulan uzun vadeli bir tasarruf sistemidir. Katılımcı bir emeklilik şirketiyle sözleşme yapar ve katkı payı öder; ödemeler seçtiği emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Sistem belirli bir aylık vaat etmez: birikim, ödenen katkı payları ile fon getirisinin toplamıdır ve getiri garantisi yoktur.
Aşağıda sistemin tarafları, sözleşme ve katkı payı işleyişi, kesintiler, emeklilik şartları, sistemden ayrılma ve aktarım kuralları Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre anlatılıyor. Fon seçimi BES fon dağılımı yazısında, devlet katkısının ayrıntıları BES devlet katkısı yazısında ele alınıyor.
BES'in yasal dayanağı ve tarafları kimlerdir?
Sistemin dayanağı, 7 Nisan 2001 tarihli ve 24366 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu'dur. Kanun'un 1. maddesi sistemi gönüllü katılıma dayalı ve belirlenmiş katkı esasına göre kurulan bir yapı olarak tanımlar. Bir BES sözleşmesinde şu taraflar yer alır:
- Katılımcı: Adına bireysel emeklilik hesabı açılan gerçek kişi.
- Emeklilik şirketi: Emeklilik branşında ruhsat almış şirket; sözleşmeyi yapar, katkı paylarını tahsil eder ve en geç izleyen ikinci iş gününde yatırıma yönlendirir.
- Portföy yöneticisi ve saklayıcı: Emeklilik yatırım fonlarını SPK'nın uygun gördüğü portföy yönetim şirketleri yönetir; fon portföyündeki varlıklar SPK'nın uygun gördüğü saklayıcı kuruluş nezdinde saklanır.
- SEDDK: Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu sistemi düzenler ve denetler; fonlara ilişkin kurallar SPK'nın alanındadır.
- EGM: Emeklilik Gözetim Merkezi, şirketlerden gelen verileri izler, devlet katkısını hesaplar ve şirketler arası aktarımın elektronik altyapısını işletir.
Sözleşme üç biçimde kurulabilir: kişinin kendi yaptığı bireysel emeklilik sözleşmesi, işveren veya bir kuruluş aracılığıyla yapılan grup emeklilik sözleşmesi ve çalışanların işverenleri aracılığıyla dahil edildiği otomatik katılım sistemi (OKS). İşveren grup sözleşmesinde işverenin ödediği katkılar ayrı izlenir; Kanun'un 5. maddesine göre çalışanın bu birikime hak kazanma süresi, sözleşmeye giriş tarihinden itibaren yedi yılı aşamaz.
Sözleşme ve katkı payı nasıl işler?
Sisteme giriş, emeklilik şirketiyle yapılan sözleşmeyle olur. Sözleşmede bir emeklilik planı seçilir; plan, sunulan fonları, katkı payı koşullarını ve kesintileri gösterir. SEDDK'nın 2026/1 sayılı genelgesine göre şirket plan bazında asgari katkı payı belirleyebilir; katkı payının her yıl TÜFE gibi bir endekse ya da önceden belirlenmiş bir orana göre artması da kararlaştırılabilir.
- Para birimi: Sistem Türk lirası üzerinden işler. Kanun'un 5. maddesine göre yabancı para cinsinden katkı payını yalnızca Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan Türk vatandaşları ile mavi kart sahipleri ödeyebilir.
- Yatırıma yönlendirme: Katkı payı, en geç şirkete ulaştığı günü izleyen ikinci iş gününde katılımcının fon dağılımına göre yatırıma yönlendirilir. Fonların kazancı birikim aşamasında vergilendirilmez.
- Düzensiz ödeme: Vadesinde ödenmeyen katkı payı izleyen üç ay içinde de ödenmezse sözleşme düzensiz ödeme statüsüne geçer ve katılımcıya beş iş günü içinde bilgi verilir.
- Ara verme: Katkı payına ara vermek sözleşmeyi sona erdirmez; birikim fonlarda kalır. Planda öngörülmüşse ara verme döneminde yönetim gider kesintisi alınabilir, bir yıldan uzun ara vermede şirketin EGM'ye ödediği sabit giderler de birikimden tahsil edilebilir.
Birikimin hangi fonlarda değerlendirileceğini katılımcı belirler. Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik'in 10. ve 11. maddelerine göre fon dağılımı yılda en fazla 12 kez, emeklilik planı yılda en fazla 4 kez değiştirilebilir. Fon türleri, risk ve maliyet karşılaştırması BES fon dağılımı nasıl seçilir yazısında anlatılıyor.
Devlet katkısı BES'e nasıl eklenir?
Türk vatandaşı veya mavi kart sahibi katılımcının kendi adına ödediği Türk lirası cinsinden katkı paylarına devlet belirli bir oranda katkı ekler. 7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu oran 1 Ocak 2026'dan geçerli olmak üzere %30'dan %20'ye indirildi. İşverenin ödediği katkı payları devlet katkısına konu olmaz.
Devlet katkısı katılımcının kendi birikiminden ayrı bir hesapta ve ayrı fonlarda izlenir; sistemde kalınan süreye göre kademeli olarak hak edilir. Bir takvim yılında devlet katkısına esas alınan katkı payları o yılın brüt asgari ücret toplamını aşamaz: 2026 için gönüllü sözleşmelerde bu sınır 396.360 TL, alınabilecek azami devlet katkısı 79.272 TL'dir; OKS sertifikaları için ayrı bir sınır hesaplanır. Oranın geçmişi, sınırı aşan ödemelerin sonraki yıla devri ve hak ediş örnekleri BES devlet katkısı nedir yazısında yer alıyor.
Örnek: Her ay 3.000 TL katkı payı ödeyen varsayımsal bir katılımcının devlet katkısı hesabına ayda 600 TL, bir yılda 7.200 TL eklenir. Bu tutarın ne kadarının katılımcıya geçeceği, sistemden ne zaman ve hangi nedenle ayrıldığına bağlıdır.
BES'te hangi kesintiler var?
Kanun'un 7. maddesi şirketin giriş aidatı, yönetim gideri ve fon işletim gideri kesintisi yapabileceğini, bütün kesintilerin sözleşmede ve reklamlarda açıkça gösterilmesi gerektiğini düzenler. Ekim 2026 itibarıyla uygulanan çerçeve şöyledir:
| Kesinti | Nasıl alınır? | Sınır |
|---|---|---|
| Giriş aidatı | Peşin, taksitli ya da ertelenmiş olarak | Yönetim gider kesintisiyle birlikte her sözleşme yılı için aylık brüt asgari ücretin %8,5'i |
| Yönetim gider kesintisi | Katkı payından veya birikimden | Aynı ortak sınır; sözleşmenin 5. yılı tamamlandıktan sonra alınamaz |
| Ertelenmiş giriş aidatı | 5. yıl dolmadan şirketten ayrılınca birikimden | 5 yıllık toplam sınırdan o güne kadar alınan kesintiler düşülerek bulunur |
| Fon toplam gider kesintisi | Fon varlığından günlük olarak; fiyata yansır | Planda gösterilen oran; fon içtüzüğündeki üst sınırı aşamaz |
2026'da aylık brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan giriş aidatı ve yönetim gider kesintisinin bir sözleşme yılındaki toplamı en fazla 2.807,55 TL olabilir. Emeklilik, vefat, maluliyet veya şirketin tasfiyesi gibi zorunlu nedenlerle ayrılmada ertelenmiş giriş aidatı alınmaz; sürenin hesabında aktarımla taşınan sözleşmenin ilk giriş tarihi esas alınır. OKS sözleşmelerinde ise fon işletim gideri dışında kesinti yapılamaz.
Fon toplam gider kesintisinin fon gruplarına göre üst sınırları BES fon dağılımı yazısında, bu tür giderlerin birim fiyata nasıl yansıdığı fon yönetim ücreti ve toplam gider oranı yazısında anlatılıyor.
BES'ten emekli olma şartları nelerdir?
Kanun'un 6. maddesine göre katılımcı, sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde kalmak koşuluyla 56 yaşını tamamladığında emekliliğe hak kazanır. İki şart birlikte aranır: 48 yaşında sisteme giren katılımcı 58 yaşında, 30 yaşında giren ise 10 yılı 40 yaşında doldursa da 56 yaşında hak kazanır.
Emekliliğe hak kazanan katılımcı birikimini üç yoldan alabilir:
- Toplu ödeme: Birikim tek seferde ödenir; şirket talebin ulaşmasından itibaren en geç 10 iş günü içinde öder.
- Programlı geri ödeme: Katılımcı emeklilik gelir planına geçer; birikim belirli aralıklarla ödenirken kalan tutar fonlarda değerlendirilmeye devam eder.
- Yıllık gelir sigortası: Birikim bir hayat veya emeklilik şirketine aktarılır ve belirli süreyle ya da ömür boyu maaş bağlanır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 22. maddesine göre emeklilik hakkıyla alınan birikimin, süresi en az 10 yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir sigortasına yatırılan kısmının getirisi gelir vergisinden istisnadır; sigortadan 10 yıl dolmadan zorunlu nedenler dışında ayrılınırsa vergi kesintisi yapılır.
Emeklilik hakkıyla ayrılan katılımcı devlet katkısı hesabının tamamını alır ve getiri üzerinden %5 stopaj uygulanır. Sözleşme süresince vefat halinde lehdar, maluliyet halinde katılımcı birikimin ödenmesini isteyebilir; bu durumlarda da devlet katkısının tamamına hak kazanılır.
Emekli olmadan BES'ten ayrılınca ne olur?
Katılımcı emeklilik hakkını beklemeden de sistemden ayrılabilir; Kanun'a göre şirket birikimi talebin ulaşmasından itibaren 20 iş günü içinde öder. Ayrılmanın iki sonucu vardır: devlet katkısının hak edilmeyen kısmı genel bütçeye iade edilir ve getiri üzerinden stopaj kesilir. Stopaj ödenen katkı paylarına değil, yalnızca getiriye uygulanır; hak edilen devlet katkısının anaparası da vergilendirilmez, getirisi matraha girer.
| Ayrılma durumu | Devlet katkısından alınan pay | Getiri üzerinden stopaj |
|---|---|---|
| 3 yıldan önce | %0 | %15 |
| 3 yıl ile 6 yıl arası | %15 | %15 |
| 6 yıl ile 10 yıl arası | %35 | %15 |
| 10 yıl ve üzeri, emeklilik hakkı yok | %60 | %10 |
| Emeklilik hakkıyla, vefat veya maluliyet | %100 | %5 |
Devlet katkısı hak edişinde süre her sözleşme için ayrı hesaplanır. Stopajda Gelir Vergisi Kanunu'nun 75. maddesi katkı payı ödeme süresine bakar: 10 yıldan az katkı ödeyerek ayrılanlarda %15, 10 yıl ödeyip emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlarda %10, emeklilik hakkıyla ya da vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlarda %5 uygulanır. Oranlar 2012/3571 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlendi ve Ekim 2026 itibarıyla geçerlidir; yatırım fonu stopaj oranlarından farklıdır.
Örnek: 12 yıldır katkı payı ödeyen, 50 yaşındaki varsayımsal bir katılımcının kendi birikimi 400.000 TL olsun: 250.000 TL ödenen katkı payı, 150.000 TL getiri. Devlet katkısı hesabında da 80.000 TL bulunsun. Katılımcı 56 yaşını beklemeden ayrılırsa devlet katkısı hesabının %60'ı olan 48.000 TL'yi alır, 32.000 TL genel bütçeye döner. Kendi birikimindeki 150.000 TL getiriden %10 oranında 15.000 TL stopaj kesilir; hak edilen devlet katkısına isabet eden getiri de aynı oranla vergilendirilir.
Kısmen ödeme ve başka şirkete aktarım
Kısmen ödeme
Kanun'un 6. maddesi, SEDDK'nın belirlediği hallerde sistemden ayrılmadan, devlet katkısı hariç birikimin %50'sine kadar kısmen ödeme yapılmasına izin verir; bu durumda kısmen ödeme tutarının %25'ini aşmamak üzere devlet katkısı hesabından da ödeme yapılabilir. 26 Eylül 2023 tarihli ve 32321 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Kısmen Ödeme Yönetmeliği bu halleri konut alımı, evlilik, eğitim ve doğal afet olarak sayar; 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren genelgedeki talep formları konut alımı, evlilik ve doğal afet için düzenlenmiştir. Doğal afet dışındaki hallerde sözleşmede en az beş yıl geçirilmiş ve başvuru tarihindeki aylık brüt asgari ücretin en az beş katı kadar katkı payı ödenmiş olması gerekir; her hal için kısmen ödeme bir kez alınabilir. Kısmen ödeme alan katılımcı, emeklilik, vefat ve maluliyet dışında sözleşmesini üç yıl (eğitim halinde dört yıl) sonlandırmamayı taahhüt eder. Kısmen ödemenin getirisi, ayrılmadaki oranlarla stopaja tabidir.
Genelge ayrıca katılımcının devlet katkısı hariç sözleşmeden doğan alacağını bir kredi karşılığında bankaya devredebilmesini düzenler; bu süreç EGM'nin işlettiği platform üzerinden yürür.
Başka şirkete aktarım
Kanun'un 5. maddesine göre katılımcı, birikiminin başka bir emeklilik şirketine aktarılmasını isteyebilir ve şirket talebi 10 iş günü içinde yerine getirir. Genelgeye göre aktarım için sözleşmenin imzalandığı şirkette en az iki yıl, aktarımla gelmiş sözleşmelerde yeni şirkette en az bir yıl kalmış olması gerekir. Devlet katkısı hesabı ve verileri sözleşmeyle birlikte taşınır. Birikim aktarılmadan sözleşme sonlandırılırsa ise o sözleşmede geçen süreye bağlı haklar kaybedilir. Devlet katkısı hesabındaki tutarlar Kanun'un ek 1. maddesine göre haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez.
BES fonlarını Fiva'da izleyin
Fiva'da BES fonları yatırım fonları ve BYF'lerle aynı piyasalar ekranında listelenir; fonlar birbiriyle karşılaştırılabilir, kriterlere göre taranabilir ve getiri yarışı ekranında yan yana izlenebilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
BES'ten kaç yaşında emekli olunur?
Emeklilik hakkı için sistemde en az 10 yıl kalmak ve 56 yaşını doldurmak gerekir. İki şart birlikte aranır; 10 yılı dolduran ama 56 yaşından küçük olan katılımcı emeklilik hakkı kazanamaz.
BES'ten erken çıkınca para kaybedilir mi?
Ödenen katkı paylarından vergi kesilmez; stopaj yalnızca getiriden alınır. Kayıp; devlet katkısının hak edilmeyen kısmı, getiri üzerinden %10 veya %15 stopaj ve 5. yıl dolmadan şirketten ayrılmada alınabilecek ertelenmiş giriş aidatından oluşur.
BES'te katkı payına ara verilebilir mi?
Ara verilebilir; sözleşme ve birikim devam eder. Planda öngörülmüşse ara verme döneminde yönetim gider kesintisi alınabilir ve ödeme yapılmayan dönem için devlet katkısı oluşmaz.
BES'te birden fazla sözleşme açılabilir mi?
Açılabilir. Devlet katkısının yıllık sınırı kişi bazında uygulanır; gönüllü sözleşmelere ödenen katkı payları aynı sınırdan pay alır, OKS sertifikaları için ise ayrı bir sınır hesaplanır.
BES ile OKS arasındaki fark nedir?
BES'e katılım gönüllüdür ve katkı tutarını katılımcı belirler. OKS'de 45 yaşını doldurmamış çalışanlar işverenleri aracılığıyla sisteme otomatik alınır, ücretten prime esas kazancın %3'ü kesilir ve iki ay içinde cayma hakkı vardır.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu (madde 1, 5, 6, 7, ek 1) (yeni sekmede açılır)
- SEDDK: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Genelge (2026/1, 28 Ocak 2026, yürürlük 1 Temmuz 2026) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı nüsha, 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: Bireysel Emeklilik Sisteminde Devlet Katkısı Hakkında Yönetmelik (31 Aralık 2022) (yeni sekmede açılır)
- SGK Genelgesi 2026/2: Prime esas kazançların alt ve üst sınırları (İSMMMO arşivi) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (madde 22, 75/2-16, 94/1-16) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 2012/3571 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (6 Eylül 2012, bireysel emeklilikte tevkifat oranları) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Çalışanların İşverenleri Aracılığıyla Otomatik Olarak Emeklilik Planına Dahil Edilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik (madde 10, 11, 21, 22/I, 22/İ, 22/K) (yeni sekmede açılır)
- EGM: Bireysel Emeklilik Sisteminde Kısmen Ödeme Hakkında Yönetmelik (26 Eylül 2023, 32321 sayılı Resmî Gazete) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.