Kısa cevap: Carry trade (arakazanç ticareti), faizi düşük bir para biriminden borçlanıp elde edilen fonu faizi yüksek bir para biriminde değerlendirmektir. Getiri iki para birimi arasındaki faiz farkından gelir, ancak sonuç kur hareketine bağlıdır: yüksek faizli para birimi vade boyunca faiz farkından fazla değer kaybederse işlem zarar eder. Bu nedenle carry trade risksiz bir arbitraj değil, kur riski taşıyan bir pozisyondur.
Türk lirası faizinin dolar ve euro faizlerinin çok üzerinde seyrettiği dönemlerde yabancı yatırımcıların TL varlıklara ilgisi sık sık carry trade ile açıklanır. Aynı kavram, yen gibi düşük faizli para birimleriyle finanse edilen küresel pozisyonların hızla kapatıldığı dönemlerde de gündeme gelir.
Aşağıda carry trade'in nasıl kurulduğu, getirinin faiz farkı ve kur değişimiyle nasıl hesaplandığı, kapsanmamış faiz paritesinin ne söylediği, çözülme dönemlerinde neler olduğu ve TL varlıklar açısından Ekim 2026 itibarıyla resmi verilerin neyi gösterdiği varsayımsal örneklerle anlatılıyor. Yazı bir strateji önerisi değildir.
Carry trade nedir? Arakazanç ticaretinin mantığı
Carry trade, düşük faizli para biriminden borçlanıp yüksek faizli para birimine yatırım yaparak faiz farkından kazanç elde etmeye çalışmaktır. TCMB'nin terimler sözlüğü arakazanç ticaretini bu şekilde tanımlar ve önemli bir kayıt ekler: kredi riskinin sabit kalacağı varsayımı altında net getiriyi kur gelişmeleri belirler.
İşlemde iki para birimi rol alır:
- Fonlama para birimi: Borçlanılan, faizi düşük para birimi. BIS'in Ağustos 2024 incelemesinde ele alınan yen cinsi pozisyonlar bu rolün bir örneğidir.
- Hedef para birimi: Yatırım yapılan, faizi yüksek para birimi. Gelişmekte olan ülke para birimleri çoğu zaman bu gruptadır.
Carry trade arbitrajdan farklıdır. Arbitraj aynı varlığın iki piyasadaki fiyat farkını eşanlı alım satımla risksiz biçimde değerlendirir; mantığı arbitraj nedir yazısında anlatılıyor. Carry trade ise vade boyunca açık bir kur pozisyonu taşır. Faiz farkı baştan bellidir, kur değişimi bilinmez; işlemin kârı ya da zararı bu iki parçanın toplamıdır.
Carry trade nasıl yapılır?
Carry trade, fonlama para biriminde borçlanma, hedef para birimine çevirme, yüksek faizli varlıkta bekleme ve vadede geri çevirip borcu ödeme adımlarından oluşur. Uygulamada bu adımlar farklı araçlarla kurulabilir:
- Spot çevirme ve yatırım: Düşük faizle dolar veya yen borçlanılır, spot piyasada TL'ye çevrilir ve TL mevduat, repo ya da kısa vadeli devlet tahvilinde değerlendirilir. Vadede TL tekrar dövize çevrilip borç ödenir.
- Vadeli işlemle: Peşin para ödemeden vadeli piyasada yüksek faizli para birimi alınıp düşük faizli para birimi satılır. Vadeli kur faiz farkını içerdiği için, vadedeki spot kur vadeli kurdan daha iyi kalırsa kazanç oluşur. Vadeli kurun hesabı döviz kuru nasıl belirlenir yazısında yer alıyor.
- Kaldıraçlı türevlerle: Teminat yatırılarak kaldıraçlı döviz pozisyonu açılır. Pozisyon büyüklüğü teminatın katlarına çıktığı için küçük kur hareketleri teminatın büyük kısmını eritebilir.
Döviz swapıyla TL alıp TL varlığa yatırmak ise klasik carry trade değildir: swapın vade bacağı kuru baştan sabitlediği için kur riski kapanır, buna karşılık faiz farkının büyük kısmı swap maliyetine gider. Bu ilişki swap nedir yazısında ima edilen faiz hesabıyla gösteriliyor.
Carry trade getirisi nasıl hesaplanır?
Fonlama para birimi cinsinden carry trade getirisi, hedef para birimindeki faiz getirisi ile kur değişiminin birleşik sonucundan borçlanma maliyetinin düşülmesiyle bulunur:
Kâr (dolar) = Borç × [(1 + TL faizi) × (Başlangıç kuru ÷ Vade sonu kuru) − (1 + dolar faizi)]
Başa baş kur, kârın sıfır olduğu vade sonu kurudur: Başlangıç kuru × (1 + TL faizi) ÷ (1 + dolar faizi).
Varsayımsal örnek: Bir yatırımcı 1.000.000 dolar borçlansın (yıllık maliyet %5), kur 40,00 TL iken TL'ye çevirip 40.000.000 TL'yi yıllık %38 getiriyle bir yıl değerlendirsin. Vergi ve işlem maliyetleri dikkate alınmamıştır.
| Vade sonu kuru (TL) | TL'nin dolar karşılığı | Kâr/zarar (dolar) | Borca göre getiri |
|---|---|---|---|
| 40,00 | 1.380.000,00 | 330.000,00 | %33,0 |
| 44,00 | 1.254.545,45 | 204.545,45 | %20,5 |
| 48,00 | 1.150.000,00 | 100.000,00 | %10,0 |
| 52,57 (başa baş) | 1.050.000 civarı | 0 civarı | %0 |
| 56,00 | 985.714,29 | −64.285,71 | −%6,4 |
Vade sonunda 55.200.000 TL birikir, borç 1.050.000 dolardır. Kur 40,00 × 1,38 ÷ 1,05 ≈ 52,57 TL'nin üzerine çıkarsa faiz farkı kur kaybını karşılamaz. Pozisyonun 200.000 dolarlık teminatla açıldığı varsayılırsa 56,00 TL senaryosundaki zarar teminatın yaklaşık %32,1'idir. Rakamlar varsayımsaldır.
Aynı hesap Python ile birkaç satırda yapılabilir:
S0 = 40.00 # başlangıç kuru (TL/dolar)
i_tl = 0.38 # TL yatırım getirisi (yıllık)
i_usd = 0.05 # dolar borçlanma maliyeti (yıllık)
borc = 1_000_000 # dolar
tl_sonu = borc * S0 * (1 + i_tl) # 55.200.000 TL
geri_odeme = borc * (1 + i_usd) # 1.050.000 dolar
basabas = S0 * (1 + i_tl) / (1 + i_usd) # 52,57 TL
for S1 in (40, 44, 48, 56):
kar = tl_sonu / S1 - geri_odeme
print(S1, round(kar, 2))Getiri, faiz farkının sabit ve garantili olduğu, kur değişiminin ise belirsiz olduğu iki parçadan oluşur. Faiz farkının ne kadarının satın alma gücü kazancı olduğunu görmek için hesap reel getiri mantığıyla da yapılabilir.
Kapsanmamış faiz paritesi nedir?
Kapsanmamış faiz paritesi, yüksek faizli para biriminin vade boyunca beklenen değer kaybının iki para birimi arasındaki faiz farkına eşit olacağını öne süren teorik koşuldur. Bu koşul geçerliyse carry trade'in beklenen getirisi sıfırdır: faiz farkından elde edilen kazanç, ortalamada kur kaybıyla silinir.
Koşul şöyle yazılır: Beklenen vade sonu kuru ÷ Başlangıç kuru = (1 + yurt içi faiz) ÷ (1 + yurt dışı faiz). Önceki örnekte bu oran 1,38 ÷ 1,05 ≈ 1,314'tür; yani parite geçerliyse piyasanın bir yıl içinde dolar/TL kurunun yaklaşık %31,4 yükselmesini, başka bir deyişle TL'nin dolar cinsinden değerinin yaklaşık %23,9 azalmasını beklemesi gerekir. Başa baş kur ile paritenin ima ettiği beklenen kur aynıdır.
Kapsanmış faiz paritesinden farkı kur riskinin kapatılmamasıdır. Kapsanmış paritede kur riski vadeli işlemle sabitlendiği için koşul arbitrajla sağlanır; kapsanmamış paritede ise kur riski açık kalır ve koşul yalnızca beklentiler üzerinden kurulur. Ampirik çalışmalar bu koşulun kısa vadede çoğu zaman tutmadığını gösterir. Literatürde bu durum kapsanmamış faiz paritesi bilmecesi olarak bilinir: yüksek faizli para birimleri ortalamada faiz farkının ima ettiği kadar değer kaybetmemiştir. Brunnermeier, Nagel ve Pedersen'in NBER çalışması bu getirinin bedelinin ani çöküş riski olduğunu gösterir: yüksek ve düşük faizli para birimleri arasındaki kur hareketleri negatif çarpıktır, yani carry trade'de küçük ve düzenli kazançlar seyrek ama büyük kayıplarla kesilebilir.
Carry trade çözülmesi nedir? Ani kur hareketleri
Carry trade çözülmesi (unwind), çok sayıda yatırımcının aynı anda pozisyon kapatmak için hedef para birimini satıp fonlama para birimini geri almasıdır. Bu satış hedef para biriminde ani değer kaybına, fonlama para biriminde ani değer kazancına yol açar ve kur hareketi yeni zararları, teminat çağrılarını ve yeni satışları tetikler.
Brunnermeier, Nagel ve Pedersen bu ani tersine dönüşleri risk iştahının ve fonlama likiditesinin azaldığı dönemlerle ilişkilendirir. Döngü genellikle şöyle işler:
- Küresel risk algısı bozulur veya fonlama para biriminin faizi yükselir.
- Hedef para birimi değer kaybetmeye başlar, kaldıraçlı pozisyonlar zarar yazar.
- Teminat gereksinimleri artar, yatırımcılar pozisyon kapatmak zorunda kalır.
- Kapanışlar kur hareketini büyütür ve oynaklık sıçrar.
BIS'in 27 Ağustos 2024 tarihli 90 sayılı Bülteni bu dinamiğin yakın tarihli bir örneğini inceler. Bültene göre Ağustos 2024 başındaki piyasa çalkantısında hisse senedi ve döviz piyasalarındaki kaldıraçlı pozisyonların çözülmesi, zayıf bir ABD verisine verilen tepkiyi büyüttü ve döviz carry trade pozisyonları kaldıraç azaltma baskısından ağır etkilendi. BIS, çeşitli tahminlere dayanarak olay öncesindeki döviz carry trade pozisyonlarının büyüklüğünü kabaca 40 trilyon yen, yani yaklaşık 250 milyar dolar olarak verdi ve veri eksikleri nedeniyle bu rakamın olduğundan düşük olabileceğini belirtti. Bülten, olayı oynaklığın döngüsel kaldıraç azaltma ve teminat artışlarıyla büyüdüğü bir örnek olarak tanımlar. Teminat ve zorunlu kapanış mekanizması kaldıraç ve likidasyon yazısında anlatılıyor.
Carry trade Türkiye: TL varlıklar ve yabancı girişleri
TL faizinin döviz faizlerinin belirgin biçimde üzerinde olması TL varlıkları carry trade için hedef haline getirebilir; bu girişler TL'yi destekler, çıkışlar ise kura ve likiditeye baskı yapar. Ekim 2026 itibarıyla TCMB'nin politika faizi 22 Ekim 2026 kararıyla %36'dır. Faiz farkının daralmasının kur kanalı üzerindeki olası etkisi faiz indirimi neleri etkiler yazısında ele alınıyor.
TCMB'nin Mayıs 2026 Finansal İstikrar Raporu bu akımların hızını gösterir:
- 2025 ortasından itibaren yabancı fon girişlerinin hızlanmasıyla sistemdeki TL likidite fazlası Ocak 2026 sonunda en yüksek düzeyine ulaştı.
- 24 Ocak 2026 tarihli düzenlemeyle kısa vadeli yurt dışı TL cinsi repo, kredi ve mevduat fonlamalarına uygulanan zorunlu karşılık oranları artırıldı.
- Şubat sonunda jeopolitik risklerin artmasıyla yabancı fon çıkışları hızlandı. Bankaların yurt dışından repo, kredi, mevduat ve swap yoluyla sağladığı TL fonlama 27 Şubat'taki 42,7 milyar dolardan 3 Nisan'da 29,1 milyar dolara geriledi, 30 Nisan'da 33,6 milyar dolara toparlandı.
Rapor bu hareketleri carry trade olarak adlandırmaz; ancak yurt dışı yerleşiklerin TL'ye erişim kanallarının jeopolitik bir şokta birkaç hafta içinde yaklaşık üçte bir oranında daralabildiğini gösterir. Bu tür çıkışlar sırasında kurda, swap faizlerinde ve kısa vadeli TL faizlerinde sert hareketler görülebilir. Dalgalı kur rejiminde kurun nasıl oluştuğu ve TCMB'nin kur düzeyine ilişkin bir hedefinin bulunmaması döviz kuru yazısında, rezervlerin bu süreçteki rolü TCMB rezervleri yazısında anlatılıyor.
Carry trade riskleri nelerdir?
Carry trade'in temel riski kurdur, ancak tek risk kur değildir. Başlıca riskler şunlardır:
| Risk | Nasıl ortaya çıkar? |
|---|---|
| Kur riski | Hedef para birimi faiz farkından fazla değer kaybeder; başa baş kur aşılır. |
| Çöküş ve likidite riski | Çözülme dönemlerinde herkes aynı anda çıkmak ister; alış-satış makası açılır, kur sıçrar. |
| Faiz riski | Hedef ülkede faizler yükselirse sabit getirili tahvilin fiyatı düşer; fonlama faizi yükselirse maliyet artar. |
| Kaldıraç ve teminat riski | Teminat çağrısı pozisyonun en kötü anda kapatılmasına yol açabilir. |
| Düzenleme riski | Zorunlu karşılık, vergi veya sermaye hareketlerine ilişkin düzenlemeler işlemin maliyetini değiştirebilir. |
| Maliyet ve vergi | Kur makası, işlem ücreti ve stopaj net getiriyi azaltır. |
Bu nedenle faiz farkı tek başına bir kazanç göstergesi değildir. Yüksek faiz çoğu zaman yüksek enflasyonun ve yüksek risk priminin karşılığıdır; faiz farkını değerlendirirken enflasyon farkı, cari denge ve ülke risk primi birlikte düşünülür. Oynaklığın ölçülmesi volatilite nedir yazısında anlatılıyor. Örnekler yalnızca mekanizmayı göstermek içindir; belirli bir para birimi veya varlık için yönlendirme içermez.
Makro verileri Fiva'da karşılaştırın
Fiva'da enflasyon, politika faizi ve büyüme gibi göstergeler ülkeler arasında karşılaştırmalı haritalarda sunulur; ekonomik takvim ve önemli veriler günün özetinde yer alır. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Carry trade nasıl yapılır?
Düşük faizli bir para biriminde borçlanılır, fon yüksek faizli para birimine çevrilip mevduat, repo veya kısa vadeli tahvilde değerlendirilir, vadede geri çevrilip borç ödenir. Aynı pozisyon vadeli işlemlerle ve kaldıraçlı türevlerle de kurulabilir.
Carry trade neden riskli?
Faiz farkı baştan belli olsa da kur değişimi belirsizdir. Yüksek faizli para birimi faiz farkından fazla değer kaybederse işlem zarar eder; çözülme dönemlerinde kur hareketleri ani ve sert olabilir, kaldıraç kayıpları büyütür.
Carry trade çözülmesi ne demek?
Çok sayıda yatırımcının aynı anda pozisyon kapatarak hedef para birimini satıp fonlama para birimini geri almasıdır. BIS'e göre Ağustos 2024 çalkantısında yen fonlamalı carry trade pozisyonları kaldıraç azaltma baskısıyla hızla kapatıldı.
Carry trade ile arbitraj aynı şey mi?
Hayır. Arbitraj fiyat farklarını eşanlı ve risksiz işlemlerle değerlendirir. Carry trade ise vade boyunca açık kur riski taşır; getirisi kurun seyrine bağlıdır.
Carry trade başa baş kuru nasıl hesaplanır?
Başlangıç kuru, bir artı hedef para birimi faizi ile çarpılır ve bir artı fonlama faizine bölünür. Varsayımsal olarak 40,00 TL kur, %38 TL getirisi ve %5 dolar maliyetiyle başa baş kur 40,00 × 1,38 ÷ 1,05 ≈ 52,57 TL'dir.
Kaynaklar
- TCMB: Terimler Sözlüğü, arakazanç ticareti (carry trade) tanımı (yeni sekmede açılır)
- BIS Bulletin No 90: The market turbulence and carry trade unwind of August 2024 (27 Ağustos 2024) (yeni sekmede açılır)
- NBER Working Paper 14473: Brunnermeier, Nagel, Pedersen, Carry Trades and Currency Crashes (yeni sekmede açılır)
- BIS Quarterly Review: FX swaps and forwards: missing global debt? (Eylül 2017) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Finansal İstikrar Raporu, Mayıs 2026 (yabancı fon akımları, yurt dışından TL fonlama) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Faiz Oranlarına İlişkin Basın Duyurusu (2026-45, 22 Ekim 2026) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: 2026 Para Politikası (28 Aralık 2025), kur rejimi (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.