Kısa cevap: Otomatik katılım sistemi (OKS), 45 yaşını doldurmamış çalışanların işverenleri aracılığıyla bireysel emeklilik planına otomatik olarak dahil edildiği sistemdir. İşveren, çalışanın prime esas kazancının %3'ünü ücretinden keserek emeklilik şirketine aktarır. Çalışan, plana dahil edildiğinin bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde cayabilir; sistemde kalan çalışanın katkı paylarına Ekim 2026 itibarıyla %20 devlet katkısı eklenir.
OKS, 4632 sayılı Kanun'a 10 Ağustos 2016 tarihli 6740 sayılı Kanun'la eklenen ek 2. maddeye dayanır ve 1 Ocak 2017'den itibaren işverenlerin büyüklüğüne göre kademeli olarak uygulamaya alındı. Gönüllü BES'ten farkı, katılım kararının başlangıçta sisteme bırakılmasıdır: çalışan önce plana dahil edilir, istemezse cayar.
Aşağıda kapsam, katkı payı, cayma ve iade, devlet katkısı, işten ayrılma ve gönüllü BES ile farklar Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre anlatılıyor. Sistemin genel kuralları BES nedir yazısında yer alıyor.
OKS'ye kimler dahil edilir?
Kanun'un ek 2. maddesi ve Çalışanların İşverenleri Aracılığıyla Otomatik Olarak Emeklilik Planına Dahil Edilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'e göre şu koşulları birlikte taşıyan çalışanlar sisteme alınır:
- Türk vatandaşı veya mavi kart sahibi olmak,
- 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a (hizmet akdiyle çalışan) veya 4/1-c (kamu görevlisi) bendine tabi olmak ya da 506 sayılı Kanun'un geçici 20. maddesindeki sandıklara iştirakçi olmak,
- 45 yaşını doldurmamış olmak.
45 yaşını doldurmuş çalışanlar talep ederlerse plana dahil edilebilir; 18 yaşından küçük çalışanlar da kapsamdadır. Yaş, plana dahil edilmesi gereken takvim yılının ilk günü itibarıyla belirlenir. 4/1-b kapsamındaki bağımsız çalışanlar OKS'ye girmez. Özel sektörde uygulama işveren büyüklüğüne göre şu takvimle başladı:
| İşverenin çalışan sayısı | Dahil edilme tarihi |
|---|---|
| 1.000 ve üzeri | 1 Ocak 2017 |
| 250–999 | 1 Nisan 2017 |
| 100–249 | 1 Temmuz 2017 |
| 50–99 | 1 Ocak 2018 |
| 10–49 | 1 Temmuz 2018 |
| 5–9 | En geç 1 Ocak 2019 |
Kamu idarelerindeki mevcut çalışanlar 1 Nisan 2017 veya 1 Ocak 2018'de dahil edildi. 1 Ocak 2019'dan sonra kurulan ya da çalışan sayısı ilk kez beşe ulaşan işverenler, çalışanlarını en geç izleyen takvim yılı başından itibaren plana alır; beşten az çalışanı olan özel sektör işverenleri için zorunluluk doğmaz. Kapsamdaki bir işverende işe yeni başlayan çalışan ilk ücret ödemesinden itibaren sisteme dahil edilir.
OKS kesintisi yüzde kaç, nasıl hesaplanır?
Çalışan katkı payı, prime esas kazancın (bazı kamu görevlilerinde emeklilik keseneğine esas aylığın) %3'üdür; hesaplanan tutarın kuruş kısmı dikkate alınmaz. Kanun, Cumhurbaşkanı'na bu oranı iki katına kadar artırma, %1'e kadar indirme veya maktu sınır getirme yetkisi verir; Ekim 2026 itibarıyla oran %3'tür. Çalışan işverenden daha yüksek bir kesinti talep edebilir; yeni oran en geç talebi izleyen ikinci ücret ödemesinden itibaren uygulanır.
Kesinti ve aktarım işverenin yükümlülüğüdür: katkı payı en geç ücret ödeme gününü izleyen iş günü emeklilik şirketine aktarılır, gecikmeden doğan getiri kaybından işveren sorumludur. EGM, SGK'dan aldığı prime esas kazanç verisiyle kesintileri her ay kontrol eder; ödenmeyen tutarları İşveren Takip Sistemi üzerinden raporlar ve kesinleşen borcu çalışan adına icra yoluyla tahsil eder. Kanun, işverene kendi kaynağından katkı payı ödeme zorunluluğu getirmez.
Örnek: Prime esas kazancı 2026'daki alt sınır olan 33.030 TL'de bulunan varsayımsal bir çalışanın ücretinden ayda 990 TL kesilir (33.030 × %3 = 990,90 TL; kuruş kısmı dikkate alınmaz) ve bu tutar için 198 TL devlet katkısı hesaplanır. Bir yılda çalışanın ödediği katkı payı 11.880 TL, hesaplanan devlet katkısı 2.376 TL olur. Prime esas kazancı 50.000 TL olan bir çalışanda aylık kesinti 1.500 TL, devlet katkısı 300 TL'dir.
OKS'de cayma hakkı nasıl işler, para ne zaman iade edilir?
Çalışan, plana dahil edildiğinin kendisine bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde sözleşmeden cayabilir; bu süreye başlangıç dönemi denir. Kanun, Cumhurbaşkanı'na süreyi üç katına kadar uzatma yetkisi verir. Cayma halinde ödenen katkı payları, varsa getirisiyle birlikte 10 iş günü içinde çalışana iade edilir. Cayan çalışan devlet katkısına hak kazanmaz; hesaplanan tutar iptal edilir.
Başlangıç döneminde birikim değer kaybına karşı korunur. SEDDK'nın 2026/1 sayılı genelgesine göre bu dönem sonunda çalışanın hesabında en az kendisinden tahsil edilen katkı payı kadar tutar bulunmalıdır; eksik kalırsa farkı emeklilik şirketi tamamlar. Cayan çalışanın birikimi de ayrılma tarihinde aynı ölçüyle kontrol edilir.
Cayma, o işyerindeki plan için geçerlidir. Cayan veya ayrılan çalışan aynı işyerinde çalışıyorsa işverenine başvurarak plana yeniden dahil olabilir. Cayan veya ayrılan çalışanların belirli bir süre sonra bir defaya mahsus otomatik olarak yeniden plana alınmasını öngören yönetmelik hükmü (8/C maddesi) 29 Aralık 2021'de yürürlükten kaldırıldı. Kapsamdaki başka bir işverende işe başlayan ve 45 yaşını doldurmamış çalışan ise o işverenin planına yeniden otomatik dahil edilir.
OKS'de devlet katkısı ve ek teşvikler
Çalışanın ödediği katkı paylarına, gönüllü BES'teki gibi 1 Ocak 2026'dan itibaren %20 oranında devlet katkısı hesaplanır. Hak ediş oranları da aynıdır: sözleşmede 3 yılda %15, 6 yılda %35, 10 yılda %60; emeklilik, vefat veya maluliyette %100. Oranın ve sınırların ayrıntısı BES devlet katkısı yazısında. OKS'deki işleyişin farkları şunlardır:
- Taahhüt hesabı: Çalışanın devlet katkısı önce taahhüt olarak kaydedilir, fona yatırılmaz. SEDDK'nın 2026/1 sayılı genelgesine göre taahhüt her takvim yılı başında, hesaplandığı aydan itibaren gerçekleşen aylık TÜFE değişimine göre değerlenir. TÜFE'nin nasıl ölçüldüğü enflasyon ve TÜFE yazısında anlatılıyor.
- Nakde dönüşüm: Sözleşmenin 3. yılında taahhüdün %15'i, 6. yılında toplam %35'i, 10. yılında toplam %60'ı nakit hesabına geçer; emeklilik, vefat veya maluliyette kalan taahhüdün tamamı nakde döner. Nakit hesabına geçen tutar artık TÜFE ile değerlenmez.
- Ayrı yıllık sınır: Devlet Katkısı Yönetmeliği'nin 8. maddesine göre OKS sertifikalarına ödenen katkı payları için yıllık sınır gönüllü BES sözleşmelerinden ayrı hesaplanır.
- Başlangıç devlet katkısı: Cayma süresinin sonunda sistemde kalan çalışana bir defaya mahsus maktu katkı verilir. Kanun'daki 1.000 TL'lik tutar, 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Ekim 2026 itibarıyla 500 TL'dir; Kanun tutarın en fazla yarısına kadar indirilmesine izin verdiğinden bu, yetkinin alt sınırıdır. Bu tutar da hak ediş koşullarına tabidir ve TÜFE ile değerlenmez.
- Yıllık gelir sigortasında ek katkı: Emeklilik hakkını kullanırken birikimini en az 10 yıl süreli yıllık gelir sigortasıyla almayı seçen çalışana birikiminin %5'i kadar ek devlet katkısı ödenir. Hesaba esas birikim, aylık brüt asgari ücret ile sistemde kalınan ay sayısının çarpımını aşamaz; sigorta 10 yıl dolmadan vefat veya maluliyet dışındaki bir nedenle sona ererse ek katkı geri alınır.
OKS'de fonlar ve kesintiler
OKS planlarında faiz içeren ve içermeyen fonların birlikte sunulması zorunludur; şirket en fazla iki başlangıç fonu ve en fazla iki standart fon sunar. Genelgenin aktardığı Sistem Yönetmeliği hükmüne göre fon tercihi yapmayan çalışanın birikimi sertifikanın ilk yılında başlangıç fonunda, sonrasında standart fonda değerlendirilir. Başlangıç döneminden sonra çalışan fon dağılımını yılda 12 kez değiştirebilir. Başlangıç veya standart fondan ayrılmak isteyen çalışana risk profili anketi sunulur ve seçenekler şu risk gruplarına göre düzenlenir:
| Yatırım seçeneği | Fonun risk değeri |
|---|---|
| Muhafazakâr / temkinli | 1–2 |
| Dengeli | 3–4 |
| Atak / dinamik / büyüme | 4–5 |
| Agresif | 5–7 |
Risk değerinin hesaplanışı fon risk değeri yazısında, dağılım kurarken bakılan ölçütler BES fon dağılımı yazısında anlatılıyor. Kesintilerde OKS gönüllü BES'ten belirgin biçimde ayrılır: Kanun'un ek 2. maddesine göre OKS planlarında fon işletim gideri kesintisi dışında kesinti yapılamaz; giriş aidatı, yönetim gider kesintisi ve ertelenmiş giriş aidatı alınmaz. Sistem Yönetmeliği'nin 22/K maddesine göre fon işletim gideri kesintisinin yıllık üst sınırı %0,85'tir.
İşten ayrılınca veya ara verince OKS'ye ne olur?
Çalışan, başlangıç dönemi tamamlandıktan sonra katkı payına ara verilmesini isteyebilir. Talep şirkete veya işverene iletilir ve en geç talebi izleyen ikinci ücret ödemesinden itibaren uygulanır; ara vermenin süre sınırı yoktur. Ücretsiz izin gibi ücret alınmayan dönemler ara verme sayılmaz.
İş ilişkisi sona erdiğinde işveren, ücret ödeme gününü izleyen beş iş günü içinde emeklilik şirketine bildirim yapar. Şirket de 10 iş günü içinde çalışana şu seçenekleri bildirir:
- Sertifikaya kendi belirlediği tutarda dışarıdan katkı payı ödemeye devam etmek,
- Birikimi ve devlet katkısını sistemdeki başka bir sertifikasına ya da yeni işyerinde açılan OKS sertifikasına aktarmak,
- Sertifikayı sonlandırmak.
Çalışan, bildirimin iletildiği ayı izleyen ayın sonuna kadar tercih yapmazsa sertifika askıya alınır; birikim fonlarda değerlendirilmeye devam eder, aktarım veya sonlandırma talebi her zaman yapılabilir. Sertifikayı sonlandırmak gönüllü BES'teki ayrılmayla aynı sonuçları doğurur: devlet katkısının hak edilmeyen kısmı iade edilir, getiri üzerinden katkı ödeme süresine göre %15 veya %10 stopaj kesilir ve o sertifikanın giriş tarihinden doğan süre hakları kaybedilir. Birden fazla sertifikası olan çalışanın sisteme giriş tarihi olarak en eski sertifikanın tarihi esas alınır.
OKS ile gönüllü BES arasındaki farklar
| Konu | OKS | Gönüllü BES |
|---|---|---|
| Katılım | İşveren aracılığıyla otomatik; iki ay içinde cayma hakkı | Kişinin kendi sözleşmesiyle |
| Katkı tutarı | Prime esas kazancın %3'ü; çalışan artırabilir | Katılımcı belirler; şirket asgari tutar koyabilir |
| Ödeme | İşveren ücretten keser, en geç izleyen iş günü aktarır | Katılımcı öder |
| Kesintiler | Yalnızca fon işletim gideri kesintisi | Giriş aidatı ve yönetim gider kesintisi (ilk 5 yıl), fon toplam gider kesintisi |
| Devlet katkısı | %20; taahhüt olarak TÜFE ile değerlenir, 3, 6 ve 10. yılda nakde döner | %20; devlet katkısı fonlarında değerlendirilir |
| Ek teşvik | 500 TL başlangıç katkısı; yıllık gelir sigortasında %5 ek katkı | Kanunda öngörülmemiş |
| Plan değişikliği | İşveren yapar (yılda en fazla 4); çalışan faiz içeren veya içermeyen tercihini değiştirebilir | Katılımcı yılda 4 kez değiştirebilir |
Emeklilik şartları (10 yıl ve 56 yaş), hak ediş oranları ve çıkıştaki stopaj oranları iki sistemde aynıdır; bir kişi hem OKS'de hem gönüllü BES'te sözleşme sahibi olabilir. 2026'daki değişiklikler devlet katkısı oranının %20'ye, başlangıç katkısının 500 TL'ye inmesi ve 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren SEDDK genelgesidir. Kanun'un Ekim 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr'deki güncel metnine göre ek 2. madde en son 2022'de 7351 sayılı Kanun'la değiştirildi; 2026'daki tutar değişikliği Cumhurbaşkanı Kararı'yla yapıldı.
BES fonlarını Fiva'da izleyin
Fiva'da BES fonları yatırım fonları ve BYF'lerle aynı piyasalar ekranında listelenir; fonlar birbiriyle karşılaştırılabilir, kriterlere göre taranabilir ve getiri yarışı ekranında yan yana izlenebilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
OKS'den çıkmak mümkün mü?
Plana dahil edildiğinin bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde cayılırsa ödenen katkı payları getirisiyle birlikte 10 iş günü içinde iade edilir. Bu süreden sonra sertifika sonlandırılabilir; bu durumda devlet katkısının hak edilmeyen kısmı iade edilir ve getiriden stopaj kesilir.
OKS'de işveren de katkı payı öder mi?
Kanun işverene katkı payı ödeme zorunluluğu getirmez. İşverenin yükümlülüğü, çalışanın ücretinden %3'ü kesip en geç ücret ödeme gününü izleyen iş günü emeklilik şirketine aktarmaktır.
45 yaşından büyükler OKS'ye katılabilir mi?
Otomatik olarak dahil edilmezler, ancak talep ederlerse işverenleri aracılığıyla plana dahil edilebilirler.
OKS'de ara verilen dönemde devlet katkısı devam eder mi?
Devlet katkısı ödenen katkı payları üzerinden hesaplandığından ara verilen dönemde yeni devlet katkısı oluşmaz. Daha önce hesaplanan taahhüt tutarı hesapta kalır.
İş değiştirince OKS birikimi ne olur?
Birikim ve devlet katkısı yeni işyerindeki OKS sertifikasına veya başka bir sertifikaya aktarılabilir, dışarıdan ödemeyle sürdürülebilir ya da sonlandırılabilir. Bildirimi izleyen ayın sonuna kadar tercih yapılmazsa sertifika askıya alınır.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu (madde 1, 5, 6, 7, ek 1) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Çalışanların İşverenleri Aracılığıyla Otomatik Olarak Emeklilik Planına Dahil Edilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (yeni sekmede açılır)
- SEDDK: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Genelge (2026/1, 28 Ocak 2026, yürürlük 1 Temmuz 2026) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: Bireysel Emeklilik Sisteminde Devlet Katkısı Hakkında Yönetmelik (31 Aralık 2022) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı nüsha, 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (yeni sekmede açılır)
- SGK Genelgesi 2026/2: Prime esas kazançların alt ve üst sınırları (İSMMMO arşivi) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (madde 22, 75/2-16, 94/1-16) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 2012/3571 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (6 Eylül 2012, bireysel emeklilikte tevkifat oranları) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik (madde 10, 11, 21, 22/I, 22/İ, 22/K) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.