Kısa cevap: Kısa cevap: Darphane verilerine göre ziynet çeyrek altın 1,754 gram, sikke çeyrek (Ata çeyrek) 1,804 gramdır; ikisi de 22 ayardır ve milyemi 916,6'dır. Ziynet çeyreğin içerdiği has (saf) altın yaklaşık 1,608 gramdır. Ayar 24 üzerinden, milyem ise binde olarak saflığı gösterir: 22 ayar yaklaşık 916, 18 ayar 750, 14 ayar 583 milyemdir.
Altın hesaplama aracıyla bu hesap kişiye özel rakamlarla yapılabilir.
Kuyumcu vitrinindeki bir bilezik, bir çeyrek altın ve bir gram külçe aynı ağırlıkta olsa bile aynı miktarda altın içermez. Farkı ayar belirler: alaşımdaki saf altının oranı. Fiyat karşılaştırması, has altın hesabı ve alış-satış pazarlığı bu oranın bilinmesine dayanır.
Aşağıda ayar ve milyem kavramları, has altının ne anlama geldiği, Darphane'nin resmi tablosuna göre ziynet ve sikke Cumhuriyet altınlarının ağırlıkları ve içerdikleri saf altın, işçilik ve makasın fiyata etkisi ile ayar kontrolünün nerede yaptırılacağı anlatılıyor. Güncel fiyat verilmez; örneklerdeki fiyatlar varsayımsaldır.
Altın ayarları: ayar ve milyem nedir?
Ayar, bir alaşımdaki saf altın oranının 24 üzerinden ifadesidir: 24 ayar katışıksız altın, 22 ayar alaşımın 22/24'ü altın demektir. Milyem aynı oranı binde gösterir. Darphane'nin sözlüğüne göre milyem gramın binde biridir ve bir alaşımdaki saf altın miktarını ölçmekte kullanılır; 22 ayar altının bir gramında 916 milyem (miligram) altın bulunur. Borsa İstanbul da 18 ayarı binlik sistemde 750/1000 olarak tanımlar.
Ayardan milyeme geçiş için ayar 24'e bölünüp 1.000 ile çarpılır: 18 ÷ 24 × 1.000 = 750. Darphane sözlüğünde yer alan değerler şöyledir:
| Ayar | Ayar ÷ 24 | Milyem | 1 gram alaşımdaki saf altın |
|---|---|---|---|
| 24 ayar | 1,000 | 1.000 | 1,000 g |
| 22 ayar | 0,917 | 916 | 0,916 g |
| 21 ayar | 0,875 | 875 | 0,875 g |
| 18 ayar | 0,750 | 750 | 0,750 g |
| 14 ayar | 0,583 | 583 | 0,583 g |
Darphane'ye göre Türkiye'de iç piyasaya sürülen mücevherler 22, 18 ve 14 ayar alaşımlardan yapılır; 21 ayar özellikle ihracatta kullanılır. Alaşımın altın dışındaki kısmı gümüş ve bakır gibi metallerdir; 18 ayarda bu metallerin oranı rengi de belirler.
22 ayar ile 14 ayar arasındaki fark
Fark doğrudan altın miktarındadır. 10 gramlık 22 ayar (916 milyem) bir takıda 9,16 gram, aynı ağırlıktaki 14 ayar (583 milyem) bir takıda 5,83 gram saf altın vardır; yani 14 ayar, gram başına 22 ayarın üçte ikisinden az altın içerir. Altın içeriği üzerinden yapılan değerlendirmede takının ayarı, ağırlığı kadar belirleyicidir.
Has altın nedir? 24 ayar ve 995 milyem
Darphane sözlüğü "has" kelimesini katışıksız, saf anlamında tanımlar ve saf altını 24 ayar olarak karşılar. Teoride 24 ayar 1.000 milyemdir. Uygulamada ise ticarete konu olan standart külçe 995 milyemdir: Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası'nda standart işlenmemiş altın en az 995/1000 saflıkta olmalıdır ve Darphane de milyem tanımında %99,5 saflıktaki altını 995 milyem ve 24 karat olarak örnekler.
Darphane, Cumhuriyet altını üretimi için Borsa İstanbul rafineri listesindeki rafinerilerde üretilmiş 995/1000 saflıktaki 24 ayar standart külçeyi ve Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS) tebliği kapsamında üretilen 1 kilogramlık külçeyi kabul eder. Fiyat ekranlarında "has altın" adıyla verilen fiyatın 995 milyemlik külçeye mi yoksa 1.000 milyemlik teorik saf altına mı dayandığı, fiyatı yayımlayan kurumun açıklamasından kontrol edilir; aradaki fark binde 5'tir. Gram fiyatının ons ve kurdan nasıl hesaplandığı gram altın fiyatı nasıl belirlenir yazısında anlatılıyor.
Çeyrek altın kaç gram? Ziynet ve sikke ağırlıkları
Cumhuriyet altınları 1738 sayılı TBMM Kararı ile standartları belirlenmiş, yalnızca Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından üretilebilen altınlardır. Ziynet ve sikke olmak üzere iki grupta, çeyreklik, yarımlık, birlik, ikibuçukluk ve beşlik olarak beşer çeşit üretilir. Ekim 2026 itibarıyla Darphane'nin resmi tablosu şöyledir; saf altın sütunu ağırlık × 0,9166 ile hesaplanmıştır:
| Çeşit | Ziynet ağırlık | Ziynet çap | Ziynette saf altın | Sikke ağırlık | Sikke çap | Sikkede saf altın |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Çeyreklik | 1,754 g | 18 mm | 1,608 g | 1,804 g | 15 mm | 1,654 g |
| Yarımlık | 3,508 g | 22 mm | 3,215 g | 3,608 g | 18 mm | 3,307 g |
| Birlik (tam) | 7,016 g | 30 mm | 6,431 g | 7,216 g | 22 mm | 6,614 g |
| İkibuçukluk (gremse) | 17,540 g | 40 mm | 16,077 g | 18,040 g | 27 mm | 16,535 g |
| Beşlik | 35,080 g | 45 mm | 32,154 g | 36,080 g | 35 mm | 33,071 g |
Günlük dildeki adlar bu tabloya şöyle karşılık gelir: tam altın 7,016 gramlık birlik ziynettir; gremse ikibuçukluk ziynetin yaygın adıdır; halk arasında Ata lira denen altın ise Darphane'ye göre 7,216 gramlık birlik sikkedir. Darphane'nin bilgilendirme dokümanına göre Reşat altınları da 22 ayardır ve beş çeşidin ağırlıkları sikke Cumhuriyet altınlarıyla aynıdır.
Darphane tablodaki ağırlıkları "nominal ağırlık" olarak verir. Bir tarafta yer alan basım tarihi değeri değiştirmez: Darphane'ye göre yeni ve eski tarihli Cumhuriyet altınları arasında basım tarihi dışında ayar, ağırlık ve kalite farkı yoktur.
Ziynet altın ile sikke (Ata) altın arasındaki fark
İki grup aynı ayardadır; ayrıldıkları nokta boyut ve ağırlıktır. Darphane'ye göre sikkeler ziynet altınlarına göre çapça küçük, kalınlık ve ağırlıkça fazladır. Ziynetin bir yüzünde kaligrafik "Türkiye Cumhuriyeti" yazısı ve basım tarihi, diğer yüzünde Atatürk resmi ve yıldızlı kenar süslemesi bulunur; sikkenin bir yüzünde 1923 rakamı ve Cumhuriyet'in kaçıncı yılında basıldığını gösteren sayı, diğer yüzünde "Hakimiyet Milletindir" ibaresi ile Atatürk resmi yer alır.
- Tarih değişimi: Ziynet altınlarda tarih miladi takvim yılı başında, sikkelerde her yıl 29 Ekim'de değişir.
- Üretim verimi: Darphane'nin 30 Temmuz 2026 tarihli bilgilendirme dokümanına göre 1 kilogramlık 995 milyemlik standart külçeden 610 adet ziynet çeyrek veya 595 adet sikke çeyrek üretilir.
- Fire ve işçilik: 610 ziynet çeyrekteki saf altın 610 × 1,754 × 0,9166 ≈ 980,7 gramdır. Külçedeki 995 gramla aradaki yaklaşık 14,3 gram, Darphane'nin üretim için kilogram başına aldığı fire ve işçilik payına karşılık gelir.
Darphane altın satmaz: sipariş sahibi külçeyi teslim eder, karşılığında istediği Cumhuriyet altınını alır. Bu nedenle Darphane'nin piyasa fiyatı üzerinde belirleyici bir etkisi yoktur; çeyrek ve diğer Cumhuriyet altınlarının fiyatı piyasada oluşur. Aynı adlı ziynet ve sikke arasında seçimde içerdiği saf altın ile alış-satış fiyatı karşılaştırılır: sikke çeyrek, ziynet çeyrekten yaklaşık 0,046 gram fazla saf altın içerir.
Altın hesaplama: has altın içeriği nasıl bulunur?
Bir altın ürünün içerdiği has altın, brüt ağırlığın milyemle çarpılıp 1.000'e bölünmesiyle bulunur. Teorik değeri ise bu miktar has altının gram fiyatıyla çarpılarak hesaplanır:
Has altın (g) = Brüt ağırlık (g) × Milyem ÷ 1.000
Teorik değer (TL) = Has altın (g) × Has altın gram fiyatı (TL)
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın altına dayalı kira sertifikası yatırımcı kılavuzu da teslim alınan altınları aynı yöntemle hesaba geçirir: Cumhuriyet altınları tartılmadan resmi gram karşılıklarıyla, takılar tartılarak, 22 ayar için 916,66 milyem kullanılır. Kılavuzdaki örneğe göre 2 ziynet çeyrek ve 1 sikke yarımın karşılığı ((2 × 1,754) + 3,608) × 916,66 ÷ 1.000 ≈ 6,523 gram saf altındır.
Kullanılan milyem kaynağa göre küçük farklar gösterir: Cumhuriyet altınlarında Darphane tablosundaki 916,6, 22 ayar takıda Darphane sözlüğündeki 916, Hazine kılavuzunda ise 916,66 milyem esas alınır. Aşağıdaki örnekte sikke ve ziynet altınlar için 916,6, takılar için sözlük değerleri kullanılmıştır.
Varsayımsal örnek: Has altının gram fiyatı 5.000 TL olsun.
- Ziynet çeyrek: 1,754 × 0,9166 ≈ 1,6077 g has altın; teorik değer ≈ 8.038,58 TL.
- 20 gramlık 22 ayar bilezik: 20 × 0,916 = 18,32 g; teorik değer 91.600 TL.
- 8 gramlık 18 ayar yüzük: 8 × 0,750 = 6 g; teorik değer 30.000 TL.
- 10 gramlık 14 ayar kolye: 10 × 0,583 = 5,83 g; teorik değer 29.150 TL.
Bilezik ile kolye arasındaki 2 katlık ağırlık farkı, değerde 3 kattan fazla farka dönüşür; belirleyici olan has altın miktarıdır. Fiyat varsayımsaldır.
Aynı hesap altın hesaplama aracıyla yapılabilir: has altın gram fiyatı girildiğinde 22, 18 ve 14 ayar 1 gramın, ziynet çeyrek, yarım ve tam altının ve Ata altınının (birlik sikke) has altın karşılığı gösterilir. Hesap teorik değeri verir; piyasadaki alış ve satış fiyatı bunun etrafında oluşur.
İşçilik ve makas: fiyat neden has değerinden farklı?
Kuyumcu ve bankaların ilan ettiği fiyat, has altın değerinden iki nedenle ayrışır:
- İşçilik: Ham külçeyi takıya veya sikkeye çevirmenin maliyetidir. Çeyrek gibi standart ürünlerde düşük, el işçiliği gerektiren takılarda yüksek olabilir ve satışta genellikle geri alınmaz.
- Makas: Satıcının sattığı fiyat ile geri aldığı fiyat arasındaki farktır. Satıcı ürünü geri alırken çoğunlukla yalnızca içerdiği altını, kendi belirlediği milyem üzerinden değerler.
Hazine'nin altına dayalı kira sertifikası kılavuzu da teslim alınan altınların değerinde işçilik bedelinin dikkate alınmayacağını belirtir ve işçiliği yüksek takıların bu nedenle kayıp yaratabileceği uyarısını yapar.
Varsayımsal örnek: Has altın 5.000 TL iken teorik değeri 8.038,58 TL olan ziynet çeyreğin satış fiyatı 8.400 TL, geri alış fiyatı 8.050 TL olsun. Satış fiyatı has değerinin yaklaşık %4,5 üzerindedir. Çeyrek alındığı gün geri satılırsa 350 TL, yani ödenen tutarın yaklaşık %4,2'si kaybedilir. Başa baş için geri alış fiyatının 8.400 TL'ye, yani bugünkünden yaklaşık %4,3 yukarı çıkması gerekir. Rakamlar varsayımsaldır.
Bu yüzden kısa sürede alıp satılan fiziki altında makas getirinin önemli bir kısmını götürebilir. Fiziki altının banka hesabı, fon ve diğer araçlarla karşılaştırması altın yatırımı nasıl yapılır, fon tarafının işleyişi altın fonu yazısında anlatılıyor.
Altının ayarı nasıl kontrol edilir? Darphane ve ayar evleri
Altının saflığı gözle anlaşılmaz; ayar, yetkili bir ayar evinde yapılan analizle belirlenir. Ekim 2026 itibarıyla Darphane'nin açıklamasına göre:
- Darphane ayar evi: Darphane'nin Kalite Güvence Dairesi Başkanlığı'na bağlı Kıymetli Madenler ve Taşlar Analiz Müdürlüğü, kıymetli maden ve bunlardan yapılmış eşyaların ayar evi işlemlerini yürütür. 2026 tarifesine göre altın analizinin ücreti analiz başına 1.300 TL'dir.
- Özel ayar evleri: 10 Mart 2022 tarihli ve 31774 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğ kapsamında özel ayar evlerini Darphane yetkilendirir ve denetler; yetkili ayar evlerinin listesi Darphane'nin internet sitesinde yayımlanır.
- Cumhuriyet altını: Darphane bu altınların tek yasal üreticisidir; Darphane dışında Cumhuriyet altını üretilmesi veya ticaretinin yapılması Türk Ceza Kanunu'nun 197 ve 198. maddelerine göre suç teşkil eder.
Pratikte alımda ürünün ayarı, gramı ve işçilik tutarı satış belgesinde ayrı ayrı görülürse sonradan yapılacak karşılaştırma kolaylaşır. Gümüş için de aynı binde sistemi kullanılır; gümüşün fiyatlaması gümüş fonu yazısında ele alınıyor.
Altın, döviz ve emtia Fiva'da
Fiva'nın piyasalar ekranında altın, döviz ve emtia; günün özetinde dünya endeksleri, petrol ve kripto varlıklar izlenebilir. Fiyat alarmları ve notlarla kişisel izleme listeleri oluşturulabilir. Fiva yatırım tavsiyesi vermez ve uygulama üzerinden alım-satım işlemi yapılmaz.
Sık sorulan sorular
Çeyrek altın kaç gram?
Darphane verilerine göre ziynet çeyrek 1,754 gram, sikke çeyrek 1,804 gramdır. İkisi de 22 ayardır; ziynet çeyrekteki saf altın yaklaşık 1,608 gramdır.
Tam altın kaç gram?
Tam altın olarak bilinen birlik ziynet Cumhuriyet altını 7,016 gramdır ve yaklaşık 6,431 gram saf altın içerir. Ata lira denen birlik sikke ise 7,216 gramdır.
Gremse altın kaç gram?
Gremse, ikibuçukluk ziynet Cumhuriyet altınının yaygın adıdır. Darphane'ye göre 17,540 gram ağırlığında ve 22 ayardır; içerdiği saf altın yaklaşık 16,077 gramdır.
22 ayar ile 14 ayar arasındaki fark nedir?
22 ayar altının bir gramında yaklaşık 916, 14 ayarın bir gramında 583 miligram saf altın bulunur. Aynı ağırlıktaki 14 ayar takı, 22 ayara göre yaklaşık %36 daha az altın içerir.
Has altın 24 ayar mıdır?
Has altın saf altın demektir ve 24 ayar olarak ifade edilir. Ticarette standart külçe 995 milyemdir; fiyat listelerinde has altın fiyatının hangi saflığa göre verildiği kurumun açıklamasından kontrol edilir.
Eski tarihli çeyrek ile yeni tarihli çeyrek farklı mı?
Hayır. Darphane'ye göre Cumhuriyet altınlarının ayarı, ağırlığı ve kalitesi aynı standarttadır; yeni ve eski tarihliler arasında basım tarihi dışında fark yoktur.
Kaynaklar
- Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü: Cumhuriyet Altını Üretimi (nominal ağırlık, çap, ayar/milyem tablosu) (yeni sekmede açılır)
- Darphane: Sorularla Cumhuriyet Altını (30.07.2026) (yeni sekmede açılır)
- Darphane: Küçük Sözlük (ayar, has, milyem, altın maddeleri) (yeni sekmede açılır)
- Darphane: Analiz ve Ayar Evi Hizmetleri (2026 fiyat tarifesi, özel ayar evleri) (yeni sekmede açılır)
- Borsa İstanbul: Kıymetli madenler ve taşlar sıkça sorulan sorular (standart altın, binlik sistem) (yeni sekmede açılır)
- Hazine ve Maliye Bakanlığı: Altına Dayalı Kira Sertifikası Yatırımcı Kılavuzu (Aralık 2018) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.