Kısa cevap: Staking, hisse kanıtı (proof of stake) kullanan bir blokzincirde ağın kendi kripto varlığını kilitleyerek blok önerme ve doğrulama sürecine katılmak ve karşılığında protokolden ödül almaktır. Ödül sabit değildir; ağdaki toplam kilitli miktara, doğrulayıcının performansına ve işlem ücretlerine göre değişir ve kural dışı davranışta kilitli varlıktan kesinti (slashing) yapılabilir. Türkiye'de platformlar bu hizmeti III-35/B.2 sayılı Tebliğ'e göre yalnızca müşteri talebiyle ve çerçeve sözleşme kapsamında sunabilir.
İş kanıtı kullanan ağlarda güvenliği madencilerin harcadığı enerji sağlar. Hisse kanıtında bu rolü kilitlenen varlık üstlenir: doğrulayıcılar ağın birimini teminat olarak yatırır, kurallara uyduklarında ödül alır, kuralları çiğnediklerinde teminatlarının bir kısmını kaybeder. Staking, bu teminatı yatırma işleminin genel adıdır; stake etmek ise bir varlığı bu amaçla ağda kilitlemek anlamına gelir.
Bu yazıda staking'in işleyişi, Ethereum örneği üzerinden, ethereum.org ve protokolün resmi şartnamesine dayanarak anlatılıyor. Ağın genel yapısı Ethereum nedir yazısında yer alıyor. Yazı getiri tahmini, platform önerisi veya dini değerlendirme içermez.
Kripto staking nedir, stake etmek ne demek?
Kripto staking, hisse kanıtı kullanan bir ağın yerel varlığını kilitleyerek doğrulamaya katılmak veya bu işi yapan bir yapıya dahil olmaktır. "Stake nedir" sorusunun kısa cevabı budur: stake, kilitlenen varlık miktarıdır; stake etmek ise kilitleme işlemidir.
Hisse kanıtında blok üretme hakkı, kilitlenen varlık miktarına bağlanır. ethereum.org'a göre Ethereum'da bir doğrulayıcı olmak için yatırma sözleşmesine 32 ETH yatırılır. Zaman 12 saniyelik dilimlere (slot) ve 32 dilimlik dönemlere (epoch) bölünür. Her dilimde bir doğrulayıcı rastgele seçilerek blok önerir; diğer doğrulayıcılar bloğun geçerli olduğuna dair oy (attestation) gönderir. Kontrol noktaları, stake edilen ETH'nin en az üçte ikisini temsil eden oyları topladığında kesinleşir.
Doğrulayıcının görevi kesintisiz çalışan bir düğüm işletmektir. Görevlerini zamanında yapan doğrulayıcı ödül alır; çevrim dışı kalan, oy göndermediği için ödülü kaçırır ve ayrıca küçük bir ceza öder. Ödüllerin ağırlıkları protokolde tanımlıdır. ethereum.org'a göre 64 birimlik temel ödülün 14 birimi doğru kaynak oyu, 26 birimi doğru hedef oyu, 14 birimi doğru zincir başı oyu, 2 birimi senkronizasyon komitesi, 8 birimi blok önerme içindir.
Temel ödül formülü önemli bir özelliği gösterir: doğrulayıcı başına ödül, doğrulayıcının etkin bakiyesiyle doğru, ağda kilitli toplam bakiyenin karekökü ile ters orantılıdır. Kilitli toplam arttıkça toplam ihraç artar, ancak her doğrulayıcının payına düşen oran azalır. Ağın kendi birimi dışındaki bir varlık bu şekilde stake edilmez; staking, ağın yerel varlığıyla yapılır.
Slashing nedir? Cezalar ve çıkış süresi
Slashing, kurallara açıkça aykırı davranan doğrulayıcının kilitli bakiyesinden kesinti yapılıp ağdan çıkarılmasıdır. ethereum.org'a göre cezayı gerektiren davranışlar aynı dilimde iki blok önermek, çelişkili oy vermek ve önceki bir oyu kuşatan (surround) oy vermektir. Ceza üç aşamalıdır:
- Başlangıç cezası: 7 Mayıs 2025'teki Pectra güncellemesiyle yürürlüğe giren Electra kurallarında etkin bakiyenin 1/4.096'sıdır; 32 ETH'lik bir doğrulayıcı için 32 / 4.096 = 0,0078125 ETH eder.
- Zorunlu çıkış: Doğrulayıcı yaklaşık 36 gün (8.192 dönem) boyunca ağdan çıkarılma sürecinde kalır ve bu süre içinde bakiyesi giderek azalır.
- Korelasyon cezası: Sürenin ortasında, 18. gün civarında, önceki 36 günde cezalandırılan toplam bakiyeyle orantılı ek bir ceza uygulanır. Aynı anda çok sayıda doğrulayıcı cezalandırılmışsa bu ceza etkin bakiyenin tamamına kadar çıkabilir.
Ağ dört dönemden uzun süre kesinleşemezse hareketsizlik sızıntısı (inactivity leak) devreye girer: aktif doğrulayıcılar toplam kilitli bakiyenin üçte ikisinden fazlasına ulaşana kadar çevrim dışı doğrulayıcıların bakiyesi eritilir.
Kilit süresi de bir maliyettir. 12 Nisan 2023'teki Shapella güncellemesinden beri kilitli ETH çekilebilir. Eski tip (0x01) çekim bilgisine sahip doğrulayıcılarda 32 ETH'nin üzerindeki ödüller otomatik olarak çekim adresine aktarılır; Pectra ile gelen yeni tipte (0x02) ödüller 2.048 ETH'ye kadar bakiyede kalıp ödül hesabına katılır. Tam çıkışta ise doğrulayıcı önce çıkış kuyruğuna girer; ethereum.org'a göre bekleme süresi ağdaki çıkış talebine bağlıdır. Protokol şartnamesine göre çıkıştan sonra bakiye en erken 256 dönem, yani yaklaşık 27,3 saat sonra çekilebilir hâle gelir. Ödemeler blok başına en fazla 16 çekimle sırayla yapılır; kaçırılan dilim yoksa günde 115.200 çekim işlenir. Kuyruk uzadıkça çıkış süresi de uzar; bu sürede fiyat değişimi tamamen sahibine aittir.
Staking nasıl yapılır? Kendi doğrulayıcısı, havuz, platform ve likit staking
Staking, aşağıdaki yollardan biriyle yapılır; bu liste yöntemleri ayırmak içindir, öneri değildir. ethereum.org staking yöntemlerini anahtarın ve ödülün kimde olduğuna göre ayırır. Güven varsayımı tablonun aşağısına doğru artar:
| Yöntem | Asgari tutar | Anahtarlar kimde? | Ek risk |
|---|---|---|---|
| Kendi doğrulayıcısı (solo) | 32 ETH | Kullanıcıda | Teknik hata, çevrim dışı kalma, slashing |
| Devredilmiş staking (hizmet olarak staking) | 32 ETH | İmza anahtarı işleticide, çekim anahtarı genellikle kullanıcıda | İşletici hatası veya kötü niyeti, ödülden kesilen ücret |
| Havuz ve likit staking | Bazı havuzlarda 0,01 ETH | Havuzun akıllı sözleşmeleri ve işleticileri | Akıllı sözleşme, yönetişim, token iskontosu |
| Platform (saklamalı) staking | Platform koşullarına göre | Platform | Karşı taraf riski, değişebilen koşullar |
Likit staking'de kullanıcıya, kilitli ETH ve ödülleri üzerindeki hakkı temsil eden bir ERC-20 token verilir. Bu token piyasada satılabildiği için kilit süresi beklenmeden pozisyondan çıkılabilir; ancak ethereum.org'a göre token, temsil ettiği ETH'nin altında işlem görebilir, yani sabit değerden kopabilir. Havuzdaki doğrulayıcılara uygulanan cezalar genellikle bütün token sahiplerine yansır ve ücret ile işletici seçimi gibi kurallar sahiplere sorulmadan değişebilir. ethereum.org likit staking token sahibinin protokol düzeyinde staker olmadığını vurgular.
Platform staking'de varlıklar platformun saklamasındadır. ethereum.org bu yöntemi en yüksek güven varsayımı gerektiren yöntem olarak tanımlar ve bazı kapalı "kazan" programlarının gerçekte staking yapmıyor olabileceği konusunda uyarır. Saklamalı ve saklamasız yapı farkı kripto cüzdan yazısında anlatılıyor.
Staking getirisi nasıl oluşur?
Staking ödülünün iki kaynağı vardır: protokolün yeni ihraç ettiği ETH ve blok öneren doğrulayıcıya giden öncelik ücretleri ile işlem sıralamasından doğan ek gelirler (MEV). ethereum.org'a göre ikinci gruptaki gelirler yeni ihraç değil, el değiştiren mevcut ETH'dir. ethereum.org'a göre Merge'den sonra yeni ETH yalnızca doğrulayıcı ödülü olarak üretilir. Ödül ağın birimi cinsindendir; TL veya dolar karşılığı, birimin fiyatıyla birlikte değişir.
Oran sabit değildir; toplam kilitli miktar, ağdaki işlem ücretleri ve doğrulayıcının performansıyla değişir. Bu yazı güncel bir oran veya getiri tahmini vermez. Platformlar ve havuzlar ise protokol ödülünden kendi ücretlerini keser; ilan edilen oranın brüt mü net mi olduğu sözleşmeden okunur.
Varsayımsal staking hesaplama: 2 ETH, protokol düzeyinde yıllık brüt %3 ödül oranıyla bir platformda kilitlensin ve platform ödülün %15'ini komisyon olarak alsın. Net oran %3 × 0,85 = %2,55, bir yıllık ödül 2 × 0,0255 = 0,051 ETH olur. Başlangıçta 1 ETH 100.000 TL ise pozisyon 200.000 TL'dir. Yıl sonunda fiyat %20 düşüp 80.000 TL'ye inerse bakiye 2,051 × 80.000 = 164.080 TL eder; ödüle rağmen TL bazlı zarar 35.920 TL, yani %17,96 olur. Ödül ETH miktarını artırır, fiyat düşüşüne karşı koruma sağlamaz.
Varsayımsal örnek, oranın değişkenliği: Temel ödül toplam kilitli bakiyenin kareköküyle ters orantılı olduğundan, diğer koşullar aynı kalırken ağdaki toplam kilitli ETH iki katına çıkarsa doğrulayıcı başına ihraç ödülü oranı 1/√2 ≈ 0,707 katına iner. Yalnızca ihraçtan gelen yıllık %3'lük bir oran bu durumda yaklaşık %2,12'ye düşer. İşlem ücretlerinden gelen kısım ise daha fazla doğrulayıcı arasında paylaşıldığı için ayrıca azalır.
Ödülün gerçek değerini değerlendirirken enflasyon da hesaba katılır; kavram reel getiri yazısında anlatılıyor. Staking ödüllerinin vergi boyutu kripto vergisi yazısında ele alınıyor.
Staking faiz mi?
Ekonomik işleyiş açısından staking ödülü, klasik faizden birkaç noktada ayrılır. Faizde bir borçlu vardır ve ödeme borçlunun yükümlülüğüdür (bkz. faiz nedir). Protokol düzeyindeki staking'de ise varlık kimseye ödünç verilmez; ağın kendi kuralları, doğrulama görevini yerine getiren katılımcıya yeni ihraç edilen birimlerden ve işlem ücretlerinden pay verir.
| Ölçüt | Vadeli mevduat | Protokol düzeyinde staking |
|---|---|---|
| Getirinin kaynağı | Bankanın borç olarak kullandığı para | Yeni ihraç ve işlem ücretleri |
| Oran | Vade başında belli | Ağ koşullarına göre değişken |
| Anaparanın değeri | TL cinsinden sabit | Kripto varlık fiyatıyla dalgalanır, ceza ile azalabilir |
| Güvence | Kanuni sınırlar içinde mevduat sigortası | Mevduat sigortası ve yatırımcı tazmini yok |
Platformların sunduğu ürünlerde ayrım bulanıklaşabilir: platform, alınan varlığı staking yerine borç vermede kullanıyorsa getiri bir borçluya bağlıdır. Ürünün hangisi olduğu sözleşmede yazılıdır. Dini açıdan değerlendirme bu yazının konusu değildir; bu soru ilgili din kurumlarının görüşlerine bırakılır.
Türkiye'de staking: SPK düzenlemesi ne diyor?
Ekim 2026 itibarıyla Türkiye'deki platformlar için çerçeveyi, 13 Mart 2025 tarihli ve 32840 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan III-35/B.2 sayılı Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ çizer. İki hüküm doğrudan ilgilidir:
- Madde 10, fıkra 4: Müşterilerin talep etmesi hâlinde platformlar, müşterilerle imzalanacak çerçeve sözleşme hükümleri kapsamında, dağıtık defter ağının yapısı gereği ağa ait kripto varlıkları kilitleyerek vade sonunda mislen iade etme işlemleri yapabilir. Bu hüküm, ağın yerel varlığıyla yapılan staking'in platform faaliyeti olarak sunulabilmesine imkân tanır.
- Madde 14: Platformlarda listelenmiş kripto varlıklar kaldıraçlı olarak alınıp satılamaz; türev araç sözleşmelerine ve Kurulun kredili işlem düzenlemeleri uyarınca kredili alım, açığa satış ve ödünç işlemlerine konu edilemez.
Buna göre ağın kendi yapısından doğan kilitleme işlemi müşteri talebi ve sözleşmeyle sunulabilir; varlığı başkasına ödünç vererek getiri üreten bir ürün ise listelenmiş kripto varlıklar için 14. maddedeki ödünç işlemi yasağı kapsamında değerlendirilebilir. Hükmün "mislen iade" ifadesi, vade sonunda aynı cins ve miktarda varlığın iadesini anlatır; varlığın TL değerini korumaz.
Genel koruma sınırları burada da geçerlidir: 6362 sayılı Kanun'a göre bankalarda saklanan kripto varlıklar mevduat sigortası kapsamında değildir; kripto varlıklar yatırımcı tazmin hükümlerine de tabi değildir. Platformun SPK listelerindeki durumu ve saklama kuralları kripto varlık hizmet sağlayıcı yazısında anlatılıyor. Kanun'un 99/A maddesine göre yurt dışında yerleşik platformların Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyeti izinsiz faaliyet sayılır.
Staking riskleri nelerdir?
- Fiyat riski: Ödül, varlığın kendisi cinsinden ödenir; fiyattaki düşüş ödülü kolayca aşabilir.
- Kilit ve çıkış riski: Çıkış kuyruğu ve çekim süresi boyunca varlık satılamaz; piyasa sert hareket ettiğinde bekleme süresi maliyete dönüşür.
- Ceza riski: Çevrim dışı kalma küçük kayıplara, kural ihlali slashing'e yol açar; havuz ve platform yapılarında cezalar katılımcılara yansıyabilir.
- Oran riski: İlan edilen oran garanti değildir; toplam kilitli miktar ve ağ ücretleri değiştikçe değişir.
- Karşı taraf riski: Platform veya işletici iflas edebilir, saldırıya uğrayabilir ya da koşulları değiştirebilir.
- Akıllı sözleşme ve iskonto riski: Likit staking tokenları kod hatalarına açıktır ve temsil ettikleri varlığın altında işlem görebilir.
- Yoğunlaşma riski: ethereum.org, büyük sağlayıcılarda toplanan stake'in merkezi bir hedef ve tek hata noktası oluşturduğunu belirtir.
- Dolandırıcılık riski: Sabit ve yüksek getiri vaat eden staking teklifleri, yasal izni olmayan yapılarda sık görülür; işaretleri izinsiz yatırım faaliyeti yazısında anlatılıyor.
ethereum.org'a göre ilan edilen getiri protokol staking oranının belirgin biçimde üzerindeyse, fazladan getirinin tam olarak nereden geldiği sorulmalıdır. Bu fark çoğu zaman ek bir riskin karşılığıdır.
Kripto varlıkları Fiva'da izleyin
Fiva'da kripto varlıklar günün özetinde ve piyasalar ekranında yer alır; kripto borsalarının hacim ve pazar payları da takip edilebilir. Fiyat alarmları ve notlarla kişisel izleme listeleri oluşturulabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Stake etmek ne demek?
Stake etmek, hisse kanıtı kullanan bir ağın yerel kripto varlığını doğrulama sürecine teminat olarak kilitlemektir. Ödül değişkendir, kural ihlalinde kesinti yapılabilir ve fiyat riski sürer.
Staking yapılan kripto para kaybolur mu?
Protokol düzeyinde varlık kilitlenir, kaybolmaz; ancak kural ihlalinde slashing ile bir kısmı kesilebilir ve fiyatı düşebilir. Platform veya havuz kullanılıyorsa platformun iflası, saldırı ve akıllı sözleşme hatası gibi ek kayıp nedenleri de vardır.
Staking'den çıkmak ne kadar sürer?
Ethereum'da süre çıkış kuyruğunun uzunluğuna bağlıdır. Protokol şartnamesine göre çıkıştan sonra bakiye en erken yaklaşık 27,3 saat sonra çekilebilir hâle gelir ve çekimler blok başına en fazla 16 adet olacak şekilde sırayla işlenir. Platformlar ayrıca kendi vade ve bekleme sürelerini uygulayabilir.
Staking getirisi sabit mi?
Hayır. Ödül, ağdaki toplam kilitli miktara, işlem ücretlerine ve doğrulayıcının performansına göre değişir. Platformların ilan ettiği oran da garanti değildir; ücret kesintisinden önce mi sonra mı hesaplandığı sözleşmeden okunur.
Türkiye'deki platformlarda staking yasal mı?
III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 10. maddesine göre platformlar, müşteri talebiyle ve çerçeve sözleşme kapsamında ağa ait kripto varlıkları kilitleyip vade sonunda mislen iade edebilir. Aynı Tebliğ'in 14. maddesi ise listelenmiş kripto varlıkların ödünç işlemlerine konu edilmesini yasaklar.
Likit staking nedir?
Likit staking'de kilitlenen varlık karşılığında, kilitli varlık ve ödüller üzerindeki hakkı temsil eden bir token verilir. Token satılarak kilit beklenmeden çıkılabilir, ancak temsil ettiği varlığın altında işlem görebilir ve akıllı sözleşme riski taşır.
Kaynaklar
- ethereum.org: Ethereum staking (yeni sekmede açılır)
- ethereum.org: Proof-of-stake (PoS) (yeni sekmede açılır)
- ethereum.org: Proof-of-stake rewards and penalties (yeni sekmede açılır)
- ethereum.org: Staking withdrawals (yeni sekmede açılır)
- ethereum.org: Pooled and liquid staking (yeni sekmede açılır)
- ethereum.org: Ether issuance after The Merge (yeni sekmede açılır)
- ethereum.org: Timeline of all Ethereum forks (Shapella ve Pectra tarihleri) (yeni sekmede açılır)
- Ethereum consensus-specs: Electra beacon chain (MIN_SLASHING_PENALTY_QUOTIENT_ELECTRA, MAX_EFFECTIVE_BALANCE_ELECTRA) (yeni sekmede açılır)
- Ethereum consensus-specs: Phase0 beacon chain (MIN_VALIDATOR_WITHDRAWABILITY_DELAY, EPOCHS_PER_SLASHINGS_VECTOR) (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: III-35/B.2 sayılı Tebliğ (13 Mart 2025, sayı 32840), madde 10 ve 14 (yeni sekmede açılır)
- MKK: III-35/B.2 sayılı Tebliğ metni (yeni sekmede açılır)
- Resmî Gazete: 7518 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (2 Temmuz 2024, sayı 32590) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.