Kısa cevap: Spot işlem, bir varlığın anlaşılan fiyattan hemen veya kısa bir takas süresi içinde el değiştirdiği ve bedelin tamamının ödendiği alım satımdır. Kripto spot işlem, ABC/TRY gibi bir işlem çiftinde emir verilmesi ve emir eşleşince bakiyelerin platform kayıtlarında değişmesi demektir. III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 14. maddesine göre platformlarda listelenen kripto varlıklar kaldıraçlı alınıp satılamaz, türev, kredili alım ve açığa satış işlemlerine konu edilemez.
Kripto kâr zarar hesaplama aracıyla bu hesap kişiye özel rakamlarla yapılabilir.
Spot kelimesi bir ürünün değil, bir işlem biçiminin adıdır: fiyat bugün belirlenir, varlık ile bedel de bugün veya çok kısa bir süre sonra el değiştirir. Döviz, altın ve kripto varlık piyasalarında aynı mantık geçerlidir; değişen, takasın nasıl ve ne kadar sürede yapıldığıdır.
Bu yazı spot işlemi tanımlar, işlem çiftinin nasıl okunduğunu ve emrin kayda nasıl dönüştüğünü Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki SPK tebliğlerine göre anlatır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; kripto varlık, platform veya işlem yöntemi önermez, örneklerdeki fiyatlar varsayımsaldır.
Spot işlem nedir? Kripto ve döviz örneği
Spot işlem, fiyatı sözleşme gününde belirlenen ve teslimi hemen veya kısa bir süre içinde yapılan alım satım demektir. Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), 2025 Üç Yıllık Merkez Bankası Anketi rehberinde spot döviz işlemini, iki para biriminin sözleşme gününde anlaşılan kurla ve en geç iki iş günü içinde teslimle değişimi olarak tanımlar; aynı gün ve ertesi gün takaslı işlemler de spot olarak raporlanır.
| Piyasa | El değiştiren | Takas | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Spot döviz | İki para birimi | En geç iki iş günü | BIS 2025 anket rehberi |
| Borsa İstanbul Pay Piyasası | Pay ve TL | İşlem gününü izleyen ikinci iş günü (T+2). Ekim 2026 itibarıyla T+1 geçiş çalışması sürer: MKK'nın 30 Mart 2026 tarihli duyurusu çalışmaların 31 Aralık 2026'ya kadar tamamlanmasını ister, geçiş tarihi vermez | Takasbank; MKK duyurusu, 30 Mart 2026 |
| Kripto platformu | Kripto varlık ve TL ya da başka kripto varlık | Eşleşme platformun kaydına işlenir; Tebliğ'de T+2 gibi bir vade yazmaz | III-35/B.2 md. 4, 10 ve 33 |
Varsayımsal örnek: USD/TRY 49,50 iken 1.000 ABD doları spot alınsın. Alıcı 49.500 TL öder, 1.000 doları en geç iki iş günü içinde teslim alır. Kur sonradan 52 olsa da 50 olsa da işlem 49,50'den tamamlanır; kur riski dolar teslim alındıktan sonra da bakiyede sürer.
BIS tanımı yalnızca kur ve teslim süresine bakar, borç şartı koymaz. Bu yazıda anlatılan temel spot işlemde ayrıca borç kullanılmaz: alıcı bedeli, satıcı varlığı ortaya koyar. Pay piyasasında kredili alım, Kurul'un ayrı düzenlemelerine tabi bir finansman yöntemidir; kripto platformlarında III-35/B.2 md. 14 bunu yasaklar.
Spot işlem çifti ne demek? Parite nasıl okunur
Spot işlem çifti, bir varlığın fiyatının başka bir varlık cinsinden gösterildiği alım satım tanımıdır; ABC/TRY, 1 ABC'nin kaç TL ettiğini gösterir. Soldaki alınıp satılan varlık, sağdaki fiyat birimidir. Platform dokümanları aynı ayrımı farklı adlarla yazar:
| Doküman | Alınıp satılan varlık | Fiyat birimi | Çiftin yazımı |
|---|---|---|---|
| Binance TR | base asset | quote asset | Sembol alanı |
| Bitlo | BASE | QUOTE | BASE-QUOTE |
| BtcTurk | numerator | denominator | name ve nameNormalized |
Binance Turkey, Bitlo ve Btcturk unvanlı platformlar SPK'nın geçici Faaliyette Bulunanlar Listesi'nde yer alır; SPK, listede yer almanın yetkilendirme anlamına gelmediğini belirtir. Tablo yalnızca dokümanların terimlerini gösterir, bir öneri değildir.
Çift, emrin kurallarını da belirler. BtcTurk'ün borsa bilgisi yanıtında çift başına fiyat adımı (tickSize), asgari emir tutarı (minExchangeValue) ve desteklenen emir türleri (orderMethods) ayrı ayrı yazılır. Aynı varlığın farklı çiftlerdeki fiyatı da birebir aynı olmayabilir.
Varsayımsal örnek: ABC/TRY 25,00 TL, ABC/USDT 0,50 USDT ve USDT/TRY 49,50 TL olsun. USDT çiftinin TL karşılığı 0,50 × 49,50 = 24,75 TL eder ve TL çiftine göre 0,25 TL (%1) fark vardır. Fark bir kazanç imkânı anlamına gelmez: komisyon, makas ve transfer süresi hesaba girmeden yorumlanamaz.
USDT cinsinden çiftlerde sonuca stablecoin ve kur riski de eklenir; ayrıntı Tether (USDT) yazısındadır.
Kripto spot işlem nasıl yapılır? Emirden kayda akış
Kripto spot işlem, SPK listesindeki bir platformda açılan hesaba TL yatırıldıktan sonra bir işlem çiftinde emir girilmesi ve emrin eşleşmesiyle yapılır. Hesap açma ve para yatırma adımları kripto para nasıl alınır yazısında yer aldığından burada emirden sonraki akış anlatılır:
- Emir: III-35/B.2 md. 18/5'e göre kabul edilen her emre platform sistemi bir emir numarası verir.
- Eşleşme: Md. 18/5 ve 18/6'ya göre emirler önce fiyat, sonra zaman önceliğiyle eşleşir; işleme dönüşmeyen emir, emir defterine kaydedilir. Platform, md. 12 uyarınca emri kendi cüzdanından karşı taraf olarak da karşılayabilir; bu durumda müşterinin zararının platformun kârı olabileceği konusunda yatırımcı bilgilendirilir.
- Kayıt: Md. 10/2-c'ye göre alım, satım ve bakiyeler kurum kaydi sisteminde müşteri bazında tutulur. Md. 4'e göre kurum kaydi sistemi, dağıtık defter ağına işlenmeyen, platformun kendi işlem ve muhasebe kayıtlarıdır; yani platform içindeki alım satım tek tek blokzincire yazılmaz.
- Netleştirme: Md. 33'e göre işlemler müşteri bazında netleştirilir ve gerekirse platform cüzdanı ile saklama kuruluşu cüzdanı arasındaki aktarım 23.59 itibarıyla, gerekli hâllerde gün içinde yapılır.
- Raporlama: Md. 32'ye göre bakiye bilgileri için Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ile entegrasyon ve raporlama öngörülür.
- Belge: III-35/B.1 md. 39'a göre platform işlem sonuç formu ve hesap ekstresi düzenler.
Emir türleri ve geçerlilik süreleri kripto emir türleri yazısında, pay piyasasındaki karşılıkları borsa emir türleri yazısında ele alınıyor. Komisyon genellikle gerçekleşen işlem tutarı üzerinden hesaplanır; oran platformun ücret tablosundan okunur.
Spot alınan kripto varlık kime aittir?
Spot alınan kripto varlık, kanuna göre müşteriye aittir ve platformun malvarlığından ayrıdır; ancak platform hesabında duruyorsa özel anahtar müşteride değildir. 6362 sayılı Kanun'un 35/C maddesinin 7. fıkrası, müşterilere ait nakit ve kripto varlıkların hizmet sağlayıcının malvarlığından ayrı olduğunu ve kayıtların buna göre tutulacağını yazar. Aynı maddenin 6. fıkrası müşteri varlıklarının müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurulmasını esas alır; müşteri bunu tercih etmezse saklama hizmetini yetkilendirilmiş bankalar veya saklama kuruluşları sunar.
- Saklama oranı: III-35/B.2 md. 41'e göre müşterinin kendi cüzdanında tutmadığı varlıkların asgari %95'inin saklama kuruluşunda saklanması esastır. Saklama sözleşmeleri ve yetki belgelerine ilişkin geçiş süreci Ekim 2026 itibarıyla sürer; durum kripto varlık hizmet sağlayıcı yazısında anlatılıyor.
- Güvence sınırı: Kanun'a göre bankalarda saklanan kripto varlıklar mevduat sigortası kapsamında değildir, kripto varlıklar yatırımcı tazmin hükümlerine de tabi değildir.
- Çekim: Varlık kişisel cüzdana çekilebilir; bu kez anahtarın sorumluluğu kullanıcıya geçer ve ağ ücreti doğar. Farklar kripto cüzdan yazısındadır.
Spot işlemde kâr ve zarar nasıl oluşur?
Spot işlemde sonuç, alış ile satış fiyatı arasındaki farktan komisyonların düşülmesiyle oluşur ve kayıp ödenen tutarla sınırlıdır. Borç veya teminat olmadığı için pozisyonu zorla kapatan bir likidasyon mekanizması da yoktur; fiyat düşse bile varlık hesapta kalır.
Varsayımsal örnek: ABC/TRY 25,00 TL'den 400 ABC alınsın. İşlem tutarı 10.000 TL, %0,20 komisyon 20 TL, ödenen toplam 10.020 TL'dir. Satışta da aynı oran uygulanır. Başa baş satış fiyatı 25 × 1,002 ÷ 0,998 = yaklaşık 25,10 TL'dir.
| Satış fiyatı | Satış tutarı | Komisyon | Net giriş | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| 27,50 TL | 11.000 TL | 22 TL | 10.978 TL | +958 TL (+%9,56) |
| 22,50 TL | 9.000 TL | 18 TL | 8.982 TL | −1.038 TL (−%10,36) |
| 12,50 TL | 5.000 TL | 10 TL | 4.990 TL | −5.030 TL (−%50,20) |
| 0 TL (işlem görmez) | 0 TL | 0 TL | 0 TL | −10.020 TL (−%100) |
Tablo bir beklenti göstermez, yalnızca hesabın işleyişini gösterir. Son satırın önemi şudur: spot işlemde kayıp ödenen tutarı aşmaz, ama tutarın tamamına ulaşabilir.
SPK sınırı: spot dışında neler yapılamaz?
Türkiye'deki platformlarda listelenen kripto varlıklar kaldıraçlı, türev veya kredili işlemlere konu edilemez; alım satım bedelin tamamı ödenerek yapılır. 13 Mart 2025 tarihli ve 32840 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 14. maddesine göre bu varlıklar kaldıraçlı olarak alınıp satılamaz, türev araç sözleşmelerine ve Kurul'un kredili işlem düzenlemeleri uyarınca kredili alım, açığa satış ve ödünç işlemlerine konu edilemez.
6362 sayılı Kanun'un 99/A maddesi, yurt dışında yerleşik platformların Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyetini ve Kurul düzenlemeleriyle yasaklanmış bir faaliyetin bu kişilere sunulmasını izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayar. Kaldıraç ve teminat kavramlarının nasıl çalıştığı kaldıraç ve likidasyon yazısında risk anlatımı olarak yer alır; bu yazı bu tür işlemleri tanıtmaz veya önermez.
Spot işlemlerin riskleri nelerdir?
Spot işlemde kaldıraç riski olmasa da fiyat, likidite, transfer ve platform riski sürer. III-35/B.1 sayılı Tebliğ'in ekindeki risk bildirim formu, kripto varlıkların geleneksel araçlara göre daha oynak olduğunu, gerçekleşecek fiyatlara ilişkin garanti verilemeyeceğini ve transferlerin geri döndürülemeyebileceğini müşteriye bildirmeyi zorunlu kılar.
| Risk | Ne anlama gelir? |
|---|---|
| Fiyat | Varlığın değeri kısa sürede sert değişebilir, sıfıra yaklaşabilir. |
| Likidite | Sığ bir çiftte büyük piyasa emri beklenenden kötü ortalama fiyata dolar. |
| Yanlış çift | USDT çiftinde bakiye TL'ye değil USDT'ye döner; kur riski devam eder. |
| Listeden çıkma | Listeleme ölçütlerini karşılamayan varlık listeden çıkarılabilir. |
| Transfer | Yanlış ağa veya adrese gönderim çoğu durumda geri alınamaz. |
| Platform | Listede yer almak yetkilendirme veya kamu güvencesi anlamına gelmez. |
TL'ye dönüş ve çekim süreleri ayrıca planlanır; kripto varlık transferlerindeki süre ve tutar kuralları kripto para çekim limiti yazısında anlatılıyor.
Sık sorulan sorular
Spot işlemler nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
Spot işlemler, fiyatın o anda belirlendiği, bedelin tamamının ödendiği ve varlığın hemen veya kısa bir takas süresinde el değiştirdiği alım satımlardır. Kaldıraç, teminat veya vade içermez.
Spot nedir kripto piyasasında?
Kripto piyasasında spot, bir kripto varlığın TL veya başka bir kripto varlık karşılığında bedeli ödenerek alınıp satılmasıdır. Emir eşleşince bakiyeler platformun kayıtlarında değişir; işlem tek tek blokzincire yazılmaz.
Spot işlemde bakiye eksiye düşer mi?
Bedel peşin ödendiği ve borç kullanılmadığı için fiyat düşüşü bakiyeyi eksiye taşımaz. Kayıp ödenen tutarla sınırlıdır, ancak tutarın tamamına kadar ulaşabilir.
Spot işlem çifti ne demek?
Spot işlem çifti, alınıp satılan varlık ile fiyat biriminin birlikte yazılmasıdır. ABC/TRY çiftinde ABC alınıp satılır, fiyat TL cinsinden gösterilir; ABC/USDT çiftinde ise aynı varlığın fiyatı USDT ile gösterilir.
Spot işlem ile vadeli işlem aynı şey mi?
Hayır. Spot işlemde varlık bedeli ödenerek hemen el değiştirir; vadeli işlem ise ileri tarihli bir sözleşmedir. III-35/B.2 md. 14'e göre Türkiye'deki platformlarda listelenen kripto varlıklar türev sözleşmelere konu edilemez.
Kripto spot işlem hafta sonu yapılabilir mi?
Kripto platformlarında işlemler genellikle haftanın her günü sürer; pay piyasasındaki gibi seans saatleri yoktur. Bakım ve kesinti gibi durumlar platformun duyurularından izlenir, TL çekiminin hesaba geçişi ise bankacılık sistemine bağlıdır.
Kaynaklar
- BIS: Triennial Central Bank Survey 2025, reporting guidelines (spot tanımı, bölüm 5.1) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: III-35/B.2 sayılı Tebliğ, 13 Mart 2025, sayı 32840 (yeni sekmede açılır)
- MKK: III-35/B.2 sayılı Tebliğ metni (md. 4, 10, 12, 14, 18, 32, 33 ve 41) (yeni sekmede açılır)
- MKK: III-35/B.1 sayılı Tebliğ metni (md. 21, md. 39 ve EK/1 risk bildirim formu) (yeni sekmede açılır)
- Mevzuat Bilgi Sistemi: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, md. 35/C ve 99/A (yeni sekmede açılır)
- SPK: Faaliyette Bulunanlar Listesi (geçici liste, 4 Kasım 2026'da kontrol edildi) (yeni sekmede açılır)
- Takasbank: Pay Piyasası genel tanım (T+2 takas) (yeni sekmede açılır)
- MKK: Pay takas süresinin T+2'den T+1'e kısaltılması projesi (30 Mart 2026) (yeni sekmede açılır)
- Binance TR API dokümanı (base asset ve quote asset tanımı) (yeni sekmede açılır)
- BtcTurk API dokümanı: Exchange Info (yeni sekmede açılır)
- Bitlo API dokümanı (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.