Kısa cevap: AKD (aracı kurum dağılımı), bir payda belirli bir gün veya dönemde Borsa İstanbul üyesi aracı kurumların ne kadar alım ve satım yaptığını, net lotlarını ve ortalama fiyatlarını gösteren tablodur. Verinin kaynağı, Borsa İstanbul'un her işlemin işlem tarafı (üye) bilgisini içeren veri yayın ürünleridir. AKD işlemi hangi kurumun aracılık ettiğini gösterir; alıcının veya satıcının kim olduğunu, amacını ve pozisyonu elinde tutup tutmadığını göstermez.
Bir hisse sert hareket ettiğinde sosyal medyada en çok paylaşılan ekranlardan biri aracı kurum dağılımıdır: hangi kurum almış, hangisi satmış, kim kaç lot net alıcı olmuş. Bu tablo gerçek işlem verisine dayanır, ancak gösterdiği şey sanıldığından dardır. Bir kurumun net alımı, o kurumdaki binlerce müşterinin, kurumun kendi portföyünün ve algoritmik işlemlerin toplamıdır.
Aşağıda AKD verisinin kaynağı, tablonun nasıl okunduğu, takas analizinden farkı, yorumlamanın sınırları ve bu verinin kullanıldığı paylaşımlara ilişkin SPK kuralları Ekim 2026 itibarıyla anlatılıyor. Kurum adları ve rakamlar varsayımsaldır.
AKD (aracı kurum dağılımı) nedir?
AKD, bir paydaki işlemlerin alıcı ve satıcı taraftaki aracı kurumlara göre toplanmış hâlidir. Borsa İstanbul'da her işlemin iki tarafında birer üye bulunur: alış emrini ileten kurum ve satış emrini ileten kurum. AKD bu işlemleri kurum bazında toplayarak her kurum için alış ve satış miktarını, net miktarı ve ortalama fiyatları gösterir.
Tablolarda genellikle şu alanlar yer alır:
- Alış ve satış lotu: Kurumun aracılık ettiği toplam alış ve satış miktarı. Borsa İstanbul'da 1 lot 1 paydır.
- Net lot: Alış ile satış arasındaki fark; pozitifse kurum o dönemde net alıcı, negatifse net satıcıdır.
- Ortalama fiyat: Kurumun alışlarının ve satışlarının ağırlıklı ortalama fiyatı.
- Pay: Kurumun toplam işlem hacmi içindeki yüzdesi.
Kurumların yetki türleri ve müşteri varlıklarının nasıl korunduğu aracı kurum nedir yazısında anlatılıyor.
AKD verisi nereden gelir?
AKD'nin ham verisi Borsa İstanbul'dan gelir. Borsa'nın veri yayın ürünleri arasında, Pay Piyasası'nda gerçekleşen her işlemin işlem tarafı (üye) bilgisini de içeren iki ürün yer alır:
- Pay Piyasası İşlem Tarafı Eşanlı Verileri: İşlemlerin üye bilgisi dahil detaylarının eşanlı yayını.
- Pay Piyasası İşlem Tarafı Gün Sonu Verileri: Gün içindeki her işlemin üye bilgisi, menkul kıymet adı, işlem zamanı, miktarı ve fiyatı gibi detaylarının gün sonu yayını.
Borsa ayrıca referans veriler arasında üye bazında seanslık işlem sıralamasını, işlemlerin üyelere göre aylık ve yıllık dağılımını ve haftalık en aktif 20 pay ve 20 üye listesini sunar.
Yatırımcının aracı kurum uygulamasında veya veri terminalinde gördüğü AKD ekranı, bu lisanslı verinin işlenmiş hâlidir. Borsa İstanbul'a göre verinin dağıtımı Dağıtıcı veya Alt Dağıtıcı lisansına bağlıdır; bu nedenle AKD'nin eşanlı mı gün sonu mu gösterildiği ve hangi ayrıntıda sunulduğu kurumdan kuruma değişir. Veri lisanslamanın emir defteri verisine etkisi emir defteri yazısında da ele alınıyor.
AKD nasıl okunur? Net lot ve ortalama maliyet
AKD okunurken önce toplamlar kontrol edilir: her işlemin bir alıcısı ve bir satıcısı olduğu için toplam alış lotu toplam satış lotuna, kurumların net lotlarının toplamı da sıfıra eşittir. Bir kurumun net alımı, başka kurumların toplam net satışına karşılık gelir.
| Kurum | Alış | Alış ort. | Satış | Satış ort. | Net |
|---|---|---|---|---|---|
| Kurum A | 320.000 | 25,12 | 80.000 | 25,20 | +240.000 |
| Kurum B | 150.000 | 25,05 | 140.000 | 25,08 | +10.000 |
| Kurum C | 210.000 | 25,10 | 290.000 | 25,02 | −80.000 |
| Kurum D | 60.000 | 25,00 | 230.000 | 25,14 | −170.000 |
| Kurum E | 180.000 | 25,09 | 180.000 | 25,09 | 0 |
| Diğer kurumlar | 80.000 | 25,07 | 80.000 | 25,09 | 0 |
| Toplam | 1.000.000 | 1.000.000 | 0 |
Örnek (varsayımsal): Tabloda Kurum A 240.000 lot net alıcı görünüyor; bu, günlük 1.000.000 lotluk hacmin %24'üdür. Karşı tarafta Kurum C 80.000, Kurum D 170.000 lot net satıcıdır ve 80.000 + 170.000 = 250.000 lotluk net satış, A'nın 240.000 ve B'nin 10.000 lotluk net alımına eşittir.
Kurum A'nın alış ortalaması 25,12 TL, günün tüm işlemlerinin ağırlıklı ortalaması ise yaklaşık 25,09 TL'dir; A'nın müşterileri ortalamanın biraz üzerinde almış görünür. Kurum E hem alışta hem satışta 180.000 lotla net sıfırdır; bu görüntü piyasa yapıcılık, gün içi al-sat yapan müşteriler veya algoritmik işlemlerle oluşabilir.
Ortalama fiyatların günün ağırlıklı ortalamasıyla karşılaştırılması VWAP mantığıyla yapılır. AKD'nin tek bir gün yerine birkaç günlük toplamına bakmak gürültüyü azaltır, ancak aynı kurumdaki farklı müşterilerin işlemleri yine birbirinden ayrılamaz.
Takas analizi nedir? AKD ile takas farkı
Takas analizi, payların aracı kurumlardaki saklama bakiyelerinin ve bu bakiyelerdeki değişimin incelenmesidir. Kaynağı MKK'dır: Borsa İstanbul'un dağıttığı MKK verileri arasındaki Üye Bazında Saklama Bakiyeleri, her üyenin MKK kayıtlarında yer alan ve borsada işlem görebilir statüdeki paylarına ilişkin saklama bakiyelerini içerir. AKD ise işlem akışını gösterir.
| Ölçüt | AKD | Takas (saklama) verisi |
|---|---|---|
| Neyi gösterir? | Kurumların aracılık ettiği alım ve satım işlemleri | Kurumlardaki müşteri ve portföy hesaplarında duran pay miktarı |
| Kaynak | Borsa İstanbul işlem tarafı verileri | MKK saklama kayıtları |
| Zaman | İşlem günü, eşanlı veya gün sonu | Takas sonrası; Ekim 2026 itibarıyla T+2 |
| Gün içi al-sat | Hacimde görünür | Netleştiği için görünmez |
| Virman | Görünmez | Kurumlar arası aktarım bakiyeyi değiştirir |
İki veri farklı sonuç verebilir. Bir kurum gün içinde 240.000 lot net alıcı görünse de müşterileri payları takas tamamlandıktan sonra başka bir kuruma virmanlarsa saklama bakiyesi artmaz. MKK da borsada alınan payların işlemden iki iş günü sonra kayıtlarına yansıdığını belirtir. Saklama verisinin yabancı yatırımcılar için kullanılan biçimi yabancı takas oranı yazısında, MKK'nın kayıt sistemi MKK nedir yazısında anlatılıyor.
AKD'yi yorumlamanın sınırları
AKD, işleme kimin aracılık ettiğini gösterir; kimin, neden ve hangi vadeyle işlem yaptığını göstermez. Yorumlarken şu sınırlar akılda tutulur:
- Kurum müşterileri karışıktır: Bir kurumun net alımı tek bir büyük yatırımcının da, binlerce küçük yatırımcının da toplamı olabilir. Aynı kurumda yerli ve yabancı, bireysel ve kurumsal müşteriler, yatırım fonları ve kurumun kendi portföyü birlikte işlem yapar.
- Hesap türü görünmez: Pay Piyasası Prosedürü'ne göre emirlerde müşteri hesap numarası girilmesi zorunludur ve piyasa yapıcılar kotasyonlarında PYM veya PYP, likidite sağlayıcılar LSM veya LSP hesap tanımlarını kullanır. Bu ayrımlar Borsa'nın kayıtlarındadır, ancak yatırımcının gördüğü dağılım kurum düzeyinde toplanmıştır. Piyasa yapıcının iki taraflı kotasyonları piyasa yapıcı yazısında anlatılıyor.
- Algoritmik ve gün içi işlemler: Aynı kurum üzerinden çalışan algoritmalar ve gün içi işlem yapanlar her iki tarafta da büyük hacim üretir; brüt hacim yüksek, net miktar küçük olabilir. Yazılım tarafındaki genel yapı algoritmik işlem yazısında yer alıyor.
- Aynı kurumda iki taraf: Alıcı ve satıcı aynı kurumun müşterisi olduğunda işlem o kurumun hem alış hem satış sütununa yazılır ve net etkisi sıfırdır.
- Pozisyonun yönü belli değildir: Net alım, yeni pozisyon açılışı olabileceği gibi açığa satış pozisyonlarının kapatılması da olabilir; net satış da kredili pozisyonların zorla kapatılmasından kaynaklanabilir.
Bu nedenle bir kurumun adı tek başına bilgi taşımaz. Belirli kurumların belirli yatırımcı gruplarıyla özdeşleştirilmesi ancak bir varsayımdır ve kurumların müşteri yapısı zamanla değişir.
AKD paylaşımları ve SPK'nın piyasa dolandırıcılığı kuralları
AKD ekran görüntüleriyle yapılan büyük oyuncu topluyor veya mal toplanıyor türünden paylaşımlar, gerçeği yansıtmıyorsa ve fiyatı etkileme amacı taşıyorsa hukuki sonuç doğurabilir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu iki tür piyasa dolandırıcılığını suç sayar:
- İşlem bazlı (md. 107/1): Fiyatlar, fiyat değişimleri, arz ve talep hakkında yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım satım yapmak, emir vermek, emir iptal etmek veya değiştirmek ya da hesap hareketi gerçekleştirmek. Cezası üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır; adli para cezası elde edilen menfaatten az olamaz.
- Bilgi bazlı (md. 107/2): Fiyatları veya yatırımcı kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek, söylenti çıkarmak, yorum yapmak veya bunları yaymak ve bu suretle menfaat sağlamak. Cezası üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır.
Suç oluşturmayan ancak piyasanın güvenini bozan davranışlar ise Kanun'un 104. maddesi ve Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği (VI-104.1) kapsamında idari para cezasına konu olur. Tebliğ'in 5. maddesi kendinden kendine veya karşılıklı işlemleri, açılış ve kapanış fiyatlarını etkilemeye yönelik işlemleri ve fiyatı yükseltmeye, düşürmeye ya da sabit tutmaya yönelik işlemleri sayar. 6. maddesine göre kitle iletişim araçlarında bir pay hakkında yorum veya tavsiyede bulunduktan sonra, tavsiyeyi değiştirene kadar ya da her hâlükârda 5 iş günü içinde alım veya tut tavsiyesi verilmiş payı satmak, satım tavsiyesi verilmiş payı almak da piyasa bozucu eylemdir.
Yatırımcı açısından sonuç basittir: AKD'ye dayanan bir yorumun kaynağı, yorumcunun aynı payda pozisyonu olup olmadığı ve iddianın veriyle ne kadar örtüştüğü sorgulanır. Sahte derinlik oluşturmak için girilip iptal edilen emirlerin de Kanun'un 107. maddesindeki işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı kapsamına girebileceği emir defteri yazısında belirtiliyor.
Hisseleri akıllı listelerle süzün
Fiva'da "Temettü verimi %6 üzeri" veya "F/K 8 altı" gibi hazır akıllı listeler kriterlere uyan hisseleri tek dokunuşla süzer; BIST, NASDAQ ve Avrupa borsalarındaki hisseler ve sektörler tek ekranda izlenir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
AKD'de en çok alan kurum fiyatı yükseltir mi?
Hayır. Her alışın karşısında aynı miktarda satış vardır; bir kurumun net alımı başka kurumların net satışına eşittir. Fiyatı belirleyen, alıcıların mı satıcıların mı karşı taraftaki emirleri daha kötü fiyattan kabul etmeye istekli olduğudur; kurumun adı değil.
AKD ile hangi yatırımcının aldığı görülebilir mi?
Görülemez. AKD işlem tarafı olarak yalnızca aracı kurumu gösterir; aynı kurumdaki binlerce müşterinin, fonların ve kurumun kendi portföyünün işlemleri tek satırda toplanır.
AKD ile takas arasındaki fark nedir?
AKD işlem gününde kurumların aracılık ettiği alım ve satımları gösterir. Takas verisi ise MKK'daki saklama bakiyelerine dayanır, Ekim 2026 itibarıyla T+2 gecikmelidir ve gün içi al-sat yerine takas sonrası kalan pozisyonu yansıtır.
AKD'de net alımların toplamı neden sıfırdır?
Her işlemin bir alıcı ve bir satıcı kurumu vardır. Bu yüzden toplam alış lotu toplam satış lotuna eşittir ve kurumların net lotları toplandığında sıfır çıkar.
AKD verisi nereden görülür?
Borsa İstanbul'un işlem tarafı verilerini lisansla alan aracı kurum uygulamaları ve veri terminalleri AKD ekranı sunar. Eşanlı ya da gün sonu gösterim ve ayrıntı düzeyi kurumun aldığı veri lisansına göre değişir.
Kaynaklar
- Borsa İstanbul: Veri yayın ürünleri (İşlem Tarafı Eşanlı ve Gün Sonu Verileri, Pay Piyasası Verileri, MKK verileri) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Veri dağıtım ve endeks lisanslama SSS (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Pay Piyasası Prosedürü (Revizyon 54, 21.09.2026), hesap numarası zorunluluğu ve PYM/PYP, LSM/LSP hesap tanımları (yeni sekmede açılır)
- SPK Mevzuat: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu güncel metin, madde 104 ve 107 (yeni sekmede açılır)
- SPK Mevzuat: Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği (VI-104.1) güncel metin, madde 3, 5 ve 6 (yeni sekmede açılır)
- SPK: Sermaye piyasasında piyasa dolandırıcılığı (manipülasyon) (yeni sekmede açılır)
- MKK: Merak ettikleriniz (payların T+2 sonra MKK kayıtlarına yansıması) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.