Kısa cevap: Altcoin, Bitcoin dışındaki kripto varlıkların genel adıdır; kendi blokzinciri olan coinleri ve başka bir zincir üzerinde çalışan tokenları kapsar. Bitcoin dominansı, Bitcoin'in piyasa değerinin toplam kripto piyasa değerine oranıdır; altcoin sezonu ise altcoinlerin belirli bir dönemde Bitcoin'den daha iyi performans gösterdiği dönemi anlatan, geçmişe bakan bir göstergedir. Ekim 2026 itibarıyla Türkiye'deki platformlarda bir altcoinin listelenmesi SPK'nın III-35/B.2 sayılı Tebliği'ndeki kurallara bağlıdır ve kamu güvencesi anlamına gelmez.
Kripto piyasasında Bitcoin'den sonra binlerce varlık oluşturuldu. Bunların bir kısmı kendi ağını işleten büyük projeler, bir kısmı belirli bir uygulamanın tokenı, bir kısmı da kısa ömürlü spekülatif ürünlerdir. Altcoin kelimesi bu çeşitliliğin tamamını tek bir başlık altında toplar; bu nedenle bir varlığın altcoin olması, risk düzeyi hakkında tek başına bir şey söylemez.
Bu yazıda altcoin türleri, piyasa değeri ve arz kavramları, Bitcoin dominansının hesabı, altcoin sezonu göstergelerinin mantığı ve sınırları ile Türkiye'deki listeleme ve listeden çıkarma kuralları anlatılıyor. Yazı belirli bir kripto varlık önerisi veya fiyat tahmini içermez; örnekler varsayımsaldır.
Altcoin ne demek? Coin ve token farkı
Altcoin, İngilizce alternative coin ifadesinin kısaltmasıdır ve Bitcoin dışındaki kripto varlıkları anlatır. Kavramın çıkış noktası, 2009'da çalışmaya başlayan Bitcoin'in ilk kripto varlık olmasıdır; sonradan ortaya çıkan her varlık ona alternatif olarak adlandırıldı.
Altcoinler teknik olarak iki gruba ayrılır:
- Coin: Kendi blokzincirinin yerel varlığıdır; ağdaki işlem ücretleri bu varlıkla ödenir. Ethereum ağının yerel varlığı bu gruba örnektir.
- Token: Kendi zinciri yoktur; başka bir blokzincir üzerinde çalışan akıllı sözleşmelerle oluşturulur. Ethereum'un 2014 tarihli tanıtım makalesi, ağı yerleşik ve Turing-tam bir programlama diline sahip blokzincir olarak tanımlar ve token sistemlerinin bu ağ üzerinde kolayca kurulabileceğini belirtir. 2015'te önerilen ERC-20 standardı, tokenlar için ortak bir arayüz tanımlayarak bu tür varlıkların oluşturulmasını ve cüzdanlarla uyumunu kolaylaştırdı.
Akıllı sözleşme ağlarının işleyişi Ethereum yazısında anlatılıyor. Türk mevzuatı coin ve token ayrımı yapmaz: 6362 sayılı Kanun'daki kripto varlık tanımı, dağıtık defter teknolojisiyle oluşturulup saklanabilen ve değer veya hak ifade edebilen tüm gayri maddi varlıkları kapsar.
Altcoin türleri nelerdir?
Altcoinler işlevlerine göre kabaca şu kategorilere ayrılır. Kategoriler kesin sınırlı değildir; bir varlık birden fazla gruba girebilir.
| Kategori | İşlevi | Belirgin risk |
|---|---|---|
| Platform coinleri | Akıllı sözleşme ağlarında işlem ücreti ve güvenlik için kullanılır | Ağın kullanımının azalması, rakip ağlar, teknik hatalar |
| Fayda ve yönetişim tokenları | Bir uygulamada hizmete erişim veya oy hakkı sağlar | Uygulamanın başarısına bağımlılık, proje ekibinin kontrolü |
| Stablecoinler | Değerini bir itibari paraya sabitlemeyi hedefler | Rezerv ve itfa riski, sabit değerden kopma |
| Meme tokenları | Belirli bir işlevi olmayan, ilgiye dayalı varlıklar | Temelsiz fiyatlama, yoğunlaşmış sahiplik, ani çöküş |
| Varlığa dayalı veya sarılı tokenlar | Başka bir varlığı başka bir zincirde temsil eder | Köprü ve saklayıcı riski |
Stablecoinlerin işleyişi ve riskleri stablecoin yazısında ayrıca anlatılıyor.
Mevzuat açısından bir ayrım daha vardır. III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 49. maddesine göre yalnızca dijital varlıkların sahipliğini temsil eden, misli olmayan ve benzersiz varlıklar ile sadece sanal oyunlarda kullanılan varlıklar platformlarda listelenen kripto varlıklarla aynı pazarda işlem göremez; bunlar ayrı bir pazarda ve SPK'nın gözetim ve denetimine tabi olmadıkları uyarısıyla sunulur.
Piyasa değeri, dolaşımdaki arz ve tam seyreltilmiş değer
Bir altcoinin büyüklüğü genellikle piyasa değeriyle ölçülür: piyasa değeri = fiyat × dolaşımdaki arz. Dolaşımdaki arz, piyasada fiilen el değiştirebilen birim sayısıdır; proje ekibinde kilitli tutulan veya henüz üretilmemiş birimler dahil edilmez. Tüm planlanan arz dolaşıma girdiğinde aynı fiyatın ima ettiği büyüklüğe tam seyreltilmiş değer denir. Hisse senetlerindeki karşılığı piyasa değeri yazısında anlatılıyor.
Varsayımsal örnek: Bir tokenın fiyatı 2 dolar, dolaşımdaki arzı 500 milyon, azami arzı 5 milyar olsun. Piyasa değeri 2 × 500 milyon = 1 milyar dolar, tam seyreltilmiş değeri 2 × 5 milyar = 10 milyar dolardır. Arzın yalnızca %10'u dolaşımdadır; kalan %90'ın zamanla piyasaya girmesi, talep aynı kalırsa fiyat üzerinde baskı yaratabilir. Kilitli tokenların serbest kalma takvimi bu nedenle projenin belgelerinden kontrol edilir.
SPK düzenlemesi de bu kavramlara önem verir. III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 22. maddesine göre platformların listeleme prosedüründe dikkate alınacak asgari unsurlar arasında kripto varlığın işlem hacmi ve dolaşımdaki arzı, arzının sınırlı olup olmadığı ve bir kişi ya da grubun sahiplikteki ağırlığı yer alır.
Bitcoin dominansı nasıl hesaplanır?
Bitcoin dominansı, Bitcoin'in piyasa değerinin tüm kripto varlıkların toplam piyasa değerine oranıdır: dominans = Bitcoin piyasa değeri / toplam kripto piyasa değeri × 100. Altcoin dominansı (altcoin dominance) ise genellikle 100'den Bitcoin dominansı çıkarılarak bulunur; Ethereum'un veya stablecoinlerin hariç tutulduğu türevler de hesaplanabilir.
Varsayımsal örnek: Toplam piyasa değeri 2.500 milyar dolar olsun: Bitcoin 1.300, Ethereum 400, stablecoinler 250, diğer altcoinler 550 milyar dolar. Bitcoin dominansı 1.300 / 2.500 = %52, altcoin payı %48'dir. Stablecoinler hariç tutulursa oran 1.300 / 2.250 = %57,8 olur.
Stablecoinler dışındaki tüm varlıklar aynı anda %20 değer kaybetsin: Bitcoin 1.040, Ethereum 320, diğerleri 440 milyar dolara iner, stablecoinler 250 milyar dolarda kalır. Toplam 2.050 milyar dolar, Bitcoin dominansı %50,7 olur. Bitcoin'in altcoinlere göre hiçbir göreli değişimi olmadığı hâlde dominans 1,3 puan düşer; stablecoinler hariç oran ise %57,8'de sabit kalır.
Örnek, dominansın tek başına okunmasının yanıltıcı olabileceğini gösterir. Dominanstaki bir düşüş altcoinlerin güçlendiğini değil, stablecoin arzının büyüdüğünü veya piyasanın genel olarak düştüğünü de yansıtabilir. Veri sağlayıcıların hangi varlıkları toplam piyasa değerine dahil ettiği de birbirinden farklıdır; bu nedenle farklı kaynaklardaki dominans değerleri aynı gün için bile farklı çıkabilir.
Altcoin sezonu nedir? Altcoin season index nasıl okunur?
Altcoin sezonu, altcoinlerin önemli bir bölümünün belirli bir dönemde Bitcoin'den daha iyi getiri sağladığı dönemlere verilen addır. Bu dönemi ölçmeye çalışan endeksler için bir veri sitesinin yayımladığı tanım şöyledir: stablecoinler ve varlığa dayalı tokenlar çıkarıldıktan sonra piyasa değerine göre ilk 50 varlık alınır ve bunlardan kaçının son 90 günde Bitcoin'den daha iyi performans gösterdiğine bakılır. Bu tanıma göre oran %75 veya üzerindeyse altcoin sezonu, %25 veya altındaysa Bitcoin sezonu, arada kalan değerler nötr kabul edilir.
Örneğin ilk 50 varlıktan 39'u son 90 günde Bitcoin'den iyi performans gösterdiyse endeks 78 olur ve bu tanıma göre altcoin sezonu sayılır. Göstergenin sınırları şunlardır:
- Geçmişe bakar: Son 90 günü ölçer; bir sonraki dönem hakkında tahmin içermez.
- Eşit ağırlıklıdır: Çok küçük bir varlığın iyi performansı, büyük bir varlığınkiyle aynı sayılır.
- Liste değişir: İlk 50'nin bileşimi zamanla değişir; sert düşen varlıklar listeden çıkarken yükselenler girer, bu da sonucu iyimser gösterebilir.
- Göreli ölçüdür: Bitcoin %30 düşerken altcoinlerin %20 düşmesi de altcoin sezonu sinyali verebilir; endeks yüksek olsa da altcoinler zarar ettirmiş olabilir.
- Tanım farkları: Varlık sayısı, dönem uzunluğu ve eşikler kaynağa göre değişir.
Bu nedenle altcoin sezonu ifadesi bir piyasa durumunu tarif eder; alım veya satım zamanlaması için tek başına bir ölçüt değildir.
Altcoinler neden düşüyor? Oynaklık ve likidite
Altcoin fiyatlarının Bitcoin'e göre daha sert hareket etmesinin yapısal nedenleri vardır:
- Sığ likidite: Emir defterinde her fiyat kademesinde bekleyen miktar azdır. Büyük bir satış emri birkaç kademeyi birden tüketerek fiyatı aşağı iter; bu farkın nasıl oluştuğu slippage yazısında anlatılıyor.
- Riskten kaçış: Piyasa genelinde satış baskısı arttığında yatırımcılar önce daha riskli ve daha az likit varlıklardan çıkma eğilimindedir.
- Arz artışı: Kilitli tokenların serbest kalması dolaşımdaki arzı artırır.
- Yoğunlaşmış sahiplik: Arzın büyük bölümü az sayıda adreste ise bu adreslerden gelen satışlar fiyatı belirgin biçimde etkiler.
- Listeden çıkarılma: Bir varlığın platformlardan kaldırılması, erişilebilirliği ve likiditeyi aynı anda azaltır.
Fiyat dalgalanmasının nasıl ölçüldüğü volatilite yazısında ele alınıyor.
Türkiye'de altcoin listeleme kuralları
Türkiye'deki platformlar bir altcoini istedikleri gibi listeleyemez. III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in dördüncü bölümü, Ekim 2026 itibarıyla şu çerçeveyi çizer:
- Listeleme komitesi (md. 20): En az üç üyeden oluşur; en az bir üyesi platformun yönetim kurulu üyesidir ve üyelerin çoğunluğu finans, hukuk, bilgi teknolojileri, bilgi güvenliği veya dağıtık defter teknolojileri alanlarında en az yedi yıllık tecrübeye sahip olmalıdır. Her listeleme ve listeden çıkarma kararı bir değerlendirme raporuna dayanır.
- Asgari şartlar (md. 21): SPK'nın yetkilendirdiği saklama kuruluşlarında saklanabilen varlıkların listelenmesi esastır. Varlık soğuk cüzdanda saklanabilmeli, cüzdan adreslerini gizleyerek transfere imkân vermemeli, proje sahibine tek taraflı olağanüstü hak sağlamamalı ve proje sahibi yasaklı listelerde olmamalıdır.
- Çıkar çatışması (md. 21): Platform, kendisinin veya kendisiyle bağlantılı kişilerin ilk satışını yaptığı varlıkları kural olarak listeleyemez.
- Yazılı prosedür (md. 22): Varlığın sağladığı hak, işlem hacmi, dolaşımdaki arz, geçmiş fiyat hareketleri, manipülasyona yatkınlık ve proje sahibinin geçmişi gibi unsurlar değerlendirilir; güncel liste ve prosedür platformun internet sitesinde yayımlanır.
Listeden çıkarma da kurala bağlıdır (md. 23). Platform, kriterleri artık sağlamayan bir varlığı kural olarak en az yedi gün önceden müşterilere bildirerek listeden çıkarır. Varlık küresel ölçekte bir platformda listeden çıkarılırsa bu süre en az bir güne iner; kriterlere aykırılığın sonradan anlaşılması veya ağın güvenilirliği hakkında makul şüphe oluşması gibi durumlarda süre beklenmeden alım, satım ve transfer durdurulabilir. Her hâlükârda müşteri talebi üzerine varlığın mislen, yani aynı cins ve miktarda kripto varlık olarak, veya nakden iadesine imkân sağlanır.
Tebliğ küçük ve yeni varlıkları risk yönetiminde de ayrı tutar: 42. maddeye göre platformların likit rezervlerinde tek bir varlığın ağırlığı %20'yi geçemez; son bir yıl içinde listelenen varlıklarda ve toplam piyasa değeri 5 milyar doların altındaki varlıklarda bu sınır %10'dur. 6362 sayılı Kanun'un 35/C maddesine göre bir kripto varlığın platformlarca listelenmiş olması kamuca tekeffül anlamına gelmez. Platformların izin durumu kripto para nasıl alınır yazısında anlatılan adımlarla kontrol edilir.
Altcoin dolandırıcılıkları: pump and dump ve rug pull
Yeni ve az işlem gören altcoinler, piyasa dolandırıcılıklarının en sık hedef aldığı alandır. ABD Emtia Vadeli İşlem Komisyonu'nun (CFTC) sanal para birimlerine ilişkin müşteri uyarısı, pompala ve boşalt (pump and dump) düzeninin özellikle az işlem gören veya yeni alternatif coin ve tokenlarda görüldüğünü belirtir: organizatörler sosyal medya ve mesajlaşma gruplarında belirli bir varlığı aynı anda aldırarak fiyatı şişirir, ardından ellerindeki varlıkları yükselen fiyattan satar ve fiyat çöker.
Rug pull ise proje ekibinin topladığı fonları veya likiditeyi çekerek projeyi terk etmesidir; token sahiplerinin elinde alıcısı olmayan bir varlık kalır. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) da dolandırıcıların gerçek şirketleri taklit eden sahte coin ve tokenlar sunduğunu, garantili getiri vaadinin dolandırıcılığın belirgin işaretlerinden biri olduğunu vurgular.
Uyarı işaretleri şöyle özetlenebilir:
- Kısa sürede kat kat kazanç veya garantili getiri vaadi,
- Belirli bir saatte toplu alım çağrısı yapan gruplar,
- Arzın büyük bölümünün az sayıda adreste bulunması ve kilit takviminin belirsizliği,
- Proje ekibinin kimliğinin, kaynak kodunun veya belgelerinin doğrulanamaması,
- Yalnızca tek bir platformda veya doğrudan cüzdandan satın alınabilen varlıklar.
Türkiye'de yerleşik kişilere izinsiz kripto varlık hizmeti sunan sitelerin nasıl tanınacağı izinsiz yatırım faaliyeti yazısında anlatılıyor.
Kripto varlıkları Fiva'da izleyin
Fiva'da kripto varlıklar günün özetinde ve piyasalar ekranında yer alır; kripto borsalarının hacim ve pazar payları da takip edilebilir. Fiyat alarmları ve notlarla kişisel izleme listeleri oluşturulabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Ethereum altcoin mi?
Bitcoin dışındaki tüm kripto varlıklar altcoin olarak adlandırıldığından Ethereum da bu tanıma girer. Kendi blokzincirinin yerel varlığı olduğu için token değil coindir; piyasa değeri büyük olduğundan dominans hesaplarında zaman zaman ayrı gösterilir.
Altcoin ile token arasındaki fark nedir?
Altcoin, Bitcoin dışındaki tüm kripto varlıkları kapsayan genel bir addır. Token ise kendi blokzinciri olmadan başka bir zincir üzerinde akıllı sözleşmeyle oluşturulan varlıktır; her token bir altcoindir, ancak kendi zinciri olan altcoinler token değildir.
Altcoin sezonu ne zaman başlar?
Bu önceden bilinemez. Altcoin sezonu endeksleri son 90 gün gibi geçmiş bir dönemin performansını ölçer ve gelecek hakkında tahmin içermez.
Bitcoin dominansı düşerse altcoinler yükselir mi?
Zorunlu değildir. Dominans göreli bir orandır; piyasanın genel düşüşü veya stablecoin arzının büyümesi de Bitcoin dominansını düşürebilir, bu sırada altcoin fiyatları da düşüyor olabilir.
Listeden çıkarılan altcoine ne olur?
III-35/B.2 sayılı Tebliğ'e göre platform listeden çıkarmayı kural olarak en az yedi gün önceden bildirir. Listeden çıkarılan varlık için müşteri talebi üzerine mislen, yani aynı cins ve miktarda kripto varlık olarak, veya nakden iade imkânı sağlanır.
Kaynaklar
- Resmî Gazete: III-35/B.2 sayılı Tebliğ (13 Mart 2025, sayı 32840) (yeni sekmede açılır)
- MKK: III-35/B.2 sayılı Tebliğ metni (madde 20, 21, 22, 23, 42 ve 49) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, madde 3, 35/B ve 35/C (yeni sekmede açılır)
- SPK: Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar, Faaliyette Bulunanlar Listesi (Geçici Liste) (yeni sekmede açılır)
- Satoshi Nakamoto: Bitcoin, A Peer-to-Peer Electronic Cash System (yeni sekmede açılır)
- ethereum.org: Ethereum Whitepaper (2014) (yeni sekmede açılır)
- Ethereum Improvement Proposals: ERC-20 Token Standard (EIP-20) (yeni sekmede açılır)
- Blockchaincenter.net (veri sitesi): Altcoin Season Index, yöntem açıklaması (yeni sekmede açılır)
- CFTC: Customer Advisory, Beware Virtual Currency Pump-and-Dump Schemes (yeni sekmede açılır)
- FTC: What To Know About Cryptocurrency and Scams (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.