Kısa cevap: Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ülkede belirli bir dönemde üretilen mal ve hizmetlerin yarattığı katma değerin toplamıdır. TÜİK çeyreklik GSYH'yi çeyreğin bitiminden yaklaşık iki ay sonra açıklar; manşet büyüme, zincirlenmiş hacim endeksinin bir önceki yılın aynı çeyreğine göre değişimidir, bir önceki çeyreğe göre değişim ise mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriden okunur. Ekim 2026 itibarıyla son veriye göre GSYH 2026'nın ikinci çeyreğinde yıllık %2,3, bir önceki çeyreğe göre %1,1 büyüdü.
Büyüme verisi ekonomik takvimin en çok izlenen satırlarından biridir, ama tek bir rakam değildir. TÜİK'in bülteninde aynı çeyrek için cari fiyatlarla değişim, arındırılmamış yıllık büyüme, takvim etkisinden arındırılmış yıllık büyüme ve mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çeyreklik büyüme birlikte yer alır; bunlar farklı soruları yanıtlar.
Aşağıda GSYH'nin hesaplama yöntemleri, zincirlenmiş hacim endeksinin anlamı, yıllık ve çeyreklik büyüme farkı, harcama kalemlerinin katkısı, revizyonlar ve yayım takvimi TÜİK'in 31 Ağustos 2026 tarihli bültenleri ve metaverisi üzerinden anlatılıyor. Rakamlar TÜİK'in ilk tahminleridir ve sonraki yayımlarda revize edilebilir.
GSYH nedir, hangi yöntemlerle hesaplanır?
TÜİK'in metaverisine göre GSYH, bir ülkede belirli bir dönemde üretilen mal ve hizmetlerden doğan katma değerin standart ölçüsüdür. Aynı büyüklük üç yoldan hesaplanır:
- Üretim yöntemi: Yerleşik üretici birimlerin ürettiği tüm mal ve hizmetlerin değerinden, üretimde kullanılan girdilerin düşülmesiyle bulunur. Sonuçlar tarım, sanayi, inşaat, ticaret ve hizmetler gibi faaliyet kollarına göre yayımlanır.
- Harcama yöntemi: Hanehalkı tüketimi, devletin nihai tüketimi, gayrisafi sabit sermaye oluşumu (yatırım), stok değişimi ve mal ve hizmet ihracatından ithalatın düşülmesiyle bulunur.
- Gelir yöntemi: İşgücü ödemeleri, gayrisafi işletme artığı/karma gelir ile üretim ve ithalat üzerindeki vergilerin toplamından sübvansiyonların düşülmesiyle bulunur.
TÜİK hesabın ilk yapıldığı ve diğerlerinin dengelendiği temel yöntemin üretim yöntemi olduğunu belirtir. GSYH hem cari fiyatlarla hem de Laspeyres zincirlenmiş hacim endeksleriyle hesaplanır; sınıflamada AB'nin NACE Rev. 2 faaliyet sınıflaması esas alınır.
| Yöntem | Gösterge | Değer |
|---|---|---|
| Üretim | Tarım, ormancılık ve balıkçılık (yıllık, zincirlenmiş hacim) | %13,3 artış |
| Üretim | Sanayi | %2,4 artış |
| Üretim | İnşaat | %1,9 azalış |
| Harcama | Hanehalkı nihai tüketimi | %3,5 artış |
| Harcama | Gayrisafi sabit sermaye oluşumu | %0,6 artış |
| Gelir | İşgücü ödemelerinin gayrisafi katma değerdeki payı (cari fiyatlarla) | %38,1 |
Üç yöntem aynı toplamı farklı açılardan gösterir: üretim tarafı büyümenin hangi sektörden geldiğini, harcama tarafı talebin kaynağını, gelir tarafı yaratılan değerin emek ve sermaye arasında nasıl paylaşıldığını anlatır.
Cari fiyatlarla GSYH ile zincirlenmiş hacim endeksi farkı
Cari fiyatlarla GSYH, dönemin piyasa fiyatlarıyla ölçülür ve hem üretim miktarındaki hem de fiyatlardaki değişimi içerir. Yüksek enflasyon döneminde cari fiyatlarla büyüme bu yüzden çok yüksek görünür. Reel büyüme, fiyat etkisini ayıklayan zincirlenmiş hacim endeksinden okunur; TÜİK'in tanımıyla zincirlenmiş hacim endeksiyle hesaplanan değerlerin birbirine oranı gerçek büyüme hızını verir.
Zincirleme, sabit bir baz yılın fiyatları yerine her yıl bir önceki yılın fiyatlarını kullanır; böylece fiyat yapısı güncel kalır. TÜİK çeyreklik hesaplarda önceki yılın yıl ortalamasıyla zincirleme (annual overlap) yöntemini kullanır, endeksin referans yılı 2009=100'dür. Yöntemin bir sonucu toplamsallığın kaybolmasıdır: zincirlenmiş hacim değerlerinde alt kalemlerin toplamı ana kaleme eşit olmayabilir.
Hesap: TÜİK verisine göre 2026'nın ikinci çeyreğinde GSYH cari fiyatlarla bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %36,0 artarak 19 trilyon 869 milyar 747 milyon TL oldu; zincirlenmiş hacim endeksiyle artış %2,3'tür. Aradaki fark fiyat artışından gelir: 1,360 ÷ 1,023 − 1 ≈ %32,9. Bu oran GSYH'nin örtük fiyat değişimidir, yani ekonomide üretilen tüm mal ve hizmetlerin ortalama fiyat artışına yaklaşık bir göstergedir. Aynı mantık birinci çeyrekte de geçerlidir: cari fiyatlarla %35,7, reel %2,5 büyüme yaklaşık %32,4'lük fiyat etkisine karşılık gelir.
Örtük fiyat değişimi tüketici fiyatlarından farklı bir sepeti kapsar: TÜFE yalnızca hanehalkı tüketimini ölçer, GSYH fiyatları ise yatırım mallarını ve ihracatı da içerir. TÜFE'nin nasıl hesaplandığı enflasyon ve TÜFE yazısında, nominal ve reel değişim arasındaki ilişki reel getiri yazısında anlatılıyor.
Yıllık büyüme ile çeyreklik büyüme arasındaki fark nedir?
TÜİK bülteninde aynı çeyrek için üç ayrı reel büyüme oranı yer alır:
| Oran | Neyi karşılaştırır? | 2026 I. çeyrek (ilk açıklama) | 2026 II. çeyrek |
|---|---|---|---|
| Yıllık, arındırılmamış (manşet) | Çeyrek ÷ bir önceki yılın aynı çeyreği | %2,5 | %2,3 |
| Yıllık, takvim etkisinden arındırılmış | Aynı karşılaştırma, iş günü farkları ayıklanmış | %2,6 | %2,3 |
| Çeyreklik, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış | Çeyrek ÷ bir önceki çeyrek | %0,1 | %1,1 |
Ham çeyreklik veri birbirine doğrudan karşılaştırılamaz: tarım hasadı, turizm sezonu, bayramların denk geldiği çeyrek ve iş günü sayısı üretimi her yıl benzer biçimde etkiler. Yıllık karşılaştırma aynı çeyreği karşılaştırdığı için mevsimselliği büyük ölçüde nötrler; çeyreklik karşılaştırma ise ancak mevsim ve takvim etkileri ayıklandıktan sonra anlamlıdır. TÜİK metaverisine göre bu arındırma, Eurostat'ın önerdiği ARIMA tabanlı TRAMO-SEATS yöntemiyle ve JDemetra+ yazılımıyla yapılır.
İki oran farklı soruları yanıtlar. Yıllık büyüme, son dört çeyrekte biriken değişimi gösterdiği için yavaş hareket eder ve geçen yılın düzeyinden (baz etkisi) etkilenir. Çeyreklik büyüme ise ekonominin son üç aydaki ivmesini gösterir ve dönüm noktalarını daha erken yakalar. 2026'nın ikinci çeyreğinde yıllık büyüme %2,6'dan (revize) %2,3'e gerilerken çeyreklik büyümenin %0,3'ten (revize) %1,1'e çıkması, bu ayrımın pratikteki karşılığıdır.
Örnek: Çeyreklik %1,1'lik büyüme dört çeyrek aynı hızla sürseydi yıllık karşılığı 1,0114 − 1 ≈ %4,5 olurdu. Bu yıllıklandırılmış oran TÜİK bülteninde yer almaz; bazı ülkelerin büyüme verileri ise bu biçimde açıklanır. Uluslararası takvimlerde karşılaştırma yapılırken açıklanan rakamın yıllık, çeyreklik ya da yıllıklandırılmış çeyreklik oran olduğu kontrol edilmelidir. Hesap varsayımsal bir projeksiyondur, tahmin değildir.
Harcama kalemlerinin büyümeye katkısı nasıl okunur?
Harcama yöntemindeki kalemlerin büyüme oranları tek başına yeterli değildir; kalemin GSYH içindeki ağırlığı da önemlidir. Bir kalemin büyümeye katkısı yaklaşık olarak önceki dönemdeki payı ile büyüme oranının çarpımıdır. İthalat GSYH'den düşüldüğü için ithalattaki azalış büyümeye artı, artış ise eksi katkı yapar.
Varsayımsal örnek: Önceki yıl GSYH 100 birim, payları hanehalkı tüketimi 55, devlet tüketimi 14, yatırım 30, ihracat 25 ve ithalat 24 olsun (stok değişimi sıfır). Bu yıl hanehalkı tüketimi %4 artsın, devlet tüketimi %2, ihracat %3 ve ithalat %6 azalsın, yatırım %1 artsın.
- Hanehalkı: 55 × %4 = +2,20 puan
- Devlet: 14 × (−%2) = −0,28 puan
- Yatırım: 30 × %1 = +0,30 puan
- İhracat: 25 × (−%3) = −0,75 puan
- İthalat: −(24 × −%6) = +1,44 puan
Toplam büyüme yaklaşık %2,9'dur. Net dış talebin katkısı +0,69 puandır, ama bunun nedeni ihracatın artması değil ithalatın daha hızlı düşmesidir. Rakamlar varsayımsaldır.
TÜİK verisinde 2026'nın ikinci çeyreğinde de benzer bir yapı görülür: hanehalkı nihai tüketimi %3,5 artarken devletin nihai tüketimi %1,8, mal ve hizmet ihracatı %3,4, ithalatı %6,4 azaldı; yatırım %0,6 arttı. Ağırlıklar için yıllık bülten kullanılabilir: 2025'te cari fiyatlarla hanehalkı tüketiminin GSYH içindeki payı %54,4, devletin nihai tüketiminin %13,9, gayrisafi sabit sermaye oluşumunun %30,7, ihracatın %24,7, ithalatın %25,0'dı.
Talebin iç kaynaklı mı dış kaynaklı mı olduğu, dış dengeyi de etkiler: iç talebe dayalı büyüme genellikle ithalatı ve cari açığı artırırken, ithalatın gerilediği dönemlerde net dış talep büyümeye artı katkı yapar. Zincirlenmiş hacim değerleri toplamsal olmadığından resmi katkı hesapları bu basit çarpımdan küçük farklılıklar gösterebilir.
GSYH rakamları neden revize edilir?
Çeyreklik GSYH'nin ilk açıklanan değeri bir ilk tahmindir. Hesapta kullanılan idari kayıtlar, vergi beyannameleri ve anket sonuçları zamanla tamamlandıkça rakamlar güncellenir. Üç tür revizyon izlenir:
- Rutin revizyon: TÜİK'in ana revizyon açıklamasına göre her yıl bağımsız yıllık GSYH bülteniyle birlikte dönemsel GSYH rakamlarının revize edilmesi rutin bir revizyondur. 2025 yılının yıllık GSYH'si 31 Ağustos 2026'da açıklandı ve bağımsız yıllık GSYH'nin %3,7 arttığı bildirildi.
- Mevsimsel düzeltmenin yeniden tahmini: Her yeni çeyrek eklendiğinde arındırılmış seri yeniden hesaplanır; geçmiş çeyreklerin çeyreklik büyüme oranları bu yüzden değişebilir. Metaveriye göre model yapısı yıllık GSYH ve ikinci çeyrek sonuçlarından sonra yeniden belirlenir ve dört dönem boyunca sabit tutulur.
- Ana revizyon: Yöntem, sınıflama veya veri kaynağı değişikliklerini kapsar. TÜİK'in 1 Eylül 2025 tarihli ana revizyonunda seriler 1995'e kadar geriye çekildi, 2009=100 referans yılı korundu, ürün sınıflaması CPA Rev. 2.1'e, tüketim sınıflaması COICOP 2018'e geçirildi ve 2023 arz-kullanım tabloları kullanıldı.
| Gösterge | 1 Haziran 2026 (ilk tahmin) | 31 Ağustos 2026 bülteni |
|---|---|---|
| GSYH, yıllık (arındırılmamış) | 2,5 | 2,6 |
| GSYH, çeyreklik (mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış) | 0,1 | 0,3 |
| Hanehalkı nihai tüketimi, yıllık | 4,8 | 5,1 |
| Devletin nihai tüketimi, yıllık | 2,1 | 0,8 |
| Gayrisafi sabit sermaye oluşumu, yıllık | 3,0 | 3,1 |
Ekonomik takvimlerdeki önceki değer sütunu bu nedenle ilk açıklanan rakamla uyuşmayabilir. Yeni çeyreğin verisi okunurken önceki çeyreklerin nasıl revize edildiğine de bakılır; ilk çeyrekteki çeyreklik büyümenin %0,1'den %0,3'e çıkması, ikinci çeyrekteki ivmenin değerlendirmesini de etkiler.
GSYH verisi ne zaman açıklanır?
TÜİK metaverisi zamanlılığı referans çeyreği izleyen 60. gün olarak tanımlar; uygulamada bülten çeyreğin bitiminden yaklaşık iki ay sonra, saat 10.00'da yayımlanır. Tarihler, TÜİK'in yıl başında ilan ettiği yayım takviminde yer alır ve her bültenin sonunda bir sonraki bültenin tarihi duyurulur.
| Referans dönem | Yayım tarihi |
|---|---|
| 2026 I. çeyrek (Ocak–Mart) | 1 Haziran 2026 (yayımlandı) |
| 2026 II. çeyrek (Nisan–Haziran) | 31 Ağustos 2026 (yayımlandı) |
| 2026 III. çeyrek (Temmuz–Eylül) | 1 Aralık 2026 |
Bağımsız yıllık GSYH 2026'da ikinci çeyrek verisiyle aynı gün, 31 Ağustos'ta açıklandı; 2026 yılı yıllık bülteninin tarihi 31 Ağustos 2027 olarak duyuruldu. Bültenle birlikte faaliyet kollarına, harcama ve gelir yöntemine göre tablolar, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler ve metaveri yayımlanır. Cari fiyatlarla dolar cinsinden GSYH de bültende yer alır: 2026'nın ikinci çeyreğinde 438 milyar 347 milyon dolardı.
Diğer veriler gibi GSYH de ekonomik takvimde önceki değer, beklenti ve açıklanan sütunlarıyla izlenir; okuma yöntemi ekonomik takvim nasıl okunur yazısında yer alıyor.
Büyüme verisi piyasalar ve para politikası için ne anlama gelir?
- Beklentiyle karşılaştırma: Piyasalar çoğunlukla verinin kendisine değil, anket beklentisinden sapmaya tepki verir. Beklentiden güçlü büyüme, iç talebin enflasyon üzerindeki baskısının sürdüğü şeklinde de okunabilir.
- Para politikası: Merkez bankası talep koşullarını değerlendirirken büyümenin bileşimine bakar; hanehalkı tüketimindeki güçlü artış ile yatırım veya ihracat kaynaklı büyüme farklı sonuçlar doğurur. Kararların okunması PPK faiz kararı yazısında anlatılıyor.
- İstihdam: Üretim ile istihdam birlikte hareket eder; büyüme verisi işsizlik oranı ve işgücüne katılım verileriyle birlikte değerlendirilir.
- Sektör ayrımı: Üretim tarafındaki ayrım, hangi sektörlerin büyüdüğünü gösterir. 2026'nın ikinci çeyreğinde tarım %13,3 büyürken inşaat %1,9 küçüldü; bu farklar, ilgili sektörlerdeki şirketlerin faaliyet ortamı hakkında genel bir çerçeve verir.
- Nominal büyüklükler: Şirket satışları ve vergi gelirleri cari fiyatlarla büyür. Enflasyon muhasebesi (TMS 29) uygulayan şirketlerin tablolarıyla karşılaştırma yaparken reel büyüme esas alınır.
Tek bir çeyreğin verisi eğilimi değiştirmeyebilir; çeyreklik büyüme, revizyonlarla birlikte birkaç çeyrek boyunca izlenir. Bu yazıdaki değerler Ekim 2026 itibarıyla TÜİK'in 31 Ağustos 2026 tarihli bültenlerine dayanır; 1 Aralık 2026'daki yeni bültenle geçmiş çeyrekler de revize edilebilir. Diğer makro göstergeler piyasa rehberinde toplu olarak yer alıyor.
Makro verileri Fiva'da karşılaştırın
Fiva'da enflasyon, politika faizi ve büyüme gibi göstergeler ülkeler arasında karşılaştırmalı haritalarda sunulur; ekonomik takvim ve önemli veriler günün özetinde yer alır. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
GSYH ile büyüme oranı aynı şey mi?
Hayır. GSYH bir dönemde yaratılan toplam katma değerin tutarıdır; büyüme oranı ise bu tutarın zincirlenmiş hacim endeksiyle, yani fiyat etkisi ayıklanarak ölçülen yüzde değişimidir.
Yıllık büyüme ile çeyreklik büyüme neden farklı?
Yıllık büyüme çeyreği bir önceki yılın aynı çeyreğiyle, çeyreklik büyüme ise mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride bir önceki çeyrekle karşılaştırır. 2026'nın ikinci çeyreğinde yıllık büyüme %2,3, çeyreklik büyüme %1,1 oldu.
Cari fiyatlarla GSYH neden çok hızlı artıyor?
Cari fiyatlarla değişim, üretim artışının yanında fiyat artışını da içerir. 2026'nın ikinci çeyreğinde cari fiyatlarla artış %36,0, reel artış %2,3 oldu; farkın büyük kısmı fiyat etkisidir.
Bir sonraki GSYH verisi ne zaman açıklanacak?
TÜİK'in son bültende duyurduğu tarihe göre 2026 yılı üçüncü çeyrek verisi 1 Aralık 2026'da yayımlanacak; TÜİK bültenleri saat 10.00'da çıkar.
Açıklanan büyüme rakamı sonradan değişir mi?
Evet. İlk açıklanan rakam ilk tahmindir; yeni veri kaynakları, yıllık GSYH ile yapılan rutin revizyon ve mevsimsel düzeltmenin yeniden tahmini nedeniyle geçmiş çeyrekler revize edilebilir. 2026'nın ilk çeyreğindeki yıllık büyüme %2,5'ten %2,6'ya revize edildi.
Kaynaklar
- TÜİK: Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, II. Çeyrek: Nisan-Haziran 2026 (31 Ağustos 2026) (yeni sekmede açılır)
- TÜİK: Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla metaverisi (yöntemler, zincirleme, mevsimsel düzeltme, zamanlılık, revizyon) (yeni sekmede açılır)
- TÜİK: Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, I. Çeyrek: Ocak-Mart 2026 (1 Haziran 2026) (yeni sekmede açılır)
- TÜİK: Yıllık Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, 2025 (31 Ağustos 2026) (yeni sekmede açılır)
- TÜİK: Ulusal Hesaplar Sisteminde Ana Revizyon Kapsamında Yapılan Çalışmalar, açıklama metni (1 Eylül 2025) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.