Kısa cevap: BES'ten çıkış, emeklilik şirketine ayrılma talebi iletilerek yapılır: şirket beş iş günü içinde ayrılma bilgi ve talep formunu gönderir, imzalanan veya onaylanan form ve belgeler şirkete ulaştıktan sonra birikim en geç yirmi iş günü içinde ödenir. Ekim 2026 itibarıyla ödenen katkı payları kesintisiz geri alınır; devlet katkısının yalnızca sistemde kalınan süreye göre hak edilen kısmı (%0, %15, %35 veya %60) ödenir ve getiri üzerinden %15, %10 veya %5 stopaj kesilir.
Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkını beklemeden ayrılmak mümkündür; katılımcı birikimini her zaman isteyebilir. Ayrılmanın maliyeti katkı paylarından değil, devlet katkısının hak edilmeyen kısmından, getiri üzerinden kesilen stopajdan ve sözleşmenin ilk yıllarında alınabilecek ertelenmiş giriş aidatından oluşur. Bu maliyet, sistemde geçen süreye ve ayrılma nedenine göre büyük ölçüde değişir.
Aşağıda ayrılma talebinin adımları ve yasal süreleri, ayrılma ile emeklilik, vefat ve maluliyet hallerinin farkı, net ödemenin varsayımsal bir örnekle hesaplanışı, kısmen ödeme ve otomatik katılımda cayma Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre anlatılıyor. Sistemin genel işleyişi BES nedir yazısında yer alıyor.
BES'ten çıkış nasıl yapılır? Adım adım ayrılma talebi
Süreç 4632 sayılı Kanun'un 6. maddesi ve Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesinde düzenlenir:
- Talep: Katılımcı ayrılma talebini emeklilik şirketine elektronik iletişim araçlarıyla veya yazılı olarak iletir. Mesafeli satışla kurulan sözleşmelerde ayrılmanın sözleşmenin kurulduğu yöntemle de yapılabilmesi esastır.
- Form ve hesap cetveli: Şirket, talebin ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içinde ayrılma bilgi ve talep formunu ve hesap bildirim cetvelini elektronik olarak gönderir; katılımcı bunları şirketin internet sitesindeki güvenli sayfasından da alabilir. Cetvelde birikim, ödenen katkı payları, devlet katkısı ve kesintiler görülür.
- Onay: Katılımcı formu ve gerekli belgeleri imzalayarak posta yoluyla veya onaylayarak elektronik ortamda eksiksiz ulaştırır.
- Ödeme: Belgeler şirkete ulaştıktan sonra en geç yirmi iş günü içinde birikim ve devlet katkısı hesabındaki hak edilen tutar katılımcının bildirdiği hesaba ödenir. Daha sonra hesaba geçen devlet katkısının hak edilen kısmı da geçişini izleyen beş iş günü içinde ödenir.
Fon paylarının son satım talimatının verildiği tarih, sözleşmenin sona erdiği tarih sayılır. Ayrılma işlemleri şirket kaynaklı gecikirse ve bu sürede fon fiyatı düşerse, Yönetmeliğe göre katılımcının getiri kaybı şirketçe karşılanır. Yönetmelik ayrıca Emeklilik Gözetim Merkezi'nin (EGM) e-Devlet üzerinden cayma, aktarım, ayrılma ve emeklilik taleplerinin iletilmesine aracılık edebileceğini öngörür.
Ayrılma sözleşme bazındadır. Birden fazla sözleşmesi olan katılımcı yalnızca birini kapatabilir; kapatılan sözleşmede sisteme giriş tarihinden doğan süre hakları kaybedilir, diğer sözleşmelerin süreleri ayrı işlemeye devam eder.
Ayrılma, emeklilik, vefat ve maluliyet arasındaki fark
Birikimin ödenme nedeni, süreyi, devlet katkısından alınan payı ve vergi oranını değiştirir:
| Neden | Ödeme süresi | Devlet katkısından alınan pay | Getiri üzerinden stopaj |
|---|---|---|---|
| Ayrılma, 3 yıldan az | 20 iş günü | %0 | %15 |
| Ayrılma, 3–6 yıl | 20 iş günü | %15 | %15 |
| Ayrılma, 6–10 yıl | 20 iş günü | %35 | %15 |
| Ayrılma, 10 yıl ve üzeri, emeklilik hakkı yok | 20 iş günü | %60 | %10 |
| Emeklilik hakkıyla toplu ödeme | 10 iş günü | %100 | %5 |
| Vefat (lehdar veya mirasçılara) | 20 iş günü | %100 | %5 |
| Maluliyet | 20 iş günü | %100 | %5 |
Emeklilik hakkı, sisteme girişten itibaren en az on yıl kalmak ve 56 yaşını doldurmak şartıyla doğar (Yönetmelik md. 16). Emeklilik hakkını kazanmış bir katılımcı bu hakkı kullanmadan sözleşmesini sonlandırırsa ayrılma hükümleri uygulanır. Maluliyet nedeniyle ödeme için sosyal güvenlik mevzuatına göre maluliyet gelirine hak kazanıldığını veya maluliyetin oluştuğunu gösteren resmi belge gerekir ve maluliyetin sözleşme yürürlüğe girdikten sonra oluşmuş olması şarttır.
Tablodaki iki süre birbirinden farklıdır. Devlet katkısı hak edişi sözleşmede geçen süreye bakar; stopaj oranı ise Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin 16 numaralı bendine göre katkı payı ödeme süresine bakar. Katkı payına uzun süre ara verilmiş bir sözleşmede iki süre farklı çıkabilir.
BES ayrılma kesintisi: devlet katkısı ve giriş aidatı
Devlet katkısı: Hak ediş oranları 4632 sayılı Kanun'un ek 1. maddesinde ve Devlet Katkısı Yönetmeliği'nin 15. maddesinde yer alır: üç yıldan altı yıla kadar %15, altı yıldan on yıla kadar %35, on yıl ve üzeri %60; emeklilik, vefat ve maluliyette tamamı. Oran, ayrılma anında devlet katkısı hesabındaki katkılar ve getirileri toplamına uygulanır. Hak edilmeyen kısım, devlet katkısı fonundaki payların nakde döndüğü gün şirket tarafından genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Bakanlık hesabına ödenir. 2026'daki %20 oranı, yıllık sınır ve hesaba geçiş takvimi BES devlet katkısı yazısında anlatılıyor; farklı tutarlarla deneme için BES devlet katkısı hesaplama aracı kullanılabilir.
Ertelenmiş giriş aidatı: Yönetmeliğin 20. maddesine göre giriş aidatı peşin veya aktarım ya da sistemden çıkış tarihine ertelenmiş olarak alınabilir; ayrılmada şirket varsa ertelenmiş giriş aidatını birikimden indirebilir. 22/A maddesine göre bu tür kesintiler sözleşmenin ilk beş yılında yıllık sınırlarla alınabilir, altıncı yıl ve sonrasında alınamaz. Vefat, maluliyet veya emeklilik hakkıyla ayrılanlardan ertelenmiş giriş aidatı tahsil edilmez.
Kesilmeyenler: Ödenen katkı payları vergilendirilmez ve kesintiye uğramaz. Fon işletim gideri ise fon fiyatına günlük yansıdığı için ayrıca kesilmez; ayrılma anındaki birikim zaten bu gider düşülmüş tutardır.
BES'ten çıkınca ne kadar para alırım? Varsayımsal hesap
Stopaj matrahı Gelir Vergisi Kanunu'nun 75. maddesinin ikinci fıkrasının 16 numaralı bendine göre bulunur: ödenen toplam tutardan katılımcının ödediği katkı payları ve devlet katkısının hak edilen anaparası düşülür; kalan getiri, hak edilen devlet katkısının getirisi dahil vergilendirilir. Oranlar 13 Ağustos 2012 tarihli ve 2012/3571 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (6 Eylül 2012 tarihli ve 28403 sayılı Resmî Gazete) ile %15, %10 ve %5 olarak belirlendi ve Ekim 2026 itibarıyla geçerlidir; yatırım fonlarındaki stopaj oranlarından farklıdır.
Varsayımsal örnek: Bir katılımcının kendi hesabında 180.000 TL katkı payı ve 80.000 TL getiri, devlet katkısı hesabında 30.000 TL katkı ve 10.000 TL getiri bulunsun. Sözleşmenin 7. yılında, katkı payını 7 yıl ödemiş olarak ayrılırsa:
- Devlet katkısından alınan pay: 40.000 × %35 = 14.000 TL (10.500 TL anapara, 3.500 TL getiri); genel bütçeye dönen: 26.000 TL.
- Stopaj matrahı: 80.000 + 3.500 = 83.500 TL; stopaj %15 ile 12.525 TL.
- Net ödeme: 180.000 + 80.000 + 14.000 − 12.525 = 261.475 TL.
Sözleşme beşinci yılını doldurduğu için ertelenmiş giriş aidatı yoktur.
Aynı bakiyelerle yalnızca kuralların etkisini gösteren karşılaştırma (fon getirisinin süre içinde değişmesi hesaba katılmamıştır):
| Durum | Devlet katkısından alınan | Stopaj | Net ödeme |
|---|---|---|---|
| 2. yılda ayrılma | 0 TL | 12.000 TL (%15) | 248.000 TL* |
| 7. yılda ayrılma | 14.000 TL | 12.525 TL (%15) | 261.475 TL |
| 10 yıl katkı ödenmiş, 56 yaş öncesi ayrılma | 24.000 TL | 8.600 TL (%10) | 275.400 TL |
| Emeklilik hakkıyla | 40.000 TL | 4.500 TL (%5) | 295.500 TL |
* İlk beş yılda varsa ertelenmiş giriş aidatı ayrıca düşülür. Gerçek tutar, şirketin gönderdiği hesap bildirim cetvelinden kontrol edilir.
BES'ten kısmi para çekme: kısmen ödeme
Sözleşmeyi kapatmadan para almanın yasal yolu kısmen ödemedir. Kanun'un 6. maddesine göre Kurum'un belirlediği hallerde, devlet katkısı hariç birikimin %50'sine kadar kısmen ödeme yapılabilir; bu ödemenin %25'ini aşmamak üzere devlet katkısı hesabından da ödeme alınabilir. 26 Eylül 2023 tarihli ve 32321 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Kısmen Ödeme Yönetmeliği halleri konut alımı, evlilik, eğitim ve doğal afet olarak sayar ve Ekim 2026 itibarıyla yürürlüktedir; SEDDK'nın 28 Ocak 2026 tarihli 2026/1 sayılı genelgesi 1 Temmuz 2026'dan itibaren başvurunun usulünü, ödeme tutarının hesabını ve talep formlarını düzenler.
- Şartlar: Doğal afet dışındaki hallerde en az beş yıllık sözleşme, son beş yılda kısmen ödeme hakkının kullanılmamış olması ve başvuru tarihindeki aylık brüt asgari ücretin en az beş katı kadar ödenmiş katkı payı gerekir; eğitim halinde katılımcının 21 yaşını aşmamış ve örgün bir lisans programına kayıtlı olması da aranır. Her halden bir kez yararlanılır.
- Süre: Başvuru kabul edilirse tutar, formun şirkete ulaşmasından itibaren on iş günü içinde ödenir; eğitim halinde tutar katılımcıya değil, dört yıl süreli yıllık gelir sigortasının primi olarak sigorta veya emeklilik şirketine ödenir.
- Taahhüt: Katılımcı, emeklilik, vefat ve maluliyet dışında sözleşmeyi üç yıl (eğitimde dört yıl) sonlandırmamayı taahhüt eder.
- Vergi: Kısmen ödemenin içerdiği getiri, ayrılmadaki oranlarla stopaja tabidir.
Kısmen ödemenin ayrıntıları BES nedir yazısındaki ilgili bölümde yer alıyor.
OKS'de cayma ile ayrılma farkı
Otomatik katılım sisteminde (OKS) iki ayrı çıkış yolu vardır. 4632 sayılı Kanun'un ek 2. maddesine göre çalışan, emeklilik planına dahil olduğunun kendisine bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde cayabilir. Cayma halinde ödenen katkı payları, varsa yatırım gelirleriyle birlikte on iş günü içinde iade edilir; şirket bu sürede katkı paylarının değer kaybetmemesini sağlayacak şekilde fon yönetiminden sorumludur.
İki aylık başlangıç döneminden sonra da çalışan dilediği zaman sistemden ayrılabilir; bu durumda Yönetmeliğin 22/N maddesi gereği 15. maddedeki genel ayrılma hükümleri, yani yirmi iş günlük ödeme, devlet katkısı hak edişi ve stopaj kuralları uygulanır. OKS'de devlet katkısı önce taahhüt hesabına kaydedilir ve 3, 6 ve 10. yıllarda kademeli olarak nakit hesabına geçer; ayrılmada hak edilmeyen taahhüt tutarları iptal edilir. Yönetmeliğin 22/N maddesine göre sistemden ayrılan çalışan, talep ederse Kurum'un belirlediği esaslara göre sisteme yeniden dahil edilebilir. OKS'nin işleyişi OKS nedir yazısında ayrıca anlatılıyor.
Ayrılmadan önce bakılacak noktalar
Aşağıdaki kontroller kişiye özel bir öneri değildir; ayrılma kararının teknik sonuçlarını görmek için bakılan noktalardır:
- Bir sonraki hak ediş eşiği: Devlet katkısı payı 3, 6 ve 10. yıllarda kademeli artar. Sözleşmenin eşiğe kalan süresi hesap bildirim cetvelinden görülebilir.
- Ara verme seçeneği: Katkı payına ara vermek sözleşmeyi sona erdirmez; birikim fonlarda kalır ve süre işlemeye devam eder. Planda öngörülmüşse ara verme döneminde yönetim gider kesintisi alınabilir.
- Fon dağılımı: Sorun fon getirisinden kaynaklanıyorsa, birikim sistemden çıkmadan yılda en fazla 12 kez fonlar arasında taşınabilir ve bu işlemde stopaj kesilmez; adımlar BES fon değişikliği nasıl yapılır yazısında.
- Aktarım: Şirketten memnuniyetsizlik, birikimi başka bir emeklilik şirketine aktararak da giderilebilir; aktarımda devlet katkısı hesabı ve süre hakları taşınır.
- Hangi sözleşme: Birden fazla sözleşme varsa devlet katkısı hak edişi her sözleşmenin süresine göre ayrı hesaplanır; süresi kısa bir sözleşmeden ayrılmak ile uzun süreli bir sözleşmeden ayrılmak farklı sonuç verir.
Kararı, ayrılmadan elde edilecek net tutar ile sistemde kalmanın koşulları birlikte belirler; şirketin gönderdiği hesap bildirim cetveli bu karşılaştırmanın resmi kaynağıdır.
BES fonlarını Fiva'da izleyin
Fiva'da BES fonları yatırım fonları ve BYF'lerle aynı piyasalar ekranında listelenir; fonlar birbiriyle karşılaştırılabilir, kriterlere göre taranabilir ve getiri yarışı ekranında yan yana izlenebilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
BES'ten çıkınca devlet katkısı ne olur?
Sistemde 3 yıldan az kalınmışsa devlet katkısının tamamı genel bütçeye iade edilir. 3–6 yılda %15'i, 6–10 yılda %35'i, 10 yıl ve üzerinde %60'ı katılımcıya ödenir; emeklilik, vefat ve maluliyette tamamı ödenir.
BES'ten çıkış parası kaç günde yatar?
Şirket ayrılma talebinden sonra beş iş günü içinde ayrılma formunu gönderir. Onaylanan form ve belgeler şirkete ulaştıktan sonra birikim en geç yirmi iş günü içinde ödenir; emeklilik hakkıyla toplu ödemede bu süre on iş günüdür.
BES'ten erken çıkışta ne kadar kesinti olur?
Katkı paylarından kesinti yapılmaz. Kayıp; devlet katkısının hak edilmeyen kısmı, getiri üzerinden %15 veya 10 yıl katkı ödenmişse %10 stopaj ve ilk beş yılda varsa ertelenmiş giriş aidatından oluşur.
BES'ten kısmi para çekilebilir mi?
Konut alımı, evlilik, eğitim ve doğal afet hallerinde, şartlar sağlanırsa devlet katkısı hariç birikimin %50'sine kadar kısmen ödeme alınabilir. Ödeme on iş günü içinde yapılır ve katılımcı sözleşmeyi üç yıl (eğitimde dört yıl) kapatmamayı taahhüt eder.
OKS'den çıkınca para geri alınır mı?
İlk iki ay içinde cayılırsa ödenen katkı payları yatırım gelirleriyle birlikte on iş günü içinde iade edilir. Bu süreden sonra çıkışta genel ayrılma kuralları uygulanır; birikim ödenir, devlet katkısı hak edişe ve getiri stopaja tabidir.
BES'ten çıkışta stopaj neye göre belirlenir?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 94/16 maddesine göre katkı payı ödeme süresine ve ayrılma nedenine bakılır: 10 yıldan az katkı ödeyerek ayrılmada %15, 10 yıl ödeyip emeklilik hakkı olmadan ayrılmada %10, emeklilik, vefat veya maluliyette %5. Vergi yalnızca getiriden alınır.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu (madde 6, ek 1, ek 2) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik (madde 15, 16, 20, 22/A, 22/E, 22/N) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: Bireysel Emeklilik Sisteminde Devlet Katkısı Hakkında Yönetmelik (31 Aralık 2022), madde 11 ve 15 (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (madde 75/2-16, 94/1-16) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 2012/3571 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (6 Eylül 2012, sayı 28403), tevkifat oranları (yeni sekmede açılır)
- EGM: Bireysel Emeklilik Sisteminde Kısmen Ödeme Hakkında Yönetmelik (26 Eylül 2023, 32321 sayılı Resmî Gazete) (yeni sekmede açılır)
- SEDDK: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Genelge (2026/1, 28 Ocak 2026, yürürlük 1 Temmuz 2026) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı nüsha, 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (devlet katkısı oranı) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.