Kısa cevap: Ödeme kuruluşu, para transferi, fatura ödemesi, kartla ödeme kabulü gibi ödeme hizmetlerini sunmak için 6493 sayılı Kanun kapsamında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'ndan (TCMB) faaliyet izni alan anonim şirkettir. Elektronik para kuruluşu bunlara ek olarak aldığı fon karşılığında elektronik para ihraç edebilir. İkisi de mevduat kabul edemez, kredi veremez ve bakiyeye faiz ödeyemez.
Mobil cüzdanlar, fatura ödeme noktaları, internet alışverişindeki ödeme sayfaları ve yurt dışına para gönderme uygulamalarının önemli bir kısmı banka değil, ödeme veya elektronik para kuruluşu tarafından işletilir. Bu kuruluşlar 20 Haziran 2013 tarihli 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun'a tabidir. Kanun 27 Haziran 2013 tarihli ve 28690 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Başlangıçta BDDK'ya ait olan izin ve denetim yetkisi, 7192 sayılı Kanun'la yapılan ve 1 Ocak 2020'de yürürlüğe giren değişiklikle TCMB'ye geçti. Ayrıntılı kurallar, 1 Aralık 2021 tarihli ve 31676 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik'te yer alır.
Ödeme kuruluşu nedir? Kanundaki tanım
Kanun'un 3. maddesi ödeme kuruluşunu, ödeme hizmeti sağlamak ve gerçekleştirmek için Kanun kapsamında yetkilendirilmiş tüzel kişi olarak tanımlar. 13. maddeye göre Türkiye'de ödeme hizmeti sağlayıcısı dört gruptur: 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar, elektronik para kuruluşları, ödeme kuruluşları ve Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. (PTT). Aynı madde, TCMB ve bu sağlayıcılar dışındaki kişilerin ödeme hizmeti sunamayacağını açıkça belirtir.
Kuruluşlar, temsilcileri aracılığıyla da hizmet verebilir. TCMB'nin izinsiz ödeme hizmetlerine ilişkin başvuru rehberine göre temsilciler, temsil ettikleri kuruluşun adına ve hesabına çalışır; kuruluşlar temsilci listelerini kendi internet sitelerinde yayımlar ve temsilci iş yerlerinde doğrulama karekodu bulunan etiket yer alır.
Elektronik para kuruluşu nedir? Ödeme kuruluşundan farkı
Kanun'a göre elektronik para, elektronik para ihraç eden kuruluşun kabul ettiği fon karşılığında ihraç edilen, elektronik olarak saklanan, ödeme işlemlerinde kullanılan ve ihraç eden dışındaki kişilerce de ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değerdir. Elektronik para kuruluşu ise bu parayı ihraç etme yetkisi verilmiş tüzel kişidir. Cüzdana yüklenen ve başka işyerlerinde harcanabilen bakiye ile ön ödemeli kartlar tipik örneklerdir.
Kanun'un 20. maddesi elektronik para için temel kuralları koyar: kuruluş aldığı fon kadar elektronik para ihraç eder, fonu gecikmeksizin elektronik paraya çevirir, kredi veremez ve elektronik paranın elde tutulma süresine bağlı olarak faiz veya başka bir menfaat sağlayamaz. Yönetmelik'in 4. maddesi de kuruluşların ödeme hesabına faiz işletemeyeceğini ve süreye ya da tutara bağlı menfaat sağlayamayacağını belirtir.
| Özellik | Ödeme kuruluşu | Elektronik para kuruluşu | Banka |
|---|---|---|---|
| İzin veren | TCMB | TCMB | BDDK (ödeme hizmetlerinde TCMB denetimi de vardır) |
| Elektronik para ihracı | Hayır | Evet | Evet |
| Mevduat veya katılım fonu kabulü | Hayır | Hayır | Evet |
| Kredi verme | Hayır | Hayır | Evet |
| Bakiyeye faiz | Hayır | Hayır | Mevduata faiz veya kâr payı |
| Kanundaki asgari ödenmiş sermaye | Yalnızca fatura ödemesine aracılık için 1 milyon TL, diğerleri için 2 milyon TL | 5 milyon TL | Bankacılık mevzuatına tabi |
Kanun'un 14. ve 20. maddelerine göre ödeme ve elektronik para kuruluşlarının aldığı fonlar mevduat veya katılım fonu sayılmaz. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun (TMSF) sigortası kredi kuruluşlarındaki mevduat ve katılım fonu hesapları içindir; Ekim 2026 itibarıyla TMSF'nin duyurduğu sınır, her kredi kuruluşunda kişi başına 1.200.000 TL'dir. Cüzdandaki bakiye bu güvencenin değil, aşağıda anlatılan koruma hesabı düzeninin kapsamındadır. Banka tarafındaki ayrım katılım bankası yazısında anlatılıyor.
Ödeme hizmeti türleri nelerdir?
Kanun'un 12. maddesinin birinci fıkrası ödeme hizmetlerini bentler halinde sayar. TCMB'nin yetkili kuruluş listelerinde her kuruluşun hangi bentte izinli olduğu bu harflerle gösterilir:
| Bent | Hizmet | Günlük örnek |
|---|---|---|
| (a) | Ödeme hesabının işletilmesi, para yatırma ve çekme | Cüzdan hesabı açılması |
| (b) | Ödeme hesabından para transferi, doğrudan borçlandırma, düzenli ödeme emri | Hesaptan başka bir hesaba gönderim |
| (c) | Ödeme aracının ihracı veya kabulü | Kart çıkarılması; sanal POS ile kartlı ödeme kabulü |
| (ç) | Para havalesi | Hesap açmadan para gönderimi |
| (d) | Bilişim veya elektronik haberleşme işletmecisi aracılığıyla ödeme | Mobil hat faturasına yansıtılan alışveriş |
| (e) | Fatura ödemelerine aracılık | Elektrik, su, doğalgaz faturası tahsilatı |
| (f) | Ödeme emri başlatma hizmeti | Başka kuruluştaki hesaptan ödeme başlatılması |
| (g) | Hesap bilgisi hizmeti | Farklı bankalardaki hesapların tek uygulamada görülmesi |
(f) ve (g) bentleri 7192 sayılı Kanun'la eklendi ve açık bankacılığın hukuki dayanağını oluşturur; işleyişi açık bankacılık yazısında anlatılıyor. Kanun bazı işlemleri ödeme hizmeti saymaz: aracı kullanmadan doğrudan nakit ödeme, yalnızca ihraç edenin mağazasında veya sınırlı bir ağda geçerli kartlar ve sermaye piyasası faaliyetleriyle ilgili ödeme işlemleri bunlar arasındadır.
Ödeme kuruluşu lisansı nasıl alınır?
Kanun'un 14. maddesine göre ödeme kuruluşu olarak faaliyet göstermek isteyen şirket TCMB'den izin almak zorundadır ve şu şartları taşımalıdır:
- Anonim şirket olarak kurulmuş olmak,
- sermayesinde %10 ve üzeri paya sahip olanların ve kontrolü elinde bulunduranların, bankacılık mevzuatında banka kurucuları için aranan nitelikleri taşıması,
- payların nakit karşılığı çıkarılmış ve tamamının nama yazılı olması,
- Kanun'daki asgari ödenmiş sermayeye sahip olmak,
- yeterli yönetim, personel ve teknik donanım ile şikâyet ve itiraz birimleri kurmak,
- hizmet sürekliliği ile müşteri fonlarının ve bilgilerinin güvenliği için tedbir almak,
- TCMB denetimini engellemeyecek şeffaf bir ortaklık yapısına sahip olmak.
Yönetmelik'in 11. maddesine göre başvuran şirketin unvanında ödeme kuruluşu veya elektronik para kuruluşu olduğunu gösteren ibare bulunmalıdır. Kanun'un 15. maddesine göre TCMB, eksiksiz başvuruyu altı ay içinde sonuçlandırır ve izin kararı Resmî Gazete'de yayımlanır. İzin alan kuruluş faaliyete başladığını on gün içinde TCMB'ye bildirir; Yönetmelik'e göre bu bildirime 1 milyon TL lisans ücretinin yatırıldığını gösteren dekont eklenir. Yalnızca hesap bilgisi hizmeti sunan kuruluşlar için Kanun'un 14/A maddesi asgari sermaye ve nama yazılı pay şartlarını aramaz.
İzin, bir yıl içinde kullanılmaması, şartların kaybedilmesi veya faaliyetin ödemelerin güvenliğini tehdit etmesi gibi hallerde TCMB tarafından iptal edilebilir (Kanun md. 16). Kanun'daki asgari sermaye tutarlarının yanında Yönetmelik, kuruluşların ödeme hacmine göre artan özkaynak ve TCMB nezdinde teminat yükümlülükleri de getirir.
Müşteri parası nasıl korunur?
Kanun'un 22. maddesine göre ödeme kuruluşunun ödeme hizmeti için aldığı fonlar ile elektronik para kuruluşunun elektronik para karşılığı topladığı fonlar, TCMB'nin yönetmeliğine göre korunur. Kuruluş tasfiyeye girerse veya izni iptal edilirse bu fonlar ve tutuldukları hesaplar, başka kanunlardaki öncelikler dikkate alınmadan fon sahiplerinin haklarını karşılamak için kullanılır. Yönetmelik bu ilkeyi üç araçla uygular:
- Ödeme fonları koruma hesabı (md. 34): Alıcıya henüz ödenmemiş fonlar kuruluşun kendi parasından ayrı izlenir, teminat gösterilemez ve alındığı günü izleyen iş günü saat 16.30 (yarım iş günlerinde 12.00) itibarıyla ödenmemiş kısım bir bankadaki koruma hesabına yatırılır.
- Elektronik para koruma hesabı (md. 35): Tedavüldeki elektronik paraya karşılık gelen fonlar bir bankada bu amaçla açılan hesaba aktarılır; ödeme aracıyla alınan fonlarda aktarma süresi ihraçtan itibaren beş iş gününü geçemez.
- TCMB nezdinde teminat (md. 36): Kuruluşlar asgari teminat tutar; koruma hesapları, tasfiye ve izin iptali hallerinde bankaca bloke edilir.
19 Mart 2026 tarihli ve 33201 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklikle eklenen 36/A maddesi, koruma hesaplarındaki Türk lirası bakiyelerin aynı bankada gecelik vadede, anaparası korunarak nemalandırılmasına izin verir. Net nema kuruluşa kalır; müşteriye faiz veya süreye bağlı menfaat sağlama yasağı (md. 4) değişmez.
Varsayımsal örnek: Bir elektronik para kuruluşunun müşterisi cüzdanına 15.000 TL yüklüyor ve bakiyeyi altı ay kullanmıyor.
- Kuruluş bu bakiyeye faiz veya süreye bağlı ödül veremez; altı ay sonra bakiye yine 15.000 TL'dir (varsa sözleşmedeki ücretler hariç).
- Aynı tutar bir bankada vadeli mevduatta tutulsaydı faiz işler, stopaj kesilir ve TMSF sigortası kapsamında olurdu.
- Kuruluş faaliyetini durdurursa, cüzdandaki tutar koruma hesabı ve teminat düzeni üzerinden geri ödenir; süreç mevduat sigortasından farklı işler.
TCMB ödeme kuruluşları listesi nasıl kontrol edilir?
Bir şirketin ödeme veya elektronik para hizmeti sunmaya yetkili olup olmadığı, TCMB'nin internet sitesindeki Temel Faaliyetler > Ödeme Hizmetleri bölümünden kontrol edilir. 21 Ekim 2026 itibarıyla bu bölümde faaliyetteki 20 ödeme kuruluşu ve 55 elektronik para kuruluşu listeleniyor; izni iptal edilen ve sona eren kuruluşlar ayrı tablolarda gösteriliyor. Listelerde her kuruluşun unvanı, kuruluş kodu ve 12. maddenin (a)-(g) bentlerinden hangilerinde izinli olduğu işaretlenir. TCMB, yalnızca (c) bendinde izinli olanların ödeme aracı kabulüyle sınırlı olduğunu not eder.
Kontrol sırasında şu noktalara bakılır:
- Tam ticaret unvanı: Uygulama veya marka adı yerine şirketin unvanı listede aranır.
- Hizmet bendi: Örneğin para transferi sunan bir şirketin (b) veya (ç) bendinde izni olması gerekir.
- Temsilci doğrulaması: Temsilci iş yerindeki karekod okutulduğunda kuruluşun sitesindeki temsilci listesine ulaşılır.
- Diğer izinler: Ödeme kuruluşu izni, yatırım hizmeti veya kripto varlık hizmeti sunma yetkisi vermez; bu faaliyetler SPK iznine tabidir. Ayrım izinsiz yatırım faaliyeti ve kripto varlık hizmet sağlayıcı yazılarında anlatılıyor.
İzinsiz faaliyetin yaptırımı ağırdır. Kanun'un 28. maddesine göre izin almadan ödeme veya elektronik para kuruluşu gibi faaliyet gösterenler ya da unvan, ilan ve reklamlarında bu izlenimi yaratanlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. TCMB'nin rehberine göre izinsiz faaliyet şüphesi, TCMB'nin internet sitesindeki iletişim bölümünden veya e-Devlet'teki TCMB'ye Sorun hizmetinden bildirilebilir.
Sık sorulan sorular
Ödeme kuruluşları güvenilir mi?
TCMB'den izinli kuruluşlar Kanun ve Yönetmelik hükümlerine tabidir; müşteri fonlarını koruma hesabında ayrı tutmak, TCMB'de teminat bulundurmak ve bağımsız denetimden geçmek zorundadır. Güvenilirlik kontrolünün ilk adımı, kuruluşun unvanının TCMB listesinde yer alıp almadığına bakmaktır.
Elektronik para kuruluşundaki para TMSF güvencesinde mi?
Hayır. 6493 sayılı Kanun'a göre bu fonlar mevduat veya katılım fonu sayılmaz. Koruma, bankalardaki elektronik para koruma hesapları ve TCMB nezdindeki teminat yoluyla sağlanır.
Ödeme kuruluşu kredi verebilir mi?
Hayır. Kanun'un 14. ve 20. maddeleri ödeme ve elektronik para kuruluşlarının kredi vermesini yasaklar. Hangi faaliyetlerin kredi sayılacağını TCMB yönetmelikle belirler.
Ödeme kuruluşu ile elektronik para kuruluşu arasındaki fark nedir?
Her ikisi de ödeme hizmeti sunabilir; ancak yalnızca elektronik para kuruluşu, aldığı fon karşılığında başka işyerlerinde harcanabilen elektronik para ihraç edebilir. Kanun'daki asgari sermaye de elektronik para kuruluşu için daha yüksektir.
TCMB ödeme kuruluşları listesine nereden ulaşılır?
Liste, TCMB internet sitesinde Temel Faaliyetler altındaki Ödeme Hizmetleri bölümünde Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşları başlıklarıyla yayımlanır. Her kuruluşun izinli olduğu hizmet bentleri tabloda işaretlidir.
Kaynaklar
- Mevzuat.gov.tr: 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Ödeme Hizmetleri (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Ödeme Kuruluşları listesi (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Elektronik Para Kuruluşları listesi (yeni sekmede açılır)
- TCMB: İzinsiz Ödeme Hizmeti Sunan Kişi ve Kuruluşlar ile İlgili TCMB'ye İhbarda Bulunulması Hakkında Başvuru Rehberi (Nisan 2022) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Ödemeler Alanında Sunulan İş Modellerinin Ödeme Hizmeti Türleri ile İlişkilendirilmesine İlişkin Rehber (Eylül 2022) (yeni sekmede açılır)
- TMSF: Mevduat ve katılım fonu sigortası (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Ödeme Hizmetlerinde Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Rehber (30 Nisan 2023) (yeni sekmede açılır)
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.