Kısa cevap: Stablecoin, değerini çoğunlukla ABD doları gibi bir itibari paraya sabitlemeyi hedefleyen kripto varlıktır. Sabitlik ihraççının tuttuğu rezerve, kripto teminata ya da algoritmik arz ayarlamasına dayanır ve garanti değildir: rezerv veya itfa mekanizması zayıfladığında fiyat sabit değerden kopabilir (depeg). Türkiye'de stablecoinler 7518 sayılı Kanun'daki genel kripto varlık tanımına girer ve ödemelerde kullanılamaz.
Kripto piyasasında fiyatlar çoğunlukla stablecoin cinsinden gösterilir: bir varlığın fiyatı USDT ile ifade edildiğinde karşı taraf, değerini ABD dolarına sabitlemeyi hedefleyen bir tokendır. Stablecoinler kripto platformlarında kotasyon birimi, vadeli işlemlerde teminat ve zincirler arası transfer aracı olarak kullanılır.
Stabil ifadesi bir hedefi anlatır, güvence değildir. Sabit değerin nasıl korunduğu, rezervlerin neyden oluştuğu ve hangi koşullarda bozulabileceği, stablecoinin türüne ve ihraççısına göre değişir. Bu yazıda mekanizma, türler, şeffaflık raporları, tarihsel depeg örnekleri ve Türkiye'deki düzenleyici çerçeve resmi kaynaklara dayanarak anlatılıyor; belirli bir stablecoin önerisi içermez.
Stablecoin nasıl çalışır?
İtibari paraya dayalı bir stablecoinin temel mekanizması basım (mint) ve itfadır (redeem). İhraççıya 1 dolar yatıran yetkili kullanıcı karşılığında 1 token alır; tokenı iade eden kullanıcı 1 dolar geri alır. İhraççı, dolaşımdaki tokenları karşılayacak rezervi nakit, kısa vadeli devlet tahvili ve benzeri likit varlıklarda tutar.
Piyasa fiyatını 1 dolara yakın tutan şey, itfa hakkının yarattığı arbitraj fırsatıdır; genel mantığı arbitraj yazısında anlatılıyor. Token piyasada 1 doların altına düştüğünde itfa hakkı olanlar tokenı ucuza alıp ihraççıya 1 dolardan iade eder; 1 doların üzerine çıktığında ihraççıdan 1 dolara basıp piyasada satar. Bu döngü ancak rezerv yeterli, likit ve erişilebilir olduğu sürece çalışır.
Varsayımsal örnek: Bir stablecoin piyasada 0,98 dolardan işlem görsün. İtfa hakkı olan bir kurum 100.000 tokenı 98.000 dolara alıp ihraççıya 100.000 dolardan iade ederse, işlem ve transfer maliyetleri öncesinde 2.000 dolar fark elde eder. Bu alımlar piyasa fiyatını 1 dolara doğru iter. İtfa durdurulursa ya da rezervin değeri düşerse aynı arbitraj çalışmaz ve fiyat aşağıda kalabilir.
İtfa hakkının kimlere ve hangi koşullarla tanındığı ihraççının kullanım şartlarında yazar. Bireysel kullanıcılar çoğu durumda tokenı ihraççıya değil, bir platformda başka bir kullanıcıya satarak paraya çevirir; bu durumda elde edilen fiyat, o anki piyasa fiyatıdır.
Stablecoin türleri ve listesi: stablecoin hangileri?
| Tür | Sabitliğin dayanağı | Başlıca risk |
|---|---|---|
| İtibari para teminatlı | Nakit, kısa vadeli devlet tahvili, repo ve para piyasası fonu gibi varlıklardan oluşan rezerv; 1:1 itfa | Rezervin kalitesi ve erişilebilirliği, ihraççı ve rezervi tutan banka riski |
| Kripto teminatlı | Akıllı sözleşmede kilitlenen ve basılan token değerinden fazla tutulan kripto teminat; teminat değeri düştüğünde tasfiye | Teminatın hızlı değer kaybı, akıllı sözleşme ve fiyat besleme (oracle) hataları |
| Algoritmik | Kardeş bir tokenla takas ve arz ayarlaması; tam rezerv yoktur | Güven kaybında kendini besleyen çöküş |
Kripto teminatlı modelde kullanıcı, varsayımsal olarak 150 dolarlık kripto varlığı teminat olarak kilitleyip 100 dolarlık stablecoin basabilir; teminat değeri belirlenen eşiğin altına inerse sistem teminatı satarak borcu kapatır. Fazla teminat dalgalanmaya karşı tampon sağlar, ancak ani ve derin düşüşlerde tasfiyeler zincirleme hâle gelebilir. Algoritmik modelde ise sabitlik, piyasanın sisteme duyduğu güvene bağlıdır.
Avrupa Birliği'nin kripto varlık piyasaları düzenlemesi MiCA da benzer bir ayrım yapar: tek bir resmi para birimine endeksli tokenlar e-para tokenı (EMT), başka bir değere veya varlık sepetine endeksli olanlar varlığa dayalı token (ART) olarak düzenlenir. MiCA'nın 149. maddesine göre bu tokenlara ilişkin III. ve IV. başlıklar 30 Haziran 2024'ten, düzenlemenin geri kalanı 30 Aralık 2024'ten beri uygulanıyor.
Aşağıdaki stablecoin listesi türlere göre örnek verir; tam liste değildir, öneri veya sıralama içermez. Bir tokenın burada anılması, SPK'nın Faaliyette Bulunanlar Listesi'ndeki bir platformda işlem gördüğü anlamına gelmez.
| Tür | Örnekler (alfabetik) | İhraççının kendi sayfasındaki ifade |
|---|---|---|
| Dolara endeksli, itibari para teminatlı | USD₮, USDC | Tether tokenların 1:1 sabitlendiğini ve rezervlerle %100 desteklendiğini; Circle USDC rezervini para piyasası fonu ve nakit olarak tuttuğunu belirtir |
| Başka para birimine endeksli | EURC (avro), MXN₮ (Meksika pesosu) | Circle EURC'nin avroyla %100 desteklendiğini ve 1:1 itfa edilebildiğini belirtir; Tether MXN₮'yi şeffaflık sayfasında listeler |
| Emtiaya endeksli | XAU₮ (altın) | Tether, fiziksel altınla desteklenen dijital token olarak tanımlar |
| Fazla teminatlı, protokol tabanlı | USDS | Sky, her USDS'nin dolaşımdaki USDS'den daha değerli protokol teminatıyla desteklendiğini belirtir |
| Algoritmik (tarihsel örnek) | UST (TerraUSD) | Mayıs 2022'de sabit değerden koptu; ayrıntı depeg bölümünde |
Tablodaki ifadeler ihraççıların kendi beyanıdır; sabit değerin garantisi anlamına gelmez.
Rezerv ve şeffaflık raporları nasıl okunur?
İtibari para teminatlı stablecoinlerde güvenin kaynağı rezervdir; bu nedenle ihraççıların şeffaflık sayfaları ilk bakılacak yerdir. Ekim 2026 itibarıyla iki büyük ihraççının sayfaları farklı ayrıntı düzeyleri sunar. Circle, USDC rezervinin büyük bölümünü SEC'in 2a-7 kuralına tabi bir para piyasası fonunda tuttuğunu, kalanın büyük bankalarda nakit olduğunu, rezerv bileşimini haftalık açıkladığını ve büyük dört denetim şirketinden birinden aylık güvence raporu aldığını belirtir. Tether'in şeffaflık sayfası ise tokenların 1:1 sabitlendiğini ve rezervlerle %100 desteklendiğini, ihraççının varlıklarının yükümlülüklerini aştığını belirtir; dolaşım bilgisini genellikle günlük yayımlar, rezerv bileşimini ayrı raporlarda paylaşır.
Bir rezerv raporu okunurken şu sorular sorulur:
- Raporun türü: Belirli bir tarihteki rezervi doğrulayan güvence (attestation) raporu, tam kapsamlı finansal tablo denetimiyle aynı şey değildir.
- Tarih ve sıklık: Rapor hangi güne aittir, ne sıklıkla yayımlanır?
- Bileşim: Rezervin ne kadarı nakit ve kısa vadeli devlet tahvilidir, ne kadarı daha az likit veya daha riskli varlıklardır?
- Yoğunlaşma: Nakit hangi bankalarda tutulur, tek bir bankada yoğunlaşma var mı?
- Fazla rezerv: Varlıklar dolaşımdaki token miktarını ne kadar aşıyor?
- İtfa koşulları: Kim, hangi asgari tutar ve ücretle itfa edebilir?
Düzenleyicilerin aradığı asgari şartlar da bir ölçüt sunar. ABD'de 18 Temmuz 2025'te yasalaşan GENIUS Act (Public Law 119-27), ödeme amaçlı stablecoin ihraççılarının rezervi en az 1:1 tutmasını; rezervin nakit, sigortalı kuruluşlardaki mevduat, kalan vadesi 93 gün veya daha kısa ABD Hazine borçlanma araçları, gecelik repo ve ters repo ile devlet para piyasası fonu gibi varlıklardan oluşmasını; rezerv bileşiminin her ay internet sitesinde yayımlanmasını ve kayıtlı bir bağımsız denetim şirketince incelenmesini şart koşar. Yasa, ihraççıların token sahiplerine yalnızca tokenı elde tutmaları karşılığında faiz veya getiri ödemesini de yasaklar. Yürürlük maddesine göre hükümler, uygulama düzenlemelerinin çıkarılmasından 120 gün sonra ya da en geç yasalaşmadan 18 ay sonra uygulanmaya başlar.
Depeg nedir? TerraUSD ve USDC örnekleri
Depeg, stablecoinin piyasa fiyatının hedeflediği sabit değerden belirgin biçimde uzaklaşmasıdır. İki tarihsel örnek, farklı türlerin nasıl farklı biçimde bozulabildiğini gösterir.
TerraUSD, Mayıs 2022: algoritmik modelin çöküşü
ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun (SEC) Terraform Labs ve kurucusu hakkında dava açtığını duyurduğu 16 Şubat 2023 tarihli açıklamaya göre TerraUSD (UST) algoritmik stablecoin olarak pazarlanıyordu ve dolara sabitliğinin, ihraççının diğer tokenı LUNA ile takas edilebilirlik üzerinden korunduğu ileri sürülüyordu. UST Mayıs 2022'de dolardan koptu; UST ve kardeş tokenların fiyatı neredeyse sıfıra indi. Tam rezervi olmayan modelde sabitlik yalnızca güvene dayandığı için, güven kaybı iki tokenın değerini birlikte eritti.
USDC, Mart 2023: rezerv bankası sorunu
ABD Merkez Bankası'nın (Fed) Mayıs 2023 Finansal İstikrar Raporu'na göre Circle, Silicon Valley Bank'tan (SVB) büyük sigortasız mevduat çıkışları yaşandığı haberlerinin geldiği 10 Mart 2023'te rezervlerinin 3,3 milyar dolarlık kısmının bu bankada bulunduğunu açıkladı. Açıklama büyük itfa taleplerine yol açtı ve USDC fiyatı geçici olarak 87 sente kadar indi. SVB ve Signature Bank'taki sigortasız mevduatları koruyan resmi adımların ardından fiyat 1 dolar civarında dengelendi. Örnek, tam rezervli bir stablecoinin bile rezervin tutulduğu bankanın sorunlarından etkilenebildiğini gösterir.
Varsayımsal örnek: Bir yatırımcı 10.000 adet dolar endeksli stablecoini, fiyat 0,87 dolara indiği anda satsın: eline 8.700 dolar geçer ve 1.300 dolar (%13) zarar gerçekleşir. Fiyat birkaç gün içinde 1 dolara dönerse tokenı elinde tutan yatırımcı zarar etmez; ancak bu dönüş önceden bilinemez. TerraUSD örneğinde fiyat geri dönmedi.
Kripto platformlarında stablecoin nasıl kullanılır?
Stablecoinler kripto platformlarında üç temel işlev görür:
- Kotasyon birimi: BTC/USDT gibi paritelerde fiyat stablecoin cinsinden oluşur; işlem sonunda bakiye stablecoin olarak kalır.
- Teminat: Sürekli vadeli kontratlarda teminat ve kâr-zarar çoğunlukla stablecoin cinsindendir; funding rate ödemeleri de bu birimle yapılır.
- Transfer aracı: Platformlar arası veya zincir üzerinde değer aktarımı için kullanılır.
Grid ve DCA botları gibi otomatik stratejilerde sermaye ve kâr çoğunlukla stablecoin cinsinden hesaplanır. Bu durum stratejinin sonucuna stablecoin riskini de ekler: bot kâr etse bile tutulan stablecoin sabit değerinden koparsa toplam sonuç değişir. Bu tür uygulamalar hesaba API ile bağlandığından API anahtarı güvenliği de ayrıca önem taşır.
Türkiye'de yaşayan bir yatırımcı için dolar endeksli stablecoin, TL karşısında dolar kuru riski de taşır. Stablecoin dolara karşı sabit kalsa bile TL karşılığı USD/TRY kuruyla değişir.
Varsayımsal örnek: 1.000 adet dolar endeksli stablecoin, USD/TRY kuru 40 iken 40.000 TL değerindedir. Kur 44'e çıkarsa aynı bakiye 44.000 TL'ye yükselir (%10); kur 38'e inerse 38.000 TL'ye düşer (%5). Stablecoinin dolar fiyatı hiç değişmese de TL bazlı sonuç kura bağlıdır; TL paritelerindeki alış-satış farkı da maliyete eklenir.
Stablecoin yasası: ABD'de GENIUS Act, AB'de MiCA
Stablecoin yasası denince iki birincil metin öne çıkar. ABD stablecoin yasası GENIUS Act (Public Law 119-27, 18 Temmuz 2025), 3(a) bölümüyle ABD'de ödeme amaçlı stablecoin ihracını izinli ihraççılarla sınırlar, 4(a)(11) bölümüyle yalnızca tokenı elde tutma karşılığında faiz veya getiri ödenmesini yasaklar ve 17. bölümüyle izinli ihraççının ödeme amaçlı stablecoinini menkul kıymet ve emtia tanımlarının dışında bırakır. AB'de MiCA (2023/1114 sayılı Tüzük), 48. maddesiyle e-para tokenı arzını kredi kuruluşu veya elektronik para kuruluşu izniyle sınırlar, 49. maddesiyle token sahibine ihraççıya karşı talep hakkı ve itibari değerden itfa hakkı tanır, 40. ve 50. maddeleriyle faiz ödenmesini yasaklar. Rezerv şartları ve GENIUS Act'in yürürlük koşulu yukarıdaki rezerv bölümünde yer alıyor; Türkiye'de ayrı bir stablecoin yasası bulunmaz, durum sonraki bölümde anlatılıyor. Yabancı düzenlemeler Türkiye'deki hakları belirlemez.
Türkiye'de stablecoinlerin hukuki durumu
7518 sayılı Kanun, 6362 sayılı Kanun'a kripto varlığı dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlık olarak tanımlayarak ekledi. Kanunun eklediği tanımlar arasında stablecoin için ayrı bir kategori yoktur; Türkiye'deki platformlarda işlem gören stablecoinler bu genel tanım kapsamında, kripto varlık hizmet sağlayıcılara ilişkin kurallara tabidir. Ekim 2026 itibarıyla bu kurallar:
- Müşteri varlıklarının platformun malvarlığından ayrı tutulmasını ve büyük bölümünün saklama kuruluşlarında saklanmasını öngörür.
- Kripto varlıkları mevduat sigortası ve yatırımcı tazmin kapsamı dışında tutar; bir varlığın platformda listelenmesi kamuca güvence anlamına gelmez.
- Listelenmiş kripto varlıkların kaldıraçlı alım satımını, kredili alım, açığa satış ve ödünç işlemlerini yasaklar.
Ayrıca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın 16 Nisan 2021 tarihli ve 31456 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmeliği 30 Nisan 2021'den beri yürürlüktedir. Yönetmeliğe göre kripto varlıklar ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılamaz; ödeme ve elektronik para kuruluşları da kripto varlık platformlarına veya bu platformlardan yapılacak fon aktarımlarına aracılık edemez. Yönetmelikteki tanım itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı veya sermaye piyasası aracı niteliği taşımayan kripto varlıkları kapsadığından stablecoinler de kural olarak bu tanıma girer: dolar endeksli olması, bir stablecoini Türkiye'de ödeme aracı hâline getirmez.
Stablecoin riskleri nelerdir?
- Rezerv riski: Rezervin yetersiz, düşük kaliteli veya ulaşılamaz olması.
- İtfa ve hücum riski: Çok sayıda sahip aynı anda çıkmak istediğinde rezervin hızla nakde çevrilmesi gerekir; USDC örneğinde olduğu gibi tek bir bankadaki sorun bile itfa dalgası yaratabilir.
- Tasarım riski: Algoritmik modellerde sabitlik güvene dayanır; kripto teminatlı modellerde teminatın hızlı düşüşü zincirleme tasfiyeleri tetikleyebilir.
- Platform ve saklama riski: Stablecoin sağlam olsa bile tutulduğu platform veya cüzdan sorun yaşayabilir.
- Düzenleme riski: Kurallar ülkeden ülkeye farklıdır ve değişebilir; bir stablecoinin bir bölgedeki statüsü diğerinden farklı olabilir.
- Bütünlük riski: Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), 2025 Yıllık Ekonomik Raporu'nda stablecoinlerin tekillik, esneklik ve bütünlük testlerinde yetersiz kaldığını ve yasa dışı kullanımda sıkça tercih edildiğini belirtir.
- Kur riski: TL bazlı yatırımcı için dolar kurundaki hareket.
Bu riskler tek bir göstergeyle ölçülemez; ihraççının şeffaflık sayfası, düzenleyici statüsü ve tutulduğu platformun saklama yapısı birlikte değerlendirilir.
İlgili yazılar: Tether (USDT) nedir.
Kripto varlıkları Fiva'da izleyin
Fiva'da kripto varlıklar günün özetinde ve piyasalar ekranında yer alır; kripto borsalarının hacim ve pazar payları da takip edilebilir. Fiyat alarmları ve notlarla kişisel izleme listeleri oluşturulabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Stablecoinler hangileri?
Stablecoinler dayanaklarına göre itibari para teminatlı, emtiaya endeksli, fazla teminatlı ve algoritmik olarak gruplanır. USDC ve USD₮ dolara, EURC avroya, XAU₮ altına endeksli örneklerdir. Liste öneri veya sıralama değildir ve tam değildir.
USDT ile USDC arasındaki fark nedir?
İkisi de ABD dolarına 1:1 sabitlenmeyi hedefleyen itibari para teminatlı stablecoinlerdir; ihraççıları, rezerv bileşimleri ve raporlama biçimleri farklıdır. Ekim 2026 itibarıyla Circle USDC rezervini haftalık açıklar ve aylık bağımsız güvence raporu alır; Tether ise rezerv bilgisini kendi şeffaflık sayfasındaki raporlarla paylaşır.
Stablecoin tutmak faiz getirir mi?
Stablecoin sahibine kendiliğinden faiz ödenmez. ABD'deki GENIUS Act, ödeme amaçlı stablecoin ihraççılarının token sahiplerine faiz veya getiri ödemesini yasaklar. Platformların sunduğu getiri ürünleri ise ayrı riskler taşır.
Stablecoin depeg olursa değeri geri gelir mi?
Bunun bir güvencesi yoktur. Rezervi sağlam bir stablecoinde itfa sürerse fiyat sabit değere dönebilir; USDC Mart 2023'te, SVB'deki sigortasız mevduatların korunacağının açıklanmasının ardından 1 dolar civarına döndü. Algoritmik TerraUSD ise Mayıs 2022'de değerini geri kazanamadı.
Türkiye'de stablecoin ile ödeme yapılabilir mi?
Hayır. TCMB'nin 30 Nisan 2021'de yürürlüğe giren yönetmeliğine göre kripto varlıklar ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılamaz; stablecoinler de bu tanımın kapsamındadır.
Stablecoin mevduat sigortası kapsamında mı?
Hayır. 6362 sayılı Kanun'a göre bankalarda saklanan kripto varlıklar mevduat sigortası kapsamında değildir ve kripto varlıklar yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir.
Kaynaklar
- Federal Reserve: Financial Stability Report, May 2023, Funding Risks (yeni sekmede açılır)
- SEC: SEC Charges Terraform and CEO Do Kwon with Defrauding Investors in Crypto Schemes (16 Şubat 2023) (yeni sekmede açılır)
- Circle: Transparency and Stability (USDC reserves) (yeni sekmede açılır)
- Tether: Transparency (yeni sekmede açılır)
- GovInfo: Public Law 119-27, GENIUS Act (18 Temmuz 2025) (yeni sekmede açılır)
- ESMA: Markets in Crypto-Assets Regulation (MiCA) (yeni sekmede açılır)
- EUR-Lex: Regulation (EU) 2023/1114 (MiCA), madde 3 ve 149 (yeni sekmede açılır)
- BIS Annual Economic Report 2025, Chapter III: The next-generation monetary and financial system (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 7518 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (2 Temmuz 2024) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik (16 Nisan 2021, sayı 31456) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ (III-35/B.2) (yeni sekmede açılır)
- Circle: EURC (yeni sekmede açılır)
- Tether: Tether Gold (XAU₮) (yeni sekmede açılır)
- Sky: What Is USDS? (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.