Kısa cevap: Piyasa Katılımcıları Anketi, TCMB'nin finansal ve reel sektördeki karar alıcı ve uzmanlara her ay enflasyon, politika faizi, dolar kuru, büyüme ve cari denge beklentilerini sorduğu ankettir. Sonuçlar katılımcıların beklentisidir, TCMB'nin tahmini değildir. 16 Ekim 2026'da yayımlanan Ekim anketinde 2026 yıl sonu enflasyon beklentisi %29,63, 12 ay sonrası beklentisi %23,89 oldu.
Gerçekleşen enflasyon kadar beklenen enflasyon da önemlidir: ücret ve fiyat ayarlamaları, mevduat ve tahvil faizleri, merkez bankasının faiz kararları ileriye dönük beklentilerle birlikte belirlenir. Türkiye'de bu beklentilerin en düzenli ölçülerinden biri TCMB'nin her ay yayımladığı Piyasa Katılımcıları Anketi'dir.
Aşağıda anketin kimlere ve ne zaman uygulandığı, hangi soruları içerdiği, sonuçların hangi istatistikle özetlendiği ve hanehalkı ile reel sektör beklentilerinden nasıl ayrıştığı TCMB'nin metaveri ve rapor belgelerine dayanarak anlatılıyor. Enflasyonun nasıl ölçüldüğü enflasyon ve TÜFE yazısında yer alıyor.
Piyasa Katılımcıları Anketi nedir, kimler katılır?
TCMB'nin metaverisine göre anketin amacı, finansal ve reel sektörde karar alıcı ve uzman kişilerin makroekonomik değişkenlere ilişkin beklentilerini izlemektir. Anket Ağustos 2001'den bu yana uygulanıyor; 2013'e kadar ayda iki kez yapılırken Ocak 2013'ten itibaren ayda bir yapılıyor. Önceki adı "Beklenti Anketi" idi; Haziran 2021'de, sonuçların TCMB'nin kurumsal tahmini olduğu yönündeki yanlış anlaşılmayı önlemek amacıyla adı Piyasa Katılımcıları Anketi olarak değiştirildi.
Katılımcı paneli olasılık dışı örneklemle seçilir ve katılım gönüllüdür. Ekim 2023 düzenlemesiyle liste yalnızca kurumsal katılımcıları içerecek biçimde güncellendi; bankalar aktif büyüklüğüne, banka dışı finansal kuruluşlar aktif veya portföy büyüklüğüne, diğer firmalar sektör düzeyinde aktif veya ciro büyüklüğüne göre seçildi ve katılımcı sayısı 72'ye çıkarıldı. Bireysel yanıtlar 1211 sayılı TCMB Kanunu'nun 43. maddesi uyarınca gizli tutulur.
| Katılımcı profili | Yanıtlayan |
|---|---|
| Bankalar | 30 |
| Banka dışı finansal sektör | 24 |
| Finansal sektör toplamı | 54 |
| Reel sektör | 17 |
| Toplam | 71 |
Rapora göre anket her ay 55'i finansal, 17'si reel sektörden 72 katılımcıya gönderiliyor; Ekim 2026'da bunların 71'i yanıt verdi.
Ankette hangi sorular sorulur?
TCMB'nin yayımladığı anket soru formunda Ekim 2026 itibarıyla altı değişken yer alır. Her değişken için farklı vadelerde nokta tahmini istenir:
| Değişken | Sorulan dönemler | Birim |
|---|---|---|
| Tüketici enflasyonu (aylık) | Cari ay, 1 ay sonrası, 2 ay sonrası | % |
| Tüketici enflasyonu (yıllık) | Cari yıl sonu, 12 ay sonrası, gelecek yıl sonu, 24 ay sonrası, 5 yıl sonrası | % |
| Bankalararası piyasada dolar kuru | Cari ay sonu, cari yıl sonu, 12 ay sonrası | TL |
| Yıllık cari işlemler dengesi | Cari yıl, gelecek yıl | Milyar ABD doları |
| Yıllık GSYH büyümesi | Cari yıl, gelecek yıl | % |
| BIST Repo ve Ters Repo Pazarı gecelik faizi | Cari ay sonu | % |
| PPK politika faizi | İlk, ikinci ve üçüncü toplantı, cari yıl sonu, 12 ay sonrası, gelecek yıl sonu, 24 ay sonrası | % |
12 ve 24 ay sonrası enflasyon için ayrıca olasılık dağılımı sorulur: katılımcı, enflasyonun belirli aralıklarda gerçekleşme olasılığını yüzde olarak verir. Politika faizi sorusu Haziran 2025 düzenlemesiyle toplantı bazlı hale getirildi; önceden cari ay sonu, 3, 12 ve 24 ay sonrası için soruluyordu.
Piyasa Katılımcıları Anketi ne zaman açıklanır?
Metaveriye göre yanıtlar ilgili ayın ikinci veya üçüncü haftasındaki üç günlük bir sürede TCMB'nin internet sitesi üzerinden toplanır; toplu sonuçlar veri alımının tamamlanmasından sonraki ikinci iş günü yayımlanır. Sonuçlar revize edilmez, anket döneminden sonra gelen yanıtlar değerlendirmeye alınmaz. Yayım takvimi her yılın ilk iş günü duyurulur.
Ekim 2026 anketi 12–14 Ekim'de uygulandı ve 16 Ekim 2026 Cuma günü yayımlandı. TCMB'nin veri yayımlama takviminde 2026'nın kalan yayımları 13 Kasım ve 11 Aralık tarihlerinde, saat 10.00'da görünüyor. Ekim'de anket PPK toplantısından önce yayımlandığı için kararın beklentiye uyup uymadığını görmek açısından bir referans sundu: Ekim anketinde Ekim toplantısı için politika faizi beklentisi %36'ydı ve 22 Ekim kararı bu düzeyde oldu. Her ay böyle değildir; 2026 takviminde Mart, Haziran, Eylül ve Aralık anketlerinin yayım günü PPK toplantısının ertesi gününe denk gelir. Diğer veri açıklamalarıyla birlikte izlenmesi ekonomik takvim yazısında anlatılıyor.
Ekim 2026 anketinde yıl sonu enflasyon beklentisi kaç?
TCMB'nin Ekim 2026 raporundaki başlıca uygun ortalama değerleri ve bir önceki anketle karşılaştırması şöyledir:
| Değişken | Eylül 2026 | Ekim 2026 |
|---|---|---|
| 2026 yıl sonu TÜFE beklentisi | %29,61 | %29,63 |
| 12 ay sonrası TÜFE beklentisi | %23,70 | %23,89 |
| 24 ay sonrası TÜFE beklentisi | %18,32 | %17,94 |
| Cari ay sonu gecelik repo faizi beklentisi | %37,00 | %36,00 |
| Yıl sonu dolar/TL beklentisi | 51,57 TL | 51,55 TL |
| 12 ay sonrası dolar/TL beklentisi | 58,60 TL | 59,26 TL |
| 2026 GSYH büyüme beklentisi | %3,0 | %2,9 |
| 2027 GSYH büyüme beklentisi | %3,9 | %3,9 |
Aynı ankette Ekim ayı aylık TÜFE beklentisi %2,11, gelecek yıl sonu beklentisi %23,33, 5 yıl sonrası beklentisi %12,17 oldu. Politika faizi için ilk toplantı beklentisi %36,00, cari yıl sonu beklentisi %35,00, 12 ay sonrası beklentisi %29,01 olarak yer aldı. Cari işlemler dengesi beklentisi 2026 için 48,5 milyar dolar, 2027 için 43,8 milyar dolar açıktır.
Olasılık sorusunda katılımcılar ortalama olarak 12 ay sonrası enflasyonun %34,56 olasılıkla %23,00–24,99 aralığında, %31,90 olasılıkla %21,00–22,99 aralığında gerçekleşeceğini öngördü. Rapor, sonuçların katılımcıların beklentilerine dayandığını ve TCMB'nin görüş ve tahminlerini yansıtmadığını belirtir; gerçekleşme farklı olabilir. TÜİK'in 3 Kasım 2026 tarihli bültenine göre Ekim 2026'da gerçekleşen yıllık TÜFE %29,77'dir.
Uygun ortalama nedir? Medyan ile ortalama farkı
Raporda verilen değerler "uygun ortalama"dır. Metaveriye göre uygun ortalama, verinin merkezi eğilimini en iyi özetleyen istatistiktir ve uç değerler incelenerek aritmetik ortalama, medyan, mod, aykırı veya uç değerler çıkarılarak hesaplanan ortalamalar ile budanmış ortalama arasından seçilir:
- Dağılım normale yakınsa aritmetik ortalama,
- normalin dışında değerler varsa aykırı veya uç değerler çıkarılmış ortalama,
- çarpıklık görece yüksekse medyan,
- yanıtlar belirli bir değerde yoğunlaşmışsa mod kullanılır.
Aykırı değerler Tukey yöntemiyle belirlenir: Q1 alt, Q3 üst çeyrek olmak üzere Q1 − 1,5 × (Q3 − Q1) altındaki ve Q3 + 1,5 × (Q3 − Q1) üstündeki değerler aykırı, 3 katsayısıyla bulunan sınırların dışındakiler uç değer sayılır.
Varsayımsal örnek: Dokuz katılımcının yıl sonu enflasyon beklentileri küçükten büyüğe %28,9; 29,2; 29,4; 29,5; 29,6; 29,7; 29,9; 30,1 ve 34,5 olsun.
- Aritmetik ortalama %30,09'dur; tek bir yüksek yanıt ortalamayı 0,5 puan yukarı çeker.
- Medyan, sıralamadaki beşinci değer olan %29,6'dır.
- Alt çeyrek 29,4, üst çeyrek 29,9 alınırsa aralık 0,5'tir; aykırı değer sınırları 28,65 ile 30,65, uç değer sınırları 27,9 ile 31,4 olur. %34,5 uç değerdir.
- Uç değer çıkarıldığında ortalama %29,54'e iner.
Rakamlar varsayımsaldır. Örnek, aynı yanıtlardan farklı özet istatistiklerle yarım puana yakın fark çıkabildiğini gösterir.
Haberlerde aynı ay için farklı rakamlar görülmesinin bir nedeni de budur: TCMB'nin uygun ortalaması ile basın kuruluşlarının kendi anketlerindeki medyan veya ortalama aynı olmayabilir. Tanımsal istatistikler EVDS'de ayrı bir alt başlık altında yayımlanır.
Hanehalkı ve reel sektör enflasyon beklentisi neden farklı?
TCMB, üç farklı anketin 12 ay sonrası enflasyon beklentilerini Sektörel Enflasyon Beklentileri başlığıyla birlikte yayımlar: piyasa katılımcıları için bu anket, reel sektör için imalat sanayi firmalarına uygulanan İktisadi Yönelim Anketi, hanehalkı için TÜİK iş birliğiyle yürütülen Hanehalkı Beklenti Anketi kullanılır.
| Dönem | Piyasa katılımcıları | Reel sektör | Hanehalkı |
|---|---|---|---|
| Eylül 2025 | %22,25 | %36,80 | %52,99 |
| Ağustos 2026 | %23,69 | %32,80 | %45,58 |
| Eylül 2026 | %23,70 | %32,50 | %45,60 |
Farkın bir kısmı yöntemden kaynaklanır. Hanehalkı Beklenti Anketi Ocak 2026'dan beri uygulanıyor; çerçevesi TÜİK tarafından belirlenen aylık 5.400 haneden rastgele seçilen 18 yaş ve üzeri bireylere, TÜFE açıklamasını izleyen iki hafta içinde bilgisayar destekli telefon görüşmesiyle uygulanır ve uç değerler sınıra eşitlenerek (winsorization) özetlenir. 2015–2025 dönemindeki hanehalkı beklentileri Tüketici Eğilim Anketi'nden hesaplandığı için seri 2026 başında yöntem değiştirmiştir. İktisadi Yönelim Anketi sonuçları firmaların üretim değerleriyle ağırlıklandırılırken piyasa katılımcıları ve hanehalkı yanıtlarında ağırlıklandırma yapılmaz.
Farkın diğer kısmı algıdan gelir: hanehalkı beklentisi gıda, kira ve enerji gibi sık satın alınan kalemlerdeki deneyime, firma beklentisi maliyet ve fiyatlama planlarına daha duyarlıdır. Eylül 2026'da gelecek 12 ayda enflasyonun düşeceğini bekleyen hanehalkı oranı %16,25'tir. Ekim 2026 hanehalkı ve sektörel beklenti verilerinin yayım tarihi 23 Ekim 2026'dır.
Enflasyon beklentisi faiz ve tahvil getirisi için neden önemli?
TCMB'nin Parasal Aktarım Mekanizması kitapçığı beklentiler kanalını, ekonomik birimlerin gelecekteki enflasyona ilişkin beklentileri üzerinden işleyen bir aktarım yolu olarak tanımlar ve uzun vadeli faizlerin gelecekteki kısa vadeli faizlere ilişkin beklentilere bağlı olduğunu belirtir. TCMB'nin 22 Ekim 2026 karar metni de faiz adımlarının enflasyon, ana eğilim ve beklentiler dikkate alınarak belirleneceğini söyler. Faiz kararının piyasalara yayılması faiz indirimi neleri etkiler yazısında anlatılıyor.
Beklenti verisinin pratik kullanımlarından biri ileriye dönük (ex-ante) reel faizdir: nominal faiz, geçmiş enflasyonla değil beklenen enflasyonla karşılaştırılır.
Örnek hesap: 22 Ekim 2026 kararı sonrası politika faizi %36, Ekim anketindeki 12 ay sonrası TÜFE beklentisi %23,89'dur. Fisher formülüyle ileriye dönük reel faiz 1,36 ÷ 1,2389 − 1 ≈ %9,8 olur. Politika faizi bir hafta vadeli basit faiz olduğundan hesap yaklaşık bir göstergedir; TCMB'nin resmi bir hesaplaması değildir.
Tahvil tarafında, sabit kuponlu bir TL tahvilinin getirisi beklenen enflasyonu, istenen reel getiriyi ve risk primini birlikte yansıtır. Enflasyon beklentisi yükselirse aynı reel getiri için daha yüksek nominal getiri istenir ve tahvil fiyatları düşer. Beklenti değişiminin vadelere göre farklı yansıması getiri eğrisi, faiz kararının okunması PPK faiz kararı yazısında ele alınıyor.
Anket verileri EVDS'den nasıl alınır?
Aylık rapor, veri tabloları, metaveri ve soru formu TCMB'nin internet sitesinde İstatistikler, Eğilim Anketleri, Piyasa Katılımcıları Anketi başlığı altında yayımlanır. Zaman serileri ise TCMB'nin Elektronik Veri Dağıtım Sistemi'nde (EVDS), Tüm Seriler menüsündeki "Piyasa Katılımcıları Anketi (TCMB)" grubunda yer alır. Grup; uygun ortalamalar, tanımsal istatistikler ve 12 ile 24 ay sonrası enflasyon beklentilerinin olasılık dağılımları olarak alt başlıklara ayrılır. Seçilen seriler tablo veya grafik olarak görüntülenip indirilebilir.
Metaveriye göre karşılaştırılabilir zaman serileri 2013'ten başlar; 2001–2012 dönemine ait sorulardaki değişiklikler "Uygulama Değişiklikleri" belgesinde listelenir. Uzun bir dönem incelenirken sorunun tanımının değişip değişmediği bu belgeden kontrol edilir. Örneğin politika faizi beklentisi Haziran 2025'ten önce takvim bazlı, sonra toplantı bazlı sorulmuştur.
EVDS verisi web servisiyle de çekilebilir; servis ücretsiz üyelikle alınan bir API anahtarı ister. Python ile erişimin koşulları Python ile borsa verisi çekme yazısında yer alıyor.
Makro verileri Fiva'da karşılaştırın
Fiva'da enflasyon, politika faizi ve büyüme gibi göstergeler ülkeler arasında karşılaştırmalı haritalarda sunulur; ekonomik takvim ve önemli veriler günün özetinde yer alır. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Piyasa Katılımcıları Anketi ne zaman açıklanır?
Yanıtlar ayın ikinci veya üçüncü haftasında üç gün içinde toplanır ve sonuçlar ikinci iş günü saat 10.00'da yayımlanır. 2026'nın kalan yayım tarihleri TCMB takvimine göre 13 Kasım ve 11 Aralık'tır.
Ekim 2026'da yıl sonu enflasyon beklentisi kaç?
12–14 Ekim 2026'da uygulanan ankette 2026 yıl sonu TÜFE beklentisi %29,63, 12 ay sonrası beklentisi %23,89, 24 ay sonrası beklentisi %17,94 oldu. Bunlar katılımcıların beklentisidir, TCMB tahmini değildir.
Piyasa Katılımcıları Anketi TCMB'nin tahmini mi?
Hayır. Rapor, sonuçların katılımcı beklentilerine dayandığını ve TCMB'nin görüş ve tahminlerini yansıtmadığını belirtir. TCMB'nin kendi enflasyon tahminleri yılda dört kez yayımlanan Enflasyon Raporu'nda yer alır.
Ankete kimler katılıyor?
Bankalar, banka dışı finansal kuruluşlar ve reel sektör firmalarından seçilen karar alıcı ve uzmanlar katılır. Anket her ay 72 kurumsal katılımcıya gönderilir; Ekim 2026'da 71'i yanıt verdi.
Hanehalkının enflasyon beklentisi neden daha yüksek?
Hanehalkı beklentisi farklı bir anketle ölçülür ve sık satın alınan ürünlerdeki fiyat deneyimine daha duyarlıdır. Eylül 2026'da 12 ay sonrası beklenti hanehalkında %45,60, reel sektörde %32,50, piyasa katılımcılarında %23,70'tir.
Kaynaklar
- TCMB: Piyasa Katılımcıları Anketi sayfası (rapor, tablolar, metaveri, soru formu) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Piyasa Katılımcıları Anketi, Ekim 2026 raporu (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Piyasa Katılımcıları Anketi metaverisi (uygun ortalama, yayım zamanı, örneklem) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Piyasa Katılımcıları Anketi'ne ilişkin uygulama değişiklikleri (2001–2025) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Piyasa Katılımcıları Anketi soru formu (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Veri Yayımlama Takvimi (2026) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektörel Enflasyon Beklentileri, Eylül 2026 (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Sektörel Enflasyon Beklentileri metaverisi (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Hanehalkı Beklenti Anketi metaverisi (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Faiz Oranlarına İlişkin Basın Duyurusu (2026-45, 22 Ekim 2026) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Parasal Aktarım Mekanizması kitapçığı (beklentiler kanalı) (yeni sekmede açılır)
- TCMB EVDS: Piyasa Katılımcıları Anketi zaman serileri (yeni sekmede açılır)
- TÜİK: Tüketici Fiyat Endeksi, Ekim 2026 (haber bülteni, 3 Kasım 2026) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.