Yüzde hesaplama: yüzdesi, yüzde kaçı ve yüzde değişim
A ve B sayılarını girin; en sık sorulan üç yüzde sorusunun cevabını birlikte görün: A'nın %B'si kaçtır, A B'nin yüzde kaçıdır ve A'dan B'ye değişim yüzde kaçtır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Yüzde nasıl hesaplanır? Üç temel formül
Yüzde, bir miktarın 100 birimlik bir bütün içindeki karşılığıdır; %25, yüzde 25 parça yani dörtte bir demektir. Günlük hayattaki yüzde soruları üç kalıba indirgenir ve araç üçünü aynı anda hesaplar:
A sayısının %B'si = A × B ÷ 100
A, B'nin yüzde kaçıdır = A ÷ B × 100
A'dan B'ye değişim (%) = (B − A) ÷ A × 100
Değişim pozitifse artış, negatifse azalıştır. Formüllerdeki sıra önemlidir: "A'nın %B'si" ile "B'nin %A'sı" aynı sonucu verir, ancak "A, B'nin yüzde kaçı" ile "B, A'nın yüzde kaçı" farklıdır. Araç ayrıca B − A farkını gösterir; bu fark değişimin yüzde değil tutar karşılığıdır.
Örnek hesaplama
Örnek: A = 40 ve B = 50 girilsin. Bunlar aracın varsayılan değerleridir.
40'ın %50'si: 40 × 50 ÷ 100 = 20. 40, 50'nin yüzde kaçı: 40 ÷ 50 × 100 = %80. 40'tan 50'ye değişim: (50 − 40) ÷ 40 × 100 = %25 artış. Fark: 10.
Varsayımsal bir fiyat 1.500 TL'den 1.200 TL'ye inerse A = 1.500, B = 1.200 girilir: değişim (1.200 − 1.500) ÷ 1.500 × 100 = %20 azalıştır. Aynı girişte ikinci satır 1.500'ün 1.200'ün %125'i olduğunu gösterir.
Yüzde artış ve azalış neden simetrik değil?
Yüzde değişim her zaman başlangıç değerine göre hesaplanır. 40'tan 50'ye çıkış %25 artıştır, ama 50'den 40'a iniş %20 azalıştır; çünkü ikinci hesapta bölen 40 değil 50'dir. Bu yüzden bir değerin %20 düşüp ardından %20 yükselmesi onu başlangıca döndürmez: 100 → 80 → 96 olur.
Art arda yüzde değişimler toplanmaz, çarpılır. %10 artış ve ardından %10 azalış 100'ü 110'a, sonra 99'a götürür; toplam etki %0 değil %1 azalıştır. Birikimli hesapta her adımın çarpanı (1 + oran) bulunur ve bunlar çarpılır. Enflasyon ve getiri hesaplarında bu kural sık kullanılır; ayrıntısı enflasyon nedir, TÜFE nasıl hesaplanır ve reel getiri nedir yazılarında anlatılıyor.
Fiyatın içindeki payı bulmak da aynı mantığa dayanır. %20 KDV eklenmiş 120 TL'lik bir fiyattan KDV'yi ayırmak için 120'nin %20'si değil, 120'nin 20 ÷ 120'si alınır; bu hesap KDV hesaplama aracında yapılır.
Zamlı ve indirimli fiyat nasıl bulunur?
Bir tutara yüzde eklemek veya tutardan yüzde düşmek için tutar, (1 ± oran) çarpanıyla çarpılır:
Zamlı fiyat = Fiyat × (1 + Oran ÷ 100)
İndirimli fiyat = Fiyat × (1 − Oran ÷ 100)
Varsayımsal olarak 1.500 TL'lik bir ürüne %20 indirim yapılırsa yeni fiyat 1.500 × 0,80 = 1.200 TL olur; araçta A = 1.500, B = 20 girildiğinde ilk satır indirim tutarı olan 300'ü verir. Ters soru, yani indirimli fiyattan eski fiyatı bulmak, çarpana bölmekle çözülür: 1.200 ÷ 0,80 = 1.500 TL. Burada 1.200'ün %20'sini eklemek yanlış sonuç verir; 1.200 + 240 = 1.440 TL eder. Aynı ters işlem, KDV dahil fiyattan vergisiz fiyatın bulunmasında da kullanılır.
Yüzde ile yüzde puan farkı
Yüzde puan, iki oranın aritmetik farkıdır; yüzde değişim ise bu farkın başlangıç oranına bölünmesiyle bulunur. Oranlar karşılaştırılırken ikisi karıştırılmamalıdır.
| Gösterge | Önce | Sonra | Fark (puan) | Yüzde değişim |
|---|---|---|---|---|
| TCMB politika faizi (22 Ekim 2026) | %37 | %36 | 1 puan düşüş | %2,70 azalış |
| Yıllık TÜFE (Ağustos → Eylül 2026) | %31,51 | %29,73 | 1,78 puan düşüş | %5,65 azalış |
TCMB 22 Ekim 2026 tarihli 2026-45 sayılı duyuruyla politika faizini %37'den %36'ya indirdi; bu bir "yüzde 1 indirim" değil, 1 yüzde puanlık indirimdir. Araçta A = 37, B = 36 girildiğinde üçüncü satır %2,7 azalış, son satır −1 farkını verir; fark satırı puan değişimini gösterir. Faiz kararlarının okunuşu PPK faiz kararı nedir yazısında ele alınıyor.
Hangi değerler girilmeli?
- "1.500 TL'nin %20'si kaç?" A = 1.500, B = 20 girilir ve ilk satır okunur: 300.
- "300, 1.500'ün yüzde kaçı?" A = 300, B = 1.500 girilir ve ikinci satır okunur: %20.
- "Fiyat 1.500'den 1.800'e çıktı, yüzde kaç arttı?" A = eski değer 1.500, B = yeni değer 1.800 girilir ve üçüncü satır okunur: %20 artış.
Sayılar Türkçe biçimde yazılabilir: ondalık için virgül (7,25), binlik ayırıcı olarak nokta (1.500). Negatif değerler başına eksi işaretiyle girilir; başlangıç değeri negatifse değişim, A'nın mutlak değerine göre hesaplanır.
Sık sorulan sorular
Bir sayının yüzdesi nasıl hesaplanır?
Sayı yüzde oranıyla çarpılıp 100'e bölünür. 1.500'ün %20'si 1.500 × 20 ÷ 100 = 300'dür.
Yüzde artış nasıl hesaplanır?
Yeni değerden eski değer çıkarılır, sonuç eski değere bölünüp 100 ile çarpılır. 40'tan 50'ye çıkış (50 − 40) ÷ 40 × 100 = %25 artıştır.
Bir sayı diğerinin yüzde kaçıdır, nasıl bulunur?
Parça bütüne bölünüp 100 ile çarpılır. 40, 50'nin 40 ÷ 50 × 100 = %80'idir.
Yüzde puan ile yüzde aynı şey mi?
Hayır. Faizin %37'den %36'ya inmesi 1 yüzde puanlık düşüştür; aynı değişim yüzde olarak ifade edilirse 1 ÷ 37 × 100 ≈ %2,70 azalıştır.
Kaynaklar
- TCMB: Faiz Oranlarına İlişkin Basın Duyurusu (2026-45, 22 Ekim 2026) (yeni sekmede açılır)
- TCMB: Tüketici Fiyatları, aylık ve yıllık değişim tablosu (yeni sekmede açılır)
- Gelir İdaresi Başkanlığı: Güncel KDV oranları, 2007/13033 sayılı Karar'ın işlenmiş metni (yeni sekmede açılır)
Araç genel bilgilendirme amaçlıdır; sonuçlar girilen değerlere dayanır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Vergi ve komisyon oranları kişiye ve kuruma göre değişebileceğinden kesin tutarlar için ilgili kurum ve mevzuat esas alınmalıdır.