# İşsizlik oranı nasıl okunur? TÜİK işgücü istatistikleri

Adres: https://fincodelabs.com/blog/issizlik-orani-nasil-okunur · Yayıncı: Fincode (Fincode Yazılım ve Teknoloji A.Ş.), İstanbul, Türkiye · Kategori: Piyasa rehberi · Yayın: 2026-10-18 · Güncelleme: 2026-11-06

İşsizlik oranı nasıl hesaplanır ve okunur? TÜİK Hanehalkı İşgücü Araştırması, mevsimsel düzeltme, atıl işgücü oranı ve ABD tarım dışı istihdam raporu.

**Kısa cevap:** **İşsizlik oranı**, işsizlerin işgücüne, yani çalışanlar ile iş arayanların toplamına oranıdır. TÜİK bu oranı Hanehalkı İşgücü Araştırması'yla ILO tanımlarına göre aylık hesaplar; Eylül 2026'da mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %8,4 oldu. Oran tek başına okunmaz: işgücüne katılma oranı, istihdam oranı ve atıl işgücü oranıyla birlikte değerlendirilir.

İşsizlik oranındaki bir düşüş her zaman daha fazla kişinin iş bulduğu anlamına gelmez; iş aramayı bırakanlar da oranı düşürür. Bu yüzden veri, bültendeki diğer göstergelerle ve hangi düzeltmeden geçtiğine bakılarak okunur.

Aşağıda TÜİK'in tanımları ve yöntemi, mevsimsel düzeltme, tamamlayıcı göstergeler ve ABD'nin tarım dışı istihdam raporu; TÜİK'in 27 Ekim 2026'da yayımladığı Eylül 2026 bülteni ve BLS'nin 6 Kasım 2026'da yayımladığı Ekim 2026 raporu üzerinden anlatılıyor. Yazı tahmin içermez.

## İşsizlik oranı nedir, nasıl hesaplanır?

TÜİK, Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) Çalışma İstatistikçileri Konferansı (ICLS) kararlarına dayanan tanımlar kullanır. Hesap, 15 ve daha yukarı yaştaki kurumsal olmayan nüfus üzerinden yapılır; yurt, huzurevi, hastane, hapishane ve kışla gibi yerlerde yaşayanlar kapsam dışıdır.

- **İstihdam:** Referans haftasında gelir elde etmek amacıyla en az bir saat çalışan ya da geçici olarak başında olmadığı bir işle bağlantısı süren kişiler. Ücretsiz aile işçileri de dahildir.
- **İşsiz:** Referans haftasında istihdamda olmayan, son dört hafta içinde aktif olarak iş arayan ve iş bulduğunda iki hafta içinde başlayabilecek kişiler. İş bulmuş ve üç ay içinde başlayacak olanlar da işsiz sayılır.
- **İşgücü:** İstihdam ile işsizlerin toplamı. İkisinin dışında kalanlar işgücüne dahil olmayanlardır.

Oranlar şöyle hesaplanır: işsizlik oranı = işsiz ÷ işgücü; işgücüne katılma oranı = işgücü ÷ 15+ yaş nüfus; istihdam oranı = istihdam ÷ 15+ yaş nüfus.

**Mevsim etkisinden arındırılmış temel işgücü göstergeleri (TÜİK, Eylül 2026)**

| Gösterge | Eylül 2026 | Ağustos 2026 | Fark |
| --- | ---: | ---: | ---: |
| 15+ yaş nüfus (bin kişi) | 67.168 | 67.104 | 64 |
| İşgücü (bin kişi) | 35.412 | 35.263 | 149 |
| İstihdam (bin kişi) | 32.445 | 32.494 | −49 |
| İşsiz (bin kişi) | 2.967 | 2.769 | 198 |
| İşgücüne katılma oranı | %52,7 | %52,6 | 0,1 puan |
| İstihdam oranı | %48,3 | %48,4 | −0,1 puan |
| İşsizlik oranı | %8,4 | %7,9 | 0,5 puan |
| Genç işsizlik oranı (15–24 yaş) | %14,8 | %13,2 | 1,6 puan |

> **Hesap:** Tablodaki değerlerle işsizlik oranı 2.967 ÷ 35.412 ≈ %8,38, işgücüne katılma oranı 35.412 ÷ 67.168 ≈ %52,72, istihdam oranı 32.445 ÷ 67.168 ≈ %48,30'dur. TÜİK oranları bir ondalık basamağa yuvarlayarak %8,4, %52,7 ve %48,3 olarak açıklar. Ağustos değerleri, mevsimsel düzeltme nedeniyle revize edilmiş halleriyle verilmiştir.

## TÜİK işgücü verisi nasıl derlenir, ne zaman açıklanır?

- **Kaynak:** Veriler idari kayıtlardan değil, Hanehalkı İşgücü Araştırması'ndan (HİA) gelir. Örnek hane adresleri, Türkiye'deki tüm hane adreslerini içeren bir listeden iki aşamalı tabakalı küme örneklemesiyle seçilir.
- **Yarı-panel yapı:** Dönemler arasındaki değişimi daha iyi ölçmek için örneğe çıkan bir haneyle 15 aylık bir süre içinde dört kez görüşülür. Yılın 52 haftasının tamamı referans haftası olarak kullanılır; görüşmeler yüz yüze ya da telefonla, bilgisayar destekli olarak yapılır.
- **Seri:** 2021'deki düzenlemelerle seriler 2005'e kadar geriye dönük yeniden hesaplandı; 2005–2020 dönemine ait aylık sonuçlar model ile tahmin edilmiştir.
- **Takvim:** TÜİK metaverisine göre verinin zamanlılığı 30 gündür; bülten genellikle izleyen ayın sonunda çıkar. Eylül 2026 bülteni 27 Ekim 2026'da saat 10.00'da yayımlandı; Ekim 2026 verisini içeren bir sonraki bülten 30 Kasım 2026'da açıklanacak. Yayım tarihleri TÜİK'in yıl başında ilan ettiği yayım takviminde yer alır.

TÜİK'in işsiz sayısı, Türkiye İş Kurumu'na (İŞKUR) kayıtlı işsiz sayısıyla aynı şey değildir. TÜİK anket sonuçlarını Sosyal Güvenlik Kurumu ve İŞKUR'un idari verileriyle karşılaştırır; ancak metaveriye göre kişilerin işgücü durumu idari kayıtlara göre belirlenmez ya da değiştirilmez. İki kaynak farklı tanım ve kapsam kullandığından rakamlar farklı çıkar.

## Mevsim etkisinden arındırılmış veri neden kullanılır?

İşgücü piyasası yıl içinde düzenli dalgalanır: tarım, turizm ve inşaat gibi faaliyetlerde istihdam bazı aylarda artar, bazı aylarda azalır. Bu dalgalanma geçici olduğu için genel eğilimi gizler. TÜİK seriyi TRAMO-SEATS yöntemiyle, JDemetra+ yazılımı kullanarak mevsim etkilerinden arındırır. Metaveriye göre kullanım kuralı şöyledir:

- Bir önceki aya göre yapılan karşılaştırmalarda mevsim etkilerinden arındırılmış veri kullanılır.
- Bir önceki yılın aynı ayına göre yapılan karşılaştırmalarda takvim etkisinden arındırılmış veri kullanılır.

Farkı Eylül 2026 verisi gösterir. Arındırılmamış seride işsizlik oranı Ağustos'ta %7,7 iken Eylül'de %8,5'e (3.049 bin işsiz ÷ 35.729 bin işgücü) çıktı; artış 0,8 puandır. Arındırılmış seride ise oran %7,9'dan %8,4'e, yani 0,5 puan yükseldi. Ham verideki artışın bir bölümü mevsimsel hareketten kaynaklanır; aylık değişim bu yüzden arındırılmış seriden okunur.

Arındırılmış seri her ay yeni gözlemle yeniden tahmin edildiği için geçmiş ayların değerleri revize edilir. Takvimlerdeki önceki değer bu nedenle ilk açıklanan rakamdan farklı olabilir.

## İşgücüne katılma ve istihdam oranı neden birlikte okunur?

İşsizlik oranı yalnızca iş arayanları sayar. İş bulma ümidini kaybedip aramayı bırakan kişi işsiz olmaktan çıkar ve işgücü dışına geçer; oran düşer ama istihdam artmamıştır. Bu nedenle işsizlik oranındaki değişim, işgücüne katılma ve istihdam oranlarıyla birlikte okunur.

> **Örnek:** Varsayımsal bir ülkede 15+ yaş nüfus 1.000 kişi, istihdam 450, işsiz 50 olsun. İşgücü 500, işsizlik oranı %10, katılma oranı %50, istihdam oranı %45'tir.
>
> Bir ay sonra işsizlerden 10'u iş aramayı bıraksın. İşsiz sayısı 40'a, işgücü 490'a iner; işsizlik oranı 40 ÷ 490 ≈ %8,2 olur. Oran 1,8 puan düşmüştür ama kimse iş bulmamıştır: istihdam oranı %45'te kalır, katılma oranı %49'a iner.
>
> Aynı ülkede 40 saatten az çalışıp daha fazla çalışmak isteyen 30 kişi ve başlangıçta 40 kişilik potansiyel işgücü bulunsun. Atıl işgücü oranı önce (50 + 30 + 40) ÷ (500 + 40) ≈ %22,2'dir. Aramayı bırakan 10 kişi potansiyel işgücüne geçtiğinde oran (40 + 30 + 50) ÷ (490 + 50) ≈ %22,2 olarak değişmez. Rakamlar varsayımsaldır.

TÜİK verisinde Eylül 2026'daki 0,5 puanlık artış, işgücünün 149 bin kişi artması ve istihdamın 49 bin kişi azalmasıyla birlikte geldi; katılma oranı %52,6'dan %52,7'ye çıktı. Cinsiyet kırılımında fark belirgindir: işgücüne katılma oranı erkeklerde %70,7, kadınlarda %35,2; işsizlik oranı erkeklerde %6,9, kadınlarda %11,3'tür. 15–24 yaş grubunda işsizlik oranı %14,8 olarak tahmin edildi; bu oran erkeklerde %10,4, kadınlarda %23,3'tür.

## Atıl işgücü oranı ve tamamlayıcı göstergeler nedir?

ILO'nun 19. ICLS kararı, işgücü piyasasında kullanılmayan kapasiteyi ölçmek için LU1'den LU4'e dört manşet gösterge tanımlar. TÜİK bu tamamlayıcı göstergeleri 2021'den beri yayımlar; bültende mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış değerleri de yer alır. Hesaba giren iki ek grup şunlardır:

- **Zamana bağlı eksik istihdam:** Referans haftasında toplam 40 saatten az çalışan, daha fazla gelir için daha uzun çalışmak isteyen ve buna hazır olan kişiler.
- **Potansiyel işgücü:** İş arayan ancak kısa sürede işbaşı yapamayacak olanlar ile iş aramadığı halde çalışmak isteyen ve işbaşı yapmaya hazır olanlar. İş bulma ümidi olmayanlar bu gruptadır.

**Tamamlayıcı işgücü göstergeleri (TÜİK, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış, %)**

| Gösterge | ILO kodu | Ağustos 2026 | Eylül 2026 |
| --- | --- | ---: | ---: |
| İşsizlik oranı | LU1 | 7,9 | 8,4 |
| Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı | LU2 | 20,3 | 20,5 |
| İşsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı | LU3 | 20,3 | 20,7 |
| Atıl işgücü oranı | LU4 | 31,0 | 31,2 |

TÜİK'in tanımıyla atıl işgücü oranı, zamana bağlı eksik istihdam, işsizler ve potansiyel işgücünün toplamının, işgücü ile potansiyel işgücünün toplamına oranıdır. Eylül'de işsizlik oranı 0,5 puan artarken atıl işgücü oranı 0,2 puan artarak %31,2'ye, LU3 ise 0,4 puan artarak %20,7'ye çıktı. Manşet orandaki değişim bu göstergelerle birlikte değerlendirilir.

## ABD tarım dışı istihdam raporu nasıl okunur?

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'nun (BLS) aylık İstihdam Durumu (Employment Situation) raporu iki ayrı ankete dayanır:

- **Hane anketi (CPS):** Yaklaşık 60.000 haneyle yapılır ve işsizlik oranı buradan gelir. Referans dönemi genellikle ayın 12'sini içeren haftadır. İşsiz tanımı TÜİK'inkine benzer: işi olmayan, çalışmaya hazır olan ve son dört haftada aktif olarak iş arayan kişiler.
- **İşyeri anketi (CES):** Yaklaşık 119.000 işletme ve kamu kurumunu, yaklaşık 622.000 işyerini kapsar. Tarım dışı istihdam (nonfarm payrolls), çalışma saatleri ve ücretler buradan gelir.

BLS'nin 6 Kasım 2026'da yayımladığı Ekim 2026 raporunda tarım dışı istihdam 165.000 kişi arttı ve işsizlik oranı %4,1 oldu. Ağustos verisi 133.000'den 186.000'e, Eylül verisi 29.000'den 60.000'e revize edildi; iki ayın toplamı önceki açıklamaya göre 84.000 kişi yukarı çekildi. Özel sektörde saatlik ortalama kazanç 14 sent (%0,4) artışla 38,00 dolara çıktı; son 12 aydaki artış %3,1'dir.

BLS'nin teknik notuna göre tarım dışı istihdamdaki aylık değişimin %90 güven aralığı yaklaşık ±122.000 kişidir. Ekim'deki 165.000'lik artış bu aralığın dışında kaldığından istatistiksel olarak anlamlıdır; Eylül için ilk açıklanan 29.000'lik artış ise aralığın içinde kalmış, sıfırdan ayırt edilememişti. Bu belirsizlik nedeniyle önceki ayların revizyonları da manşet rakam kadar dikkatle izlenir.

Rapor çoğunlukla ayın ilk cuma günü New York saatiyle 08.30'da yayımlanır. Bu saat Türkiye saatiyle ABD'de yaz saati uygulanırken 15.30'a, kışın 16.30'a denk gelir. Kasım 2026 verisi 4 Aralık 2026 Cuma günü açıklanacak; ABD'de yaz saati 1 Kasım'da sona erdiği için yayım Türkiye saatiyle 16.30'dadır. Fed'in görev tanımında azami istihdam yer aldığından rapor faiz beklentileri açısından yakından izlenir; ayrıntılar [Fed faiz kararı](https://fincodelabs.com/blog/fed-faiz-karari-nedir) yazısında.

## İşsizlik verisi piyasa ve para politikası açısından nasıl değerlendirilir?

- **Beklentiyle karşılaştırma:** Açıklanan rakam önce anket beklentisiyle karşılaştırılır; piyasalar çoğunlukla verinin kendisine değil beklentiden sapmaya tepki verir. Yöntem [ekonomik takvim nasıl okunur](https://fincodelabs.com/blog/ekonomik-takvim-nasil-okunur) yazısında anlatılıyor.
- **Tek ay yerine eğilim:** Anket verisi örnekleme hatası içerir ve aylık değişimler küçük olabilir. TCMB de Para Politikası Kurulu'nun 22 Ekim 2026 toplantısına ilişkin, 30 Ekim 2026'da yayımlanan özette işgücü göstergelerini çeyreklik değişimlerle değerlendirdi: Ağustos itibarıyla mevsimsellikten arındırılmış istihdam 32,5 milyon kişiydi ve çeyreklik olarak sınırlı geriledi, işgücüne katılım oranı 0,2 puan düştü, işsizlik oranı ise yataya yakın seyretti. Kararların okunması [PPK faiz kararı](https://fincodelabs.com/blog/ppk-faiz-karari-nedir) yazısında yer alıyor.
- **Büyüme ve enflasyonla birlikte:** İstihdam üretimle birlikte hareket eder; çeyreklik büyümenin okunması [GSYH büyüme verisi](https://fincodelabs.com/blog/gsyh-buyume-verisi-nasil-okunur) yazısında anlatılıyor. İşgücü piyasasındaki sıkılık ücretler üzerinden fiyatları etkileyebildiği için veri [enflasyon](https://fincodelabs.com/blog/enflasyon-nedir-tufe-nasil-hesaplanir) verisiyle birlikte izlenir.
- **Ülke karşılaştırması:** TÜİK ve BLS benzer ILO tanımlarını kullanır; ancak örneklem, kapsam (TÜİK 15, BLS hane anketi 16 yaş ve üzerini sayar) ve mevsimsel düzeltme yöntemleri farklıdır. Ülkeler arası karşılaştırmada bu farklar göz önünde tutulur.

6 Kasım 2026 itibarıyla bu yazıdaki değerler TÜİK'in Eylül 2026 ve BLS'nin Ekim 2026 verilerine dayanır; yeni bültenlerle değerler ve geçmiş aylar revize edilebilir.

## Sık sorulan sorular

### İşsizlik oranı nasıl hesaplanır?

İşsiz sayısı işgücüne bölünür. İşgücü, çalışanlar ile son dört haftada iş arayıp iki hafta içinde işe başlayabilecek işsizlerin toplamıdır; Eylül 2026'da 2.967 bin işsiz ÷ 35.412 bin işgücü ≈ %8,4.

### Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı ne demek?

Tarım, turizm ve inşaat gibi faaliyetlerde yıl içinde düzenli tekrarlanan dalgalanmaların istatistiksel yöntemle çıkarıldığı seridir. Bir önceki ayla karşılaştırmalarda bu seri kullanılır; Eylül 2026'da arındırılmış oran %8,4, arındırılmamış oran %8,5'tir.

### Atıl işgücü oranı neden işsizlik oranından yüksek?

Atıl işgücü oranı işsizlere ek olarak 40 saatten az çalışıp daha fazla çalışmak isteyenleri ve çalışmaya istekli olduğu halde iş aramayan potansiyel işgücünü de kapsar. Eylül 2026'da işsizlik oranı %8,4, atıl işgücü oranı %31,2'dir.

### TÜİK işsizlik verisi ne zaman açıklanır?

TÜİK işgücü istatistiklerini aylık olarak, ilgili ayın bitiminden yaklaşık 30 gün sonra, genellikle izleyen ayın sonunda saat 10.00'da yayımlar. Eylül 2026 verisi 27 Ekim 2026'da açıklandı, Ekim 2026 verisi 30 Kasım 2026'da açıklanacak.

### İŞKUR kayıtlı işsiz sayısı ile TÜİK işsiz sayısı neden farklı?

TÜİK işsizliği hane anketinde ILO tanımlarıyla ölçer; İŞKUR'un sayısı kurum kayıtlarına dayanır. TÜİK sonuçları idari kayıtlarla karşılaştırır, ancak kişilerin işgücü durumunu bu kayıtlara göre belirlemez.

### Tarım dışı istihdam (NFP) nedir?

ABD'de BLS'nin işyeri anketinden elde edilen, tarım dışı sektörlerdeki çalışan sayısındaki aylık değişimdir. BLS'nin 6 Kasım 2026'da yayımladığı Ekim 2026 raporunda 165.000 kişilik artış açıklandı; BLS'ye göre aylık değişimin %90 güven aralığı yaklaşık ±122.000 kişidir.

## Kaynaklar

- [TÜİK: İşgücü İstatistikleri, Eylül 2026 (27 Ekim 2026), istatistiksel tablolar ve metaveri](https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/57988)
- [ILO: Resolution concerning statistics of work, employment and labour underutilization (19. ICLS, değişiklikleriyle; LU1-LU4)](https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40stat/documents/normativeinstrument/wcms_230304.pdf)
- [BLS: The Employment Situation, October 2026 (6 Kasım 2026)](https://www.bls.gov/news.release/archives/empsit_11062026.htm)
- [BLS: Employment Situation Technical Note (anket örneklemleri, referans haftası, güven aralıkları)](https://www.bls.gov/news.release/empsit.tn.htm)
- [BLS: Schedule of Releases for the Employment Situation (Kasım 2026 verisi: 4 Aralık 2026, 08.30 ET)](https://www.bls.gov/schedule/news_release/empsit.htm)
- [TCMB: Para Politikası Kurulu Toplantı Özeti (2026-47, 30 Ekim 2026)](https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Duyurular/Basin/2026/DUY2026-47)

> Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.

---

Bu sayfa, İstanbul merkezli yazılım şirketi Fincode (Fincode Yazılım ve Teknoloji A.Ş.) tarafından yayımlanmıştır: https://fincodelabs.com/blog/issizlik-orani-nasil-okunur

Kaynak gösterimi: Fincode, "İşsizlik oranı nasıl okunur? TÜİK işgücü istatistikleri", güncelleme 6 Kasım 2026, https://fincodelabs.com/blog/issizlik-orani-nasil-okunur