Kısa cevap: BES fon değişikliği, emeklilik şirketinin internet sitesi, mobil uygulaması, çağrı merkezi veya yazılı başvuruyla yapılır ve Ekim 2026 itibarıyla bir yılda en fazla 12 kez kullanılabilir. Şirket talebi iki iş günü içinde işleme alır; değişiklik, seçilen fonlar arasında valörü en uzun olanın tarihinde tamamlanır. Fonlar arası geçiş sırasında stopaj kesilmez.
Bireysel emeklilikte fon dağılımı bir kez seçilip bırakılan bir tercih değildir; katılımcı birikiminin ve ileride ödeyeceği katkı paylarının hangi fonlarda değerlendirileceğini sözleşme süresince değiştirebilir. Bu hakkın sayısı, kullanım kanalları ve işlemin ne kadar sürede tamamlanacağı Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesinde düzenlenir.
Bu yazı değişikliğin nasıl yapıldığını ve hangi kurallara bağlı olduğunu anlatır. Hangi fon türlerinin hangi ölçütlerle seçildiği BES fon dağılımı nasıl seçilir yazısında, sistemin genel işleyişi BES nedir yazısında yer alıyor.
BES fon değişikliği kaç kez yapılabilir?
Yönetmeliğin 10. maddesinin üçüncü fıkrasına göre bireysel emeklilik hesabındaki birikimin ve ödenen katkı paylarının fonlar arasındaki dağılım oranları veya tutarları bir yılda azami on iki kez değiştirilebilir. Bu sınır 6 Mayıs 2021 tarihli ve 31476 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle altıdan on ikiye çıkarıldı. Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki metin budur.
Aynı fıkraya 28 Mart 2023 tarihli ve 32146 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklikle bir sınır daha eklendi: katılımcı her fon dağılımı değişikliğinde, BEFAS üzerinden sunulanlar dahil en fazla 20 fon seçebilir. Emeklilik planı değişikliği ise ayrı bir haktır ve yönetmeliğin 11. maddesine göre yılda en fazla 4 kez kullanılır.
| Hak | Sınır | Dayanak |
|---|---|---|
| Fon dağılımı değişikliği | Yılda en fazla 12 | BES Yönetmeliği md. 10/3 |
| Bir değişiklikte seçilebilecek fon | En fazla 20 (BEFAS dahil) | BES Yönetmeliği md. 10/3 |
| Emeklilik planı değişikliği | Yılda en fazla 4 | BES Yönetmeliği md. 11 |
| Plan değişikliğinin uygulanması | Talepten sonra 10 iş günü içinde | BES Yönetmeliği md. 11 |
BES fon değişikliği nasıl yapılır? Başvuru kanalları
Yönetmelik değişiklik talebinin nereden verilebileceğini sayar: şirkete yazılı başvuru, şirketin çağrı merkezi, şirketin internet sitesinde katılımcı adına oluşturulan güvenli sayfa veya diğer elektronik iletişim araçları. SEDDK'nın 28 Ocak 2026 tarihli ve 2026/1 sayılı genelgesi, şirketlerin fon dağılımı değişikliği yapmak isteyen katılımcılara internet sitesi ve mobil uygulama üzerinden kendi fonlarının yanında "BEFAS fonları" başlığı altında başka şirketlerin fonlarını da sunmasını zorunlu tutar.
Uygulamada adımlar genellikle şöyledir:
- Şirketin uygulamasında veya internet şubesinde ilgili sözleşme seçilir.
- Değişikliğin yalnızca mevcut birikime mi, yalnızca gelecek katkı paylarına mı, yoksa ikisine birden mi uygulanacağı belirlenir (şirketlerin ekranları bu seçenekleri farklı adlarla sunabilir).
- Fonlar ve oranlar girilir; oranların toplamı %100 olmalıdır.
- Talep onaylanır ve kayda alınır.
Yönetmeliğin 25. maddesine göre katılımcının çağrı merkezi veya internet sitesi üzerinden verdiği fon dağılımı değişikliği talimatları şirket tarafından en az beş yıl saklanır. Fon tercihi hakkı, şirket aracılığıyla SPK'dan portföy yöneticiliği izni almış bir kuruluşa da devredilebilir (md. 10/2); bu durumda değişiklikleri o kuruluş yapar.
Mevcut birikim ile gelecek katkı payı dağılımı farkı
Yönetmelik, değişiklik hakkını hem birikimin hem de ödenen katkı paylarının dağılımı için tanımlar. İkisi farklı sonuç doğurur:
- Birikim dağılımı değişikliği: Hesapta biriken tutar mevcut fonlardan satılıp yeni oranlara göre başka fonlara aktarılır. Geçmiş birikimin tamamı yeniden dağıtılır.
- Katkı payı dağılımı değişikliği: Bundan sonra ödenecek katkı payları yeni oranlara göre yatırıma yönlendirilir; mevcut birikim olduğu yerde kalır.
Varsayımsal örnek: Birikimi 200.000 TL olan bir katılımcının dağılımı %50 A fonu, %30 B fonu, %20 C fonudur. Katılımcı yeni dağılımı %40 A, %40 B, %20 C olarak belirliyor.
- Yalnızca birikime uygulanırsa A fonundan 20.000 TL satılır ve B fonuna aktarılır: A 80.000 TL, B 80.000 TL, C 40.000 TL olur. Aylık 3.000 TL katkı payı eski oranlarla (1.500 / 900 / 600 TL) yatırılmaya devam eder.
- Yalnızca katkı paylarına uygulanırsa birikim 100.000 / 60.000 / 40.000 TL olarak kalır; aylık 3.000 TL ise 1.200 / 1.200 / 600 TL olarak dağıtılır.
Fon fiyatlarının işlem süresince değişmediği varsayılmıştır.
Katkı paylarının yatırıma yönlendirilme süresi ve sistemin diğer kuralları BES nedir yazısında anlatılıyor.
BES fon değişikliği ne zaman gerçekleşir?
Fon değişikliği anlık bir işlem değildir. Yönetmeliğin 10. maddesine göre şirket, talebin ulaştığı tarihi izleyen iki iş günü içinde gerekli talimatları vererek değişikliği gerçekleştirir. Dördüncü fıkra işlemin nasıl tamamlanacağını belirler: şirket alım talimatı tarihlerini satılacak fonların nakde dönüşme sürelerini dikkate alarak planlar ve değişiklik, değişikliğe konu fonlardan valör süresi en uzun olana göre belirlenen tarihte tamamlanır.
İki özel durum daha vardır. Fonlarla ilgili devam eden bir alım satım hareketi varsa, örneğin yeni yatan bir katkı payı henüz fona yönlendirilmemişse, fon dağılımı değişikliği bu işlemler tamamlandıktan sonra başlar. Talep sahibi ise değişiklik talebini Kurum'ca (SEDDK) belirlenen esaslara göre iptal edebilir; iptal edilen talep için değişiklik hakkı kullanılmış sayılmaz.
Varsayımsal zaman çizelgesi: Talep pazartesi verilir. Satılacak fonun valörü 1 iş günü, alınacak fonlardan birinin valörü 3 iş günüdür. Şirket talimatları salı günü verir; satış çarşamba nakde döner, yeni fon alımları sırayla gerçekleşir ve süreç valörü en uzun fonun takas günü tamamlanır. Bu sürede hem satılan hem alınan fonların fiyatı değişebilir; satış ve alış aynı günün fiyatından yapılmaz.
Valör kavramı fon valörü yazısında açıklanıyor. SEDDK genelgesi BEFAS fonları için ayrıca, başka şirketlerin kurucusu olduğu fonlarda ileri valörlü bir fonun seçilmesi hâlinde fon değişikliği dahil fon alımı gerektiren işlemlerde nemalandırma yapılmayacağını belirtir.
Hakkı tüketmeyen değişiklikler ve devlet katkısı fonları
Bazı dağılım değişiklikleri yılda 12 hakkın içinden sayılmaz. Mevzuatta açıkça yazılı olanlar şunlardır:
- İptal edilen talep: Kurum esaslarına göre iptal edilen değişiklik talebi hak kullanımı sayılmaz (md. 10/3).
- OKS'de başlangıç fonundan standart fona geçiş: Başlangıç fonundan ayrılmayan çalışanın birikimi sertifika bir yılını doldurunca standart fona aktarılır; bu aktarım için 12 değişiklik sınırı dikkate alınmaz (md. 22/İ). Süreç OKS nedir yazısında anlatılıyor.
- Alacağın devri fonundan dönüş: Birikime bağlı alacak bankaya devredildiğinde ayrılan tutar sözleşme bitince güncel dağılıma göre dağıtılır; bu değişiklikler hak kullanımı sayılmaz (md. 26/C).
- Katılım planında fonun çıkarılması: Katılım emeklilik planına BEFAS üzerinden dahil edilen bir fon unvanından "katılım" ibaresini çıkarırsa, katılım niteliği olmayan bir fonla birleşirse veya tasfiye edilirse katılımcıdan istenen fon ya da plan değişikliği hak kullanımı sayılmaz (SEDDK 2026/1 sayılı genelge).
Devlet katkısı ise katılımcının fon dağılımına göre yatırıma yönlendirilmez. Devlet Katkısı Yönetmeliği'nin 14. maddesi şirketin münhasıran devlet katkısı için fon tanımlamasını öngörür; katılımcının kendi fon değişikliği bu hesabı etkilemez. SEDDK genelgesine göre faizsiz yatırım tercih edenler için tanımlanan katılım esaslı devlet katkısı fonları, talep eden diğer katılımcılara da sunulur. Oran, sınır ve hak ediş kuralları BES devlet katkısı yazısında yer alıyor.
BES fon değişikliğinde vergi veya kesinti var mı?
Fonlar arasında geçiş katılımcıya ödeme yapılması anlamına gelmez; birikim sistem içinde kalır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 75. maddesinin ikinci fıkrasının 16 numaralı bendi bireysel emeklilikte vergiye konu geliri, sistemden ayrılanlara ve kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı olarak tanımlar ve tevkifat bu ödemeler üzerinden 94. maddenin 16 numaralı bendine göre yapılır. Bu nedenle fon değişikliği sırasında katılımcı adına stopaj kesilmez; vergi, ileride çıkışta getiri kısmından hesaplanır. Çıkıştaki oranlar BES fon dağılımı yazısında özetleniyor.
Bu yönüyle BES, sistem dışındaki yatırım fonlarından ayrılır. Bireysel hesapta bir fon satılıp başka bir fon alındığında satış kazancı üzerinden stopaj doğar; oranlar yatırım fonu stopaj oranları yazısında yer alıyor.
Değişikliğin dolaylı maliyeti fonların gider yapısıdır. Yeni seçilen fonun fon işletim gideri kesintisi eski fondan farklı olabilir ve bu fark getiriye her gün yansır. Fon giderlerinin nasıl okunduğu fon yönetim ücreti ve toplam gider oranı yazısında anlatılıyor.
Fon değişikliğinden önce kontrol edilenler
Aşağıdaki kontroller kişiye özel bir öneri değildir; değişikliğin teknik sonuçlarını görmek için bakılan noktalardır:
- Kalan hak sayısı: Yönetmelik sınırı bir yıl için koyar; yıl içinde kullanılan değişiklik sayısı şirketten öğrenilir. Hakkın erken tükenmesi, yılın kalanında dağılımın değiştirilememesi demektir.
- Valör farkları: Uzun valörlü bir fon seçmek, birikimin bir süre nakitte beklemesine ve işlemin uzamasına yol açabilir.
- Risk değeri: Fonun 1 ile 7 arasındaki risk değeri KAP'taki bilgilendirme dokümanlarında yer alır; okunuşu fon risk değeri yazısında anlatılıyor.
- Devam eden işlemler: Kısmen ödeme başvurusu sürerken yeni değişiklik yapılamayabilir. SEDDK genelgesine göre belge ibrazı başvurudan sonra yapılırsa kısmen ödeme süreci sonlanana kadar, en fazla iki ay, fon dağılımı değişikliği yapılamaz.
- Tavsiyenin kaynağı: III-37.1 sayılı Tebliğ'in 45. maddesine göre emeklilik şirketlerinin BES fonlarına yönelik kişiye özel yönlendirici yorumları yatırım danışmanlığı düzenlemesine tabi değildir; şirket kanalından gelen fon önerisinin bu çerçevede verildiği bilinmelidir.
BES fonlarını Fiva'da izleyin
Fiva'da BES fonları yatırım fonları ve BYF'lerle aynı piyasalar ekranında listelenir; fonlar birbiriyle karşılaştırılabilir, kriterlere göre taranabilir ve getiri yarışı ekranında yan yana izlenebilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
BES fon değişikliği yılda kaç kez yapılabilir?
Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesine göre birikimin ve katkı paylarının dağılımı bir yılda en fazla 12 kez değiştirilebilir. Her değişiklikte BEFAS fonları dahil en fazla 20 fon seçilebilir.
BES fon değişikliği ne zaman gerçekleşir?
Şirket talebi ulaştığı tarihi izleyen iki iş günü içinde işleme alır. Değişiklik, seçilen ve satılan fonlar arasında valörü en uzun olanın tarihinde tamamlanır; bu nedenle birkaç iş günü sürebilir.
Fon değişikliği talebi iptal edilirse hak gider mi?
Hayır. Yönetmeliğe göre SEDDK'nın belirlediği esaslara göre iptal edilen fon dağılımı değişikliği talepleri için değişiklik hakkı kullanılmış sayılmaz.
BES fon değişikliğinde stopaj kesilir mi?
Kesilmez. Bireysel emeklilikte vergi, sistemden ayrılan veya kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği getiri üzerinden alınır; fonlar arası geçişte katılımcıya ödeme yapılmadığı için kesinti doğmaz.
Devlet katkısının fonu da değiştirilebilir mi?
Devlet katkısı katılımcının fon dağılımına göre değil, şirketin bu amaçla tanımladığı devlet katkısı fonlarında değerlendirilir. SEDDK genelgesine göre katılım esaslı devlet katkısı fonu talep eden katılımcılara da sunulur.
BES fon dağılımı değiştirme sadece gelecek ödemeler için yapılabilir mi?
Yönetmelik hakkı hem birikim hem de katkı payı dağılımı için tanımlar. Değişiklik yalnızca gelecek katkı paylarına uygulanırsa mevcut birikim eski fonlarda kalır; şirket ekranları bu seçeneği ayrı sunar.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik (madde 10, 11, 13, 22/İ, 25, 26/C) (yeni sekmede açılır)
- SEDDK: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Genelge (2026/1, 28 Ocak 2026) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: Bireysel Emeklilik Sisteminde Devlet Katkısı Hakkında Yönetmelik (31 Aralık 2022), madde 14 (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (madde 75/2-16, 94/1-16) (yeni sekmede açılır)
- SPK Mevzuat Sistemi: Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (III-37.1), madde 45 (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.